यदैवैकेन शक्येत गुह्यं कर्तुं तदाचरेत् ॥
यच्छन्ति सचिवा गुह्यं मिथो विद्रावयन्त्य् अपि ॥
अशक्यम् इति कृत्वा वा ततो ऽन्यैः संविदं चरेत् ॥
ब्रह्मदण्डम् अदृष्टेषु दृष्टेषु चतुरङ्गिणीम् ॥
भेदं च प्रथमं युञ्ज्यात् तूष्णींदण्डं तथैव च ॥
काले प्रयोजयेद् राजा तस्मिंस् तस्मिंस् तदा तदा ॥
प्रणिपातं च गच्छेत काले शत्रोर् बलीयसः ॥
युक्तो ऽस्य वधम् अन्विच्छेद् अप्रमत्तः प्रमाद्यतः ॥
प्रणिपातेन दानेन वाचा मधुरया ब्रुवन् ॥
अमित्रम् उपसेवेत न तु जातु विशङ्कयेत् ॥
स्थानानि शङ्कितानां च नित्यम् एव विवर्जयेत् ॥
न च तेष्व् आश्वसेद् द्रुग्ध्वा जाग्रतीह निराकृताः ॥
न ह्य् अतो दुष्करं कर्म किं चिद् अस्ति सुरोत्तम ॥
यथा विविधवृत्तानाम् ऐश्वर्यम् अमराधिप ॥
तथा विविधशीलानाम् अपि संभव उच्यते ॥
यतेत योगम् आस्थाय मित्रामित्रान् अवारयन् ॥
yadaivaikena śakyeta guhyaṃ kartuṃ tadācaret ||
yacchanti sacivā guhyaṃ mitho vidrāvayanty api ||
aśakyam iti kṛtvā vā tato 'nyaiḥ saṃvidaṃ caret ||
brahmadaṇḍam adṛṣṭeṣu dṛṣṭeṣu caturaṅgiṇīm ||
bhedaṃ ca prathamaṃ yuñjyāt tūṣṇīṃdaṇḍaṃ tathaiva ca ||
kāle prayojayed rājā tasmiṃs tasmiṃs tadā tadā ||
praṇipātaṃ ca gaccheta kāle śatror balīyasaḥ ||
yukto 'sya vadham anvicched apramattaḥ pramādyataḥ ||
praṇipātena dānena vācā madhurayā bruvan ||
amitram upaseveta na tu jātu viśaṅkayet ||
sthānāni śaṅkitānāṃ ca nityam eva vivarjayet ||
na ca teṣv āśvased drugdhvā jāgratīha nirākṛtāḥ ||
na hy ato duṣkaraṃ karma kiṃ cid asti surottama ||
yathā vividhavṛttānām aiśvaryam amarādhipa ||
tathā vividhaśīlānām api saṃbhava ucyate ||
yateta yogam āsthāya mitrāmitrān avārayan ||
«Если тайное дело можно выполнить одному, пусть он так и делает: советники порой выдают тайну и даже взаимно разгоняют друг друга. Если же он решит, что один не справится, тогда пусть вступает в сговор с другими. Против невидимых средств он применяет брахманский жезл, а против видимых — четырёхчастное войско. Сначала следует применять разделение и также молчаливое наказание; царь должен использовать каждое средство в своё время и в своём случае. Перед более сильным врагом в нужный срок можно идти на поклон; но собранный и бдительный царь пусть ищет его поражения, когда тот станет беспечен. Поклоном, даром и сладкой речью пусть он приближается к недругу, но никогда не вызывает подозрения. Мест подозрительных людей надо всегда избегать и не полагаться на них: те, кто вредил и был отвергнут, бодрствуют. О лучший из богов, нет дела труднее, чем властвовать над людьми разных нравов, повелитель бессмертных; однако и над разными характерами возможно господство. Пусть царь старается, приняв правильный метод, не отталкивая ни друзей, ни врагов».
f439027512ca · опубликовано 20 июн. 2026 г., 20:26:25 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Секретность здесь не романтика тайной политики, а защита дела от преждевременного раскрытия. Власть над разными людьми требует гибкости, но не потери внутренней цели.