Махабхарата
Наставление Брихаспати о врагах12.104.25-32
10417 / 15823
Махабхарата · 12.104.25-32
Деванагари

यदैवैकेन शक्येत गुह्यं कर्तुं तदाचरेत् ॥
यच्छन्ति सचिवा गुह्यं मिथो विद्रावयन्त्य् अपि ॥
अशक्यम् इति कृत्वा वा ततो ऽन्यैः संविदं चरेत् ॥
ब्रह्मदण्डम् अदृष्टेषु दृष्टेषु चतुरङ्गिणीम् ॥
भेदं च प्रथमं युञ्ज्यात् तूष्णींदण्डं तथैव च ॥
काले प्रयोजयेद् राजा तस्मिंस् तस्मिंस् तदा तदा ॥
प्रणिपातं च गच्छेत काले शत्रोर् बलीयसः ॥
युक्तो ऽस्य वधम् अन्विच्छेद् अप्रमत्तः प्रमाद्यतः ॥
प्रणिपातेन दानेन वाचा मधुरया ब्रुवन् ॥
अमित्रम् उपसेवेत न तु जातु विशङ्कयेत् ॥
स्थानानि शङ्कितानां च नित्यम् एव विवर्जयेत् ॥
न च तेष्व् आश्वसेद् द्रुग्ध्वा जाग्रतीह निराकृताः ॥
न ह्य् अतो दुष्करं कर्म किं चिद् अस्ति सुरोत्तम ॥
यथा विविधवृत्तानाम् ऐश्वर्यम् अमराधिप ॥
तथा विविधशीलानाम् अपि संभव उच्यते ॥
यतेत योगम् आस्थाय मित्रामित्रान् अवारयन् ॥

Транслитерация (IAST)

yadaivaikena śakyeta guhyaṃ kartuṃ tadācaret ||
yacchanti sacivā guhyaṃ mitho vidrāvayanty api ||
aśakyam iti kṛtvā vā tato 'nyaiḥ saṃvidaṃ caret ||
brahmadaṇḍam adṛṣṭeṣu dṛṣṭeṣu caturaṅgiṇīm ||
bhedaṃ ca prathamaṃ yuñjyāt tūṣṇīṃdaṇḍaṃ tathaiva ca ||
kāle prayojayed rājā tasmiṃs tasmiṃs tadā tadā ||
praṇipātaṃ ca gaccheta kāle śatror balīyasaḥ ||
yukto 'sya vadham anvicched apramattaḥ pramādyataḥ ||
praṇipātena dānena vācā madhurayā bruvan ||
amitram upaseveta na tu jātu viśaṅkayet ||
sthānāni śaṅkitānāṃ ca nityam eva vivarjayet ||
na ca teṣv āśvased drugdhvā jāgratīha nirākṛtāḥ ||
na hy ato duṣkaraṃ karma kiṃ cid asti surottama ||
yathā vividhavṛttānām aiśvaryam amarādhipa ||
tathā vividhaśīlānām api saṃbhava ucyate ||
yateta yogam āsthāya mitrāmitrān avārayan ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
यदा एव एकेन शक्येतyadā eva ekena śakyetaкогда именно одним можно; если возможно одному
गुह्यम् कर्तुम्guhyam kartumтайное сделать; секрет исполнить
तद् आचरेत्tad ācaretто пусть делает; так поступает
यच्छन्ति सचिवाः गुह्यम्yacchanti sacivāḥ guhyamсоветники выдают тайну; раскрывают
मिथः विद्रावयन्ति अपिmithaḥ vidrāvayanti apiи взаимно разгоняют; ссорят
अशक्यम् इति कृत्वा वाaśakyam iti kṛtvā vāесли решив: невозможно; считая неисполнимым
ततः अन्यैः संविदम् चरेत्tataḥ anyaiḥ saṃvidam caretтогда с другими пусть советуется; делает соглашение
ब्रह्म दण्डम् अदृष्टेषुbrahma daṇḍam adṛṣṭeṣuбрахманский жезл против невидимых; тайное воздействие
दृष्टेषु चतुरङ्गिणीम्dṛṣṭeṣu caturaṅgiṇīmпротив видимых - четырёхчастное войско; армию
भेदम् च प्रथमम् युञ्ज्यात्bhedam ca prathamam yuñjyātи сначала пусть применяет разделение; раскол
तूष्णीम् दण्डम् तथा एव चtūṣṇīm daṇḍam tathā eva caи молчаливое наказание также; скрытую кару
काले प्रयोजयेत् राजाkāle prayojayet rājāв срок пусть применяет царь; своевременно
तस्मिन् तस्मिन् तदा तदाtasmin tasmin tadā tadāв каждом случае тогда; соответственно
प्रणिपातम् च गच्छेतpraṇipātam ca gacchetaи к поклону пусть идёт; смирению
काले शत्रोः बलीयसःkāle śatroḥ balīyasaḥв срок перед более сильным врагом; могучим
युक्तः अस्य वधम् अन्विच्छेत्yuktaḥ asya vadham anvicchetсобранный пусть ищет его гибель; поражение
अप्रमत्तः प्रमाद्यतःapramattaḥ pramādyataḥбдительный против беспечного; ошибающегося
प्रणिपातेन दानेनpraṇipātena dānenaпоклоном и даром; смирением и подношением
वाचा मधुरया ब्रुवन्vācā madhurayā bruvanговоря сладкой речью; мягко
अमित्रम् उपसेवेतamitram upasevetaпусть приближается к врагу; служит недругу
न तु जातु विशङ्कयेत्na tu jātu viśaṅkayetно никогда не вызывает подозрения; не настораживает
स्थानानि शङ्कितानाम् चsthānāni śaṅkitānām caи места подозрительных; опасные места
नित्यम् एव विवर्जयेत्nityam eva vivarjayetпусть всегда избегает; обходит
न च तेषु आश्वसेत्na ca teṣu āśvasetи на них не полагается; не доверяет им
द्रुघ्वा जाग्रति इह निराकृताःdrughvā jāgrati iha nirākṛtāḥвредившие и отвергнутые здесь бодрствуют; обиженные не спят
न हि अतः दुष्करम् कर्मna hi ataḥ duṣkaram karmaведь нет дела труднее этого; более трудного
किं चित् अस्ति सुर उत्तमkiṃ cit asti sura uttamaничего нет, лучший богов; о превосходный
यथा विविध वृत्तानाम्yathā vividha vṛttānāmчем над людьми разных нравов; разного поведения
ऐश्वर्यम् अमर अधिपaiśvaryam amara adhipaвладычество, повелитель бессмертных; господство
तथा विविध शीलानाम्tathā vividha śīlānāmтакже над различными характерами; разными нравами
अपि संभवः उच्यतेapi saṃbhavaḥ ucyateвозможно говорится; считается
यतेत योगम् आस्थायyateta yogam āsthāyaпусть старается, приняв собранность; метод
मित्र अमित्रान् अवारयन्mitra amitrān avārayanне отталкивая друзей и врагов; удерживая обоих
Литературный перевод

«Если тайное дело можно выполнить одному, пусть он так и делает: советники порой выдают тайну и даже взаимно разгоняют друг друга. Если же он решит, что один не справится, тогда пусть вступает в сговор с другими. Против невидимых средств он применяет брахманский жезл, а против видимых — четырёхчастное войско. Сначала следует применять разделение и также молчаливое наказание; царь должен использовать каждое средство в своё время и в своём случае. Перед более сильным врагом в нужный срок можно идти на поклон; но собранный и бдительный царь пусть ищет его поражения, когда тот станет беспечен. Поклоном, даром и сладкой речью пусть он приближается к недругу, но никогда не вызывает подозрения. Мест подозрительных людей надо всегда избегать и не полагаться на них: те, кто вредил и был отвергнут, бодрствуют. О лучший из богов, нет дела труднее, чем властвовать над людьми разных нравов, повелитель бессмертных; однако и над разными характерами возможно господство. Пусть царь старается, приняв правильный метод, не отталкивая ни друзей, ни врагов».

Версия

f439027512ca · опубликовано 20 июн. 2026 г., 20:26:25 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами