Махабхарата
Укреплённый город12.87.1-5
10339 / 15823
Махабхарата · 12.87.1-5
Деванагари

युधिष्ठिर उवाच
कथंविधं पुरं राजा स्वयम् आवस्तुम् अर्हति ॥
कृतं वा कारयित्वा वा तन् मे ब्रूहि पितामह ॥
भीष्म उवाच
यत्र कौन्तेय वस्तव्यं सपुत्रभ्रातृबन्धुना ॥
न्याय्यं तत्र परिप्रष्टुं गुप्तिं वृत्तिं च भारत ॥
तस्मात् ते वर्तयिष्यामि दुर्गकर्म विशेषतः ॥
श्रुत्वा तथा विधातव्यम् अनुष्ठेयं च यत्नतः ॥
षड्विधं दुर्गम् आस्थाय पुराण्य् अथ निवेशयेत् ॥
सर्वसंपत्प्रधानं यद् बाहुल्यं वापि संभवेत् ॥
धन्वदुर्गं महीदुर्गं गिरिदुर्गं तथैव च ॥
मनुष्यदुर्गम् अब्दुर्गं वनदुर्गं च तानि षट् ॥

Транслитерация (IAST)

yudhiṣṭhira uvāca
kathaṃvidhaṃ puraṃ rājā svayam āvastum arhati ||
kṛtaṃ vā kārayitvā vā tan me brūhi pitāmaha ||
bhīṣma uvāca
yatra kaunteya vastavyaṃ saputrabhrātṛbandhunā ||
nyāyyaṃ tatra paripraṣṭuṃ guptiṃ vṛttiṃ ca bhārata ||
tasmāt te vartayiṣyāmi durgakarma viśeṣataḥ ||
śrutvā tathā vidhātavyam anuṣṭheyaṃ ca yatnataḥ ||
ṣaḍvidhaṃ durgam āsthāya purāṇy atha niveśayet ||
sarvasaṃpatpradhānaṃ yad bāhulyaṃ vāpi saṃbhavet ||
dhanvadurgaṃ mahīdurgaṃ giridurgaṃ tathaiva ca ||
manuṣyadurgam abdurgaṃ vanadurgaṃ ca tāni ṣaṭ ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
युधिष्ठिर उवाचyudhiṣṭhira uvācaЮдхиштхира сказал; Юдхиштхира спросил
कथम् विधम् पुरम् राजाkatham vidham puram rājāкакого вида город царь; крепость
स्वयम् आवस्तुम् अर्हतिsvayam āvastum arhatiсам должен населять; жить
कृतम् वा कारयित्वा वाkṛtam vā kārayitvā vāсделанный или приказав построить; создав
तत् मे ब्रूहि पितामहtat me brūhi pitāmahaэто мне скажи, праотец; объясни
भीष्म उवाचbhīṣma uvācaБхишма сказал; Бхишма ответил
यत्र कौन्तेय वस्तव्यम्yatra kaunteya vastavyamгде, Каунтея, следует жить; обитать
स पुत्र भ्रातृ बन्धुनाsa putra bhrātṛ bandhunāс сыновьями, братьями и родичами; близкими
न्याय्यम् तत्र परिप्रष्टुम्nyāyyam tatra paripraṣṭumправильно там спросить подробно; расспросить
गुप्तिम् वृत्तिम् च भारतguptim vṛttim ca bhārataоб охране и образе жизни, Бхарата; содержании
तस्मात् ते वर्तयिष्यामिtasmāt te vartayiṣyāmiпоэтому тебе я расскажу; изложу
दुर्ग कर्म विशेषतःdurga karma viśeṣataḥдело крепости особенно; устройство
श्रुत्वा तथा विधातव्यम्śrutvā tathā vidhātavyamуслышав, так должно устроить; сделать
अनुष्ठेयम् च यत्नतःanuṣṭheyam ca yatnataḥи исполнять тщательно; с усилием
षट् विधम् दुर्गम् आस्थायṣaṭ vidham durgam āsthāyaшести видов крепость приняв; опираясь
पुराणि अथ निवेशयेत्purāṇi atha niveśayetгорода затем пусть основывает; размещает
सर्व संपत् प्रधानम् यत्sarva saṃpat pradhānam yatчто главное всеми богатствами; достатком
बाहुल्यम् वा अपि संभवेत्bāhulyam vā api saṃbhavetили обилие также может быть; множество
धन्व दुर्गम् मही दुर्गम्dhanva durgam mahī durgamпустынная крепость, земляная крепость; равнинная
गिरि दुर्गम् तथा एव चgiri durgam tathā eva caгорная крепость точно так же; горная
मनुष्य दुर्गम् अब् दुर्गम्manuṣya durgam ab durgamкрепость людьми, водная крепость; людская
वन दुर्गम् च तानि षट्vana durgam ca tāni ṣaṭи лесная крепость, эти шесть; видов
Литературный перевод

Юдхиштхира спросил: «Праотец, скажи мне, какого рода город царь должен сам населять, построенный уже или построенный по его приказу?» Бхишма ответил: «Каунтея, если царь должен жить там с сыновьями, братьями и родичами, правильно подробно спросить об охране и образе жизни, Бхарата. Поэтому я расскажу тебе особенно об устройстве крепости; услышав, это нужно так устроить и тщательно исполнять. Опираясь на шесть видов крепостей, царь должен основывать города там, где есть главное богатство всеми средствами или возможно их обилие. Эти шесть: пустынная крепость, земляная крепость, горная крепость, крепость людьми, водная крепость и лесная крепость».

Версия

de984511f359 · опубликовано 20 июн. 2026 г., 19:30:45 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами