Махабхарата
Царская упанишада Вамадевы12.94.19-26
10373 / 15823
Махабхарата · 12.94.19-26
Деванагари

ये के चिद् भूमिपतयस् तान् सर्वान् अन्ववेक्षयेत् ॥
सुहृद्भिर् अनभिख्यातैस् तेन राजा न रिष्यते ॥
अपकृत्य बलस्थस्य दूरस्थो ऽस्मीति नाश्वसेत् ॥
श्येनानुचरितैर् ह्य् एते निपतन्ति प्रमाद्यतः ॥
दृढमूलस् त्व् अदुष्टात्मा विदित्वा बलम् आत्मनः ॥
अबलान् अभियुञ्जीत न तु ये बलवत्तराः ॥
विक्रमेण महीं लब्ध्वा प्रजा धर्मेण पालयन् ॥
आहवे निधनं कुर्याद् राजा धर्मपरायणः ॥
मरणान्तम् इदं सर्वं नेह किं चिद् अनामयम् ॥
तस्माद् धर्मे स्थितो राजा प्रजा धर्मेण पालयेत् ॥
रक्षाधिकरणं युद्धं तथा धर्मानुशासनम् ॥
मन्त्रचिन्त्यं सुखं काले पञ्चभिर् वर्धते मही ॥
एतानि यस्य गुप्तानि स राजा राजसत्तम ॥
सततं वर्तमानो ऽत्र राजा भुङ्क्ते महीम् इमाम् ॥
नैतान्य् एकेन शक्यानि सातत्येनान्ववेक्षितुम् ॥
एतेष्व् आप्तान् प्रतिष्ठाप्य राजा भुङ्क्ते महीं चिरम् ॥

Транслитерация (IAST)

ye ke cid bhūmipatayas tān sarvān anvavekṣayet ||
suhṛdbhir anabhikhyātais tena rājā na riṣyate ||
apakṛtya balasthasya dūrastho 'smīti nāśvaset ||
śyenānucaritair hy ete nipatanti pramādyataḥ ||
dṛḍhamūlas tv aduṣṭātmā viditvā balam ātmanaḥ ||
abalān abhiyuñjīta na tu ye balavattarāḥ ||
vikrameṇa mahīṃ labdhvā prajā dharmeṇa pālayan ||
āhave nidhanaṃ kuryād rājā dharmaparāyaṇaḥ ||
maraṇāntam idaṃ sarvaṃ neha kiṃ cid anāmayam ||
tasmād dharme sthito rājā prajā dharmeṇa pālayet ||
rakṣādhikaraṇaṃ yuddhaṃ tathā dharmānuśāsanam ||
mantracintyaṃ sukhaṃ kāle pañcabhir vardhate mahī ||
etāni yasya guptāni sa rājā rājasattama ||
satataṃ vartamāno 'tra rājā bhuṅkte mahīm imām ||
naitāny ekena śakyāni sātatyenānvavekṣitum ||
eteṣv āptān pratiṣṭhāpya rājā bhuṅkte mahīṃ ciram ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
ये के चित् भूमि पतयःye ke cit bhūmi patayaḥкакие бы ни были владыки земли; цари
तान् सर्वान् अन्ववेक्षयेत्tān sarvān anvavekṣayetих всех пусть наблюдает; рассматривает
सुहृद्भिः अनभिख्यातैःsuhṛdbhiḥ anabhikhyātaiḥдрузьями неразглашёнными; тайными
तेन राजा न रिष्यतेtena rājā na riṣyateэтим царь не повреждается; не гибнет
अपकृत्य बल स्थस्यapakṛtya bala sthasyaнавредив стоящему в силе; могущественному
दूरस्थः अस्मि इति न आश्वसेत्dūrasthaḥ asmi iti na āśvaset«я далеко» так пусть не успокаивается; не полагается
श्येन अनुचरितैः हि एतेśyena anucaritaiḥ hi eteведь те, сопровождаемые соколами; быстрыми агентами
निपतन्ति प्रमाद्यतःnipatanti pramādyataḥпадают на небрежного; нападают
दृढ मूलः तु अदुष्ट आत्माdṛḍha mūlaḥ tu aduṣṭa ātmāно с крепким корнем, неиспорченной душой; устойчивый
विदित्वा बलम् आत्मनःviditvā balam ātmanaḥузнав свою силу; могущество
अबलान् अभियुञ्जीतabalān abhiyuñjītaна слабых пусть наступает; действует
न तु ये बलवत्तराःna tu ye balavattarāḥно не на тех, кто сильнее; могущественнее
विक्रमेण महीम् लब्ध्वाvikrameṇa mahīm labdhvāдоблестью землю получив; завоевав
प्रजाः धर्मेण पालयन्prajāḥ dharmeṇa pālayanподданных дхармой защищая; охраняя
आहवे निधनम् कुर्यात्āhave nidhanam kuryātв битве смерть пусть совершит; примет
राजा धर्म परायणःrājā dharma parāyaṇaḥцарь, преданный дхарме; устремлённый
मरण अन्तम् इदम् सर्वम्maraṇa antam idam sarvamсмертью завершается всё это; мир
न इह किम् चित् अनामयम्na iha kim cit anāmayamздесь нет ничего свободного от беды; безопасного
तस्मात् धर्मे स्थितः राजाtasmāt dharme sthitaḥ rājāпоэтому царь, стоящий в дхарме; утверждённый
प्रजाः धर्मेण पालयेत्prajāḥ dharmeṇa pālayetподданных дхармой пусть защищает; охраняет
रक्षा अधिकरणम् युद्धम्rakṣā adhikaraṇam yuddhamдело защиты, война; оборона
तथा धर्म अनुशासनम्tathā dharma anuśāsanamи наставление в дхарме; управление
मन्त्र चिन्त्यम् सुखम् कालेmantra cintyam sukham kāleсовет, обдумываемый вовремя, благо; тайный
पञ्चभिः वर्धते महीpañcabhiḥ vardhate mahīпятью возрастает земля; царство
एतानि यस्य गुप्तानिetāni yasya guptāniу кого это охраняется; сохранено
सः राजा राज सत्तमsaḥ rājā rāja sattamaтот царь, лучший из царей; правитель
सततम् वर्तमानः अत्रsatatam vartamānaḥ atraпостоянно действующий здесь; пребывающий
राजा भुङ्क्ते महीम् इमाम्rājā bhuṅkte mahīm imāmцарь пользуется этой землёй; правит
न एतानि एकेन शक्यानिna etāni ekena śakyāniэто одним невозможно; не под силу
सातत्येन अन्ववेक्षितुम्sātatyena anvavekṣitumпостоянно наблюдать; рассматривать
एतेषु आप्तान् प्रतिष्ठाप्यeteṣu āptān pratiṣṭhāpyaв них надёжных поставив; назначив
राजा भुङ्क्ते महीम् चिरम्rājā bhuṅkte mahīm ciramцарь долго пользуется землёй; правит
Литературный перевод

«Какие бы ни были владыки земли, царь должен наблюдать за всеми через тайных друзей; этим он не погибает. Навредив могущественному, не следует успокаиваться мыслью: “Я далеко”, ведь такие, как соколы со своими следопытами, падают на небрежного. Но царь с крепким корнем и неиспорченной душой, узнав свою силу, пусть действует против слабых, а не против тех, кто сильнее. Получив землю доблестью и защищая подданных дхармой, царь, преданный дхарме, пусть встретит смерть в битве. Всё здесь завершается смертью, и нет ничего совершенно безопасного; поэтому царь, стоящий в дхарме, должен защищать подданных дхармой. Земля возрастает пятью вещами: делом защиты, войной, наставлением в дхарме, советом и своевременным благом. У кого эти вещи охраняются, тот царь, лучший из царей, постоянно действуя здесь, владеет землёй. Одному невозможно непрерывно наблюдать за всем этим; поставив надёжных людей на эти направления, царь долго правит землёй».

Версия

f75125a20789 · опубликовано 20 июн. 2026 г., 19:52:36 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами