Махабхарата
Мудрец Калакаврикшия и коррумпированные министры12.83.55-64
10323 / 15823
Махабхарата · 12.83.55-64
Деванагари

राजोवाच
भूयसा परिबर्हेण सत्कारेण च भूयसा ॥
पूजितो ब्राह्मणश्रेष्ठ भूयो वस गृहे मम ॥
ये त्वां ब्राह्मण नेच्छन्ति न ते वत्स्यन्ति मे गृहे ॥
भवतैव हि तज् ज्ञेयं यद् इदानीम् अनन्तरम् ॥
यथा स्याद् दुष्कृतो दण्डो यथा च सुकृतं कृतम् ॥
तथा समीक्ष्य भगवञ् श्रेयसे विनियुङ्क्ष्व माम् ॥
मुनिर् उवाच
अदर्शयन्न् इमं दोषम् एकैकं दुर्बलं कुरु ॥
ततः कारणम् आज्ञाय पुरुषं पुरुषं जहि ॥
एकदोषा हि बहवो मृद्नीयुर् अपि कण्टकान् ॥
मन्त्रभेदभयाद् राजंस् तस्माद् एतद् ब्रवीमि ते ॥
वयं तु ब्राह्मणा नाम मृदुदण्डाः कृपालवः ॥
स्वस्ति चेच्छामि भवतः परेषां च यथात्मनः ॥
राजन्न् आत्मानम् आचक्षे संबन्धी भवतो ह्य् अहम् ॥
मुनिः कालकवृक्षीय इत्य् एवम् अभिसंज्ञितः ॥
पितुः सखा च भवतः संमतः सत्यसंगरः ॥
व्यापन्ने भवतो राज्ये राजन् पितरि संस्थिते ॥
सर्वकामान् परित्यज्य तपस् तप्तं तदा मया ॥
स्नेहात् त्वां प्रब्रवीम्य् एतन् मा भूयो विभ्रमेद् इति ॥
उभे दृष्ट्वा दुःखसुखे राज्यं प्राप्य यदृच्छया ॥
राज्येनामात्यसंस्थेन कथं राजन् प्रमाद्यसि ॥

Транслитерация (IAST)

rājovāca
bhūyasā paribarheṇa satkāreṇa ca bhūyasā ||
pūjito brāhmaṇaśreṣṭha bhūyo vasa gṛhe mama ||
ye tvāṃ brāhmaṇa necchanti na te vatsyanti me gṛhe ||
bhavataiva hi taj jñeyaṃ yad idānīm anantaram ||
yathā syād duṣkṛto daṇḍo yathā ca sukṛtaṃ kṛtam ||
tathā samīkṣya bhagavañ śreyase viniyuṅkṣva mām ||
munir uvāca
adarśayann imaṃ doṣam ekaikaṃ durbalaṃ kuru ||
tataḥ kāraṇam ājñāya puruṣaṃ puruṣaṃ jahi ||
ekadoṣā hi bahavo mṛdnīyur api kaṇṭakān ||
mantrabhedabhayād rājaṃs tasmād etad bravīmi te ||
vayaṃ tu brāhmaṇā nāma mṛdudaṇḍāḥ kṛpālavaḥ ||
svasti cecchāmi bhavataḥ pareṣāṃ ca yathātmanaḥ ||
rājann ātmānam ācakṣe saṃbandhī bhavato hy aham ||
muniḥ kālakavṛkṣīya ity evam abhisaṃjñitaḥ ||
pituḥ sakhā ca bhavataḥ saṃmataḥ satyasaṃgaraḥ ||
vyāpanne bhavato rājye rājan pitari saṃsthite ||
sarvakāmān parityajya tapas taptaṃ tadā mayā ||
snehāt tvāṃ prabravīmy etan mā bhūyo vibhramed iti ||
ubhe dṛṣṭvā duḥkhasukhe rājyaṃ prāpya yadṛcchayā ||
rājyenāmātyasaṃsthena kathaṃ rājan pramādyasi ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
राजा उवाचrājā uvācaцарь сказал; правитель ответил
भूयसा परिबर्हेणbhūyasā paribarheṇaбольшим обеспечением; почётом
सत्कारेण च भूयसाsatkāreṇa ca bhūyasāи большим уважением; почтением
पूजितः ब्राह्मण श्रेष्ठpūjitaḥ brāhmaṇa śreṣṭhaпочтённый, лучший из брахманов; уважаемый
भूयः वस गृहे ममbhūyaḥ vasa gṛhe mamaснова живи в моём доме; оставайся
ये त्वाम् ब्राह्मण न इच्छन्तिye tvām brāhmaṇa na icchantiкто тебя, брахман, не желают; не принимают
न ते वत्स्यन्ति मे गृहेna te vatsyanti me gṛheони не будут жить в моём доме; служить
भवता एव हि तत् ज्ञेयम्bhavatā eva hi tat jñeyamтобой именно это должно быть узнано; решено
यत् इदानीम् अनन्तरम्yat idānīm anantaramчто теперь непосредственно; дальше
यथा स्यात् दुष्कृतः दण्डःyathā syāt duṣkṛtaḥ daṇḍaḥкак был бы злодею наказание; виновному
यथा च सुकृतम् कृतम्yathā ca sukṛtam kṛtamи как доброе было бы сделано; праведное
तथा समीक्ष्य भगवन्tathā samīkṣya bhagavanтак рассмотрев, благословенный; обдумав
श्रेयसे विनियुङ्क्ष्व माम्śreyase viniyuṅkṣva māmк благу направь меня; назначь
मुनिः उवाचmuniḥ uvācaмудрец сказал; риши ответил
अदर्शयन् इमम् दोषम्adarśayan imam doṣamне показывая этот порок; сразу
एकैकम् दुर्बलम् कुरुekaikam durbalam kuruкаждого по одному ослабляй; делай слабым
ततः कारणम् आज्ञायtataḥ kāraṇam ājñāyaзатем причину узнав; основание
पुरुषम् पुरुषम् जहिpuruṣam puruṣam jahiчеловека за человеком поражай; наказывай
एक दोषाः हि बहवःeka doṣāḥ hi bahavaḥс одной виной ведь многие; одинаково виновные
मृद्नीयुः अपि कण्टकान्mṛdnīyuḥ api kaṇṭakānраздавили бы даже шипы; колючки
मन्त्र भेद भयात् राजन्mantra bheda bhayāt rājanиз страха раскрытия совета, царь; тайны
तस्मात् एतत् ब्रवीमि तेtasmāt etat bravīmi teпоэтому это говорю тебе; советую
वयम् तु ब्राह्मणाः नामvayam tu brāhmaṇāḥ nāmaмы же, называемые брахманами; брахманы
मृदु दण्डाः कृपालवःmṛdu daṇḍāḥ kṛpālavaḥс мягким наказанием, сострадательные; милостивые
स्वस्ति च इच्छामि भवतःsvasti ca icchāmi bhavataḥи благополучия желаю тебе; добра
परेषाम् च यथा आत्मनःpareṣām ca yathā ātmanaḥи другим как себе самому; собственному
राजन् आत्मानम् आचक्षेrājan ātmānam ācakṣeцарь, себя назову; объявлю
संबन्धी भवतः हि अहम्saṃbandhī bhavataḥ hi ahamведь я твой родственник; связанный
मुनिः कालकवृक्षीयःmuniḥ kālakavṛkṣīyaḥмудрец Калакаврикшия; риши
इति एवम् अभिसंज्ञितःiti evam abhisaṃjñitaḥтак именно называемый; известный
पितुः सखा च भवतःpituḥ sakhā ca bhavataḥи друг твоего отца; приятель
संमतः सत्य संगरःsaṃmataḥ satya saṃgaraḥуважаемый, верный обещанию; истине
व्यापन्ने भवतः राज्येvyāpanne bhavataḥ rājyeкогда твоё царство было нарушено; пало
राजन् पितरि संस्थितेrājan pitari saṃsthiteцарь, когда отец умер; ушёл
सर्व कामान् परित्यज्यsarva kāmān parityajyaвсе желания оставив; отринув
तपः तप्तम् तदा मयाtapaḥ taptam tadā mayāподвижничество было совершено мной тогда; аскеза
स्नेहात् त्वाम् प्रब्रवीमि एतत्snehāt tvām prabravīmi etatиз любви тебе говорю это; привязанности
मा भूयः विभ्रमेत् इतिmā bhūyaḥ vibhramet itiчтобы снова не было смятения; падения
उभे दृष्ट्वा दुःख सुखेubhe dṛṣṭvā duḥkha sukheоба увидев, горе и счастье; страдание и радость
राज्यम् प्राप्य यदृच्छयाrājyam prāpya yadṛcchayāцарство получив по случаю; волей судьбы
राज्येन अमात्य संस्थेनrājyena amātya saṃsthenaцарством, стоящим на министрах; зависящим
कथम् राजन् प्रमाद्यसिkatham rājan pramādyasiкак, царь, ты небрежен; ошибаешься
Литературный перевод

Царь сказал: «Лучший из брахманов, я окажу тебе ещё большее обеспечение и ещё больший почёт; живи снова в моём доме. Те, кто не хотят тебя, брахман, не будут жить в моём доме. Ты сам должен решить, что делать дальше: как наказать злодея и как совершить доброе. Рассмотрев это, благословенный, направь меня к благу». Мудрец сказал: «Не раскрывая сразу этот порок, ослабляй каждого по одному; затем, узнав основание, наказывай человека за человеком. Ведь многие с одной виной раздавили бы даже шипы; поэтому, из страха раскрытия тайного совета, я говорю тебе это, царь. Мы, брахманы, мягки в наказании и сострадательны; я желаю благополучия тебе и другим, как самому себе. Царь, я назову себя: я твой родственник, мудрец Калакаврикшия, так известный. Я был другом твоего отца, уважаемым и верным обещанию; когда твоё царство было расстроено и отец ушёл, я, оставив все желания, совершал тогда подвижничество. Из любви я говорю тебе это, чтобы снова не было смятения. Увидев и горе, и счастье, получив царство по воле судьбы, как ты можешь быть небрежным, царь, если царство держится на министрах?»

Версия

092d73bacc57 · опубликовано 20 июн. 2026 г., 19:13:47 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами