Махабхарата
Очищение кшатрия через битву12.98.15-24
10387 / 15823
Махабхарата · 12.98.15-24
Деванагари

पृष्ठतो भीरवः संख्ये वर्तन्ते ऽधमपूरुषाः ॥
शूराच् छरणम् इच्छन्तः पर्जन्याद् इव जीवनम् ॥
यदि शूरस् तथा क्षेमे प्रतिरक्षेत् तथा भये ॥
प्रतिरूपं जनाः कुर्युर् न च तद् वर्तते तथा ॥
यदि ते कृतम् आज्ञाय नमस्कुर्युः सदैव तम् ॥
युक्तं न्याय्यं च कुर्युस् ते न च तद् वर्तते तथा ॥
पुरुषाणां समानानां दृश्यते महद् अन्तरम् ॥
संग्रामे ऽनीकवेलायाम् उत्क्रुष्टे ऽभिपतत्सु च ॥
पतत्य् अभिमुखः शूरः परान् भीरुः पलायते ॥
आस्थायास्वर्ग्यम् अध्वानं सहायान् विषमे त्यजन् ॥
मा स्म तांस् तादृशांस् तात जनिष्ठाः पुरुषाधमान् ॥
ये सहायान् रणे हित्वा स्वस्तिमन्तो गृहान् ययुः ॥
अस्वस्ति तेभ्यः कुर्वन्ति देवा इन्द्रपुरोगमाः ॥
त्यागेन यः सहायानां स्वान् प्राणांस् त्रातुम् इच्छति ॥
तं हन्युः काष्ठलोष्टैर् वा दहेयुर् वा कटाग्निना ॥
पशुवन् मारयेयुर् वा क्षत्रिया ये स्युर् ईदृशाः ॥
अधर्मः क्षत्रियस्यैष यच् छय्यामरणं भवेत् ॥
विसृजञ् श्लेष्मपित्तानि कृपणं परिदेवयन् ॥
अविक्षतेन देहेन प्रलयं यो ऽधिगच्छति ॥
क्षत्रियो नास्य तत् कर्म प्रशंसन्ति पुराविदः ॥

Транслитерация (IAST)

pṛṣṭhato bhīravaḥ saṃkhye vartante 'dhamapūruṣāḥ ||
śūrāc charaṇam icchantaḥ parjanyād iva jīvanam ||
yadi śūras tathā kṣeme pratirakṣet tathā bhaye ||
pratirūpaṃ janāḥ kuryur na ca tad vartate tathā ||
yadi te kṛtam ājñāya namaskuryuḥ sadaiva tam ||
yuktaṃ nyāyyaṃ ca kuryus te na ca tad vartate tathā ||
puruṣāṇāṃ samānānāṃ dṛśyate mahad antaram ||
saṃgrāme 'nīkavelāyām utkruṣṭe 'bhipatatsu ca ||
pataty abhimukhaḥ śūraḥ parān bhīruḥ palāyate ||
āsthāyāsvargyam adhvānaṃ sahāyān viṣame tyajan ||
mā sma tāṃs tādṛśāṃs tāta janiṣṭhāḥ puruṣādhamān ||
ye sahāyān raṇe hitvā svastimanto gṛhān yayuḥ ||
asvasti tebhyaḥ kurvanti devā indrapurogamāḥ ||
tyāgena yaḥ sahāyānāṃ svān prāṇāṃs trātum icchati ||
taṃ hanyuḥ kāṣṭhaloṣṭair vā daheyur vā kaṭāgninā ||
paśuvan mārayeyur vā kṣatriyā ye syur īdṛśāḥ ||
adharmaḥ kṣatriyasyaiṣa yac chayyāmaraṇaṃ bhavet ||
visṛjañ śleṣmapittāni kṛpaṇaṃ paridevayan ||
avikṣatena dehena pralayaṃ yo 'dhigacchati ||
kṣatriyo nāsya tat karma praśaṃsanti purāvidaḥ ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
पृष्ठतः भीरवः संख्येpṛṣṭhataḥ bhīravaḥ saṃkhyeсзади трусы в битве; позади
वर्तन्ते अधम पूरुषाःvartante adhama pūruṣāḥнаходятся низшие люди; дурные
शूरात् शरणम् इच्छन्तःśūrāt śaraṇam icchantaḥот героя убежища желающие; защиты
पर्जन्यात् इव जीवनम्parjanyāt iva jīvanamкак от дождя жизни; пропитания
यदि शूरः तथा क्षेमेyadi śūraḥ tathā kṣemeесли герой так в безопасности; покое
प्रतिरक्षेत् तथा भयेpratirakṣet tathā bhayeзащищал бы так и в страхе; опасности
प्रतिरूपम् जनाः कुर्युःpratirūpam janāḥ kuryuḥсоответствующее люди сделали бы; ответили
न च तत् वर्तते तथाna ca tat vartate tathāно это не происходит так; не бывает
यदि ते कृतम् आज्ञायyadi te kṛtam ājñāyaесли они сделанное узнав; подвиг
नमस्कुर्युः सदा एव तम्namaskuryuḥ sadā eva tamпоклонялись бы всегда ему; герою
युक्तम् न्याय्यम् च कुर्युः तेyuktam nyāyyam ca kuryuḥ teдолжное и справедливое сделали бы они; поступили
न च तत् वर्तते तथाna ca tat vartate tathāно это не происходит так; не бывает
पुरुषाणाम् समानानाम्puruṣāṇām samānānāmсреди людей равных; одинаковых
दृश्यते महत् अन्तरम्dṛśyate mahat antaramвидится великое различие; разница
संग्रामे अनीक वेलायाम्saṃgrāme anīka velāyāmв битве, в час строя; войска
उत्क्रुष्टे अभिपतत्सु चutkruṣṭe abhipatatsu caпри кличе и нападении; натиске
पतति अभिमुखः शूरःpatati abhimukhaḥ śūraḥпадает лицом вперёд герой; навстречу
परान् भीरुः पलायतेparān bhīruḥ palāyateот врагов трус бежит; убегает
आस्थाय अस्वर्ग्यम् अध्वानम्āsthāya asvargyam adhvānamвступив на путь не ведущий к небу; дурной
सहायान् विषमे त्यजन्sahāyān viṣame tyajanоставляя товарищей в трудности; опасности
मा स्म तान् तादृशान् तातmā sma tān tādṛśān tātaне таких, сын; подобных
जनिष्ठाः पुरुष अधमान्janiṣṭhāḥ puruṣa adhamānрождайся среди низших людей; будь
ये सहायान् रणे हित्वाye sahāyān raṇe hitvāкоторые товарищей в бою оставив; бросив
स्वस्तिमन्तः गृहान् ययुःsvastimantaḥ gṛhān yayuḥблагополучно домой ушли; вернулись
अस्वस्ति तेभ्यः कुर्वन्तिasvasti tebhyaḥ kurvantiнесчастье им делают; посылают
देवाः इन्द्र पुरोगमाःdevāḥ indra purogamāḥбоги с Индрой впереди; возглавляемые
त्यागेन यः सहायानाम्tyāgena yaḥ sahāyānāmкто оставлением товарищей; бросанием
स्वान् प्राणान् त्रातुम् इच्छतिsvān prāṇān trātum icchatiсвои жизни спасти желает; самого себя
तम् हन्युः काष्ठ लोष्टैः वाtam hanyuḥ kāṣṭha loṣṭaiḥ vāего пусть убьют деревом или комьями; палками
दहेयुः वा कट अग्निनाdaheyuḥ vā kaṭa agnināили сожгут огнём циновки; соломы
पशुवत् मारयेयुः वाpaśuvat mārayeyuḥ vāили как животное убьют; зарежут
क्षत्रियाः ये स्युः ईदृशाःkṣatriyāḥ ye syuḥ īdṛśāḥкшатрии, которые были бы такими; подобными
अधर्मः क्षत्रियस्य एषःadharmaḥ kṣatriyasya eṣaḥэто адхарма кшатрия; неправедность
यत् शय्या मरणम् भवेत्yat śayyā maraṇam bhavetчто смерть на ложе бывает; постельная
विसृजन् श्लेष्म पित्तानिvisṛjan śleṣma pittāniвыделяя слизь и желчь; болезнь
कृपणम् परिदेवयन्kṛpaṇam paridevayanжалобно причитая; плача
अविक्षतेन देहेनavikṣatena dehenaс невредимым телом; нераненым
प्रलयम् यः अधिगच्छतिpralayam yaḥ adhigacchatiкто смерть достигает; кончину
क्षत्रियः न अस्य तत् कर्मkṣatriyaḥ na asya tat karmaу кшатрия не его это действие; поступок
प्रशंसन्ति पुरा विदःpraśaṃsanti purā vidaḥхвалят знатоки древнего; мудрецы
Литературный перевод

«Трусы, низшие люди, стоят в битве позади, желая от героя убежища, как жизни от дождя. Если бы герой защищал их в безопасности так же, как в страхе, люди отвечали бы ему должным образом; но так не бывает. Если бы они, узнав его подвиг, всегда кланялись ему и поступали должным и справедливым образом, это было бы правильно; но и так не бывает. Среди людей, кажущихся равными, видно великое различие в битве, в час построения, крика и нападения. Герой падает лицом к врагу, а трус бежит от врагов, вступая на путь, не ведущий к небу, и оставляя товарищей в опасности. Сын, не будь среди таких низших людей, которые, бросив товарищей в бою, благополучно ушли домой. Боги во главе с Индрой посылают им несчастье. Кто хочет спасти свою жизнь, оставив товарищей, того следовало бы убить палками или комьями, сжечь огнём соломы или умертвить как животное, если такие люди называются кшатриями. Смерть кшатрия на ложе — адхарма: испуская слизь и желчь, жалобно причитая. Знатоки древнего не хвалят кшатрия, который приходит к смерти с невредимым телом».

Версия

60788cf08765 · опубликовано 20 июн. 2026 г., 20:05:15 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами