कुलीनं शिक्षितं प्राज्ञं ज्ञानविज्ञानकोविदम् ॥
सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञं सहिष्णुं देशजं तथा ॥
कृतज्ञं बलवन्तं च क्षान्तं दान्तं जितेन्द्रियम् ॥
अलुब्धं लब्धसंतुष्टं स्वामिमित्रबुभूषकम् ॥
सचिवं देशकालज्ञं सर्वसंग्रहणे रतम् ॥
सत्कृतं युक्तमनसं हितैषिणम् अतन्द्रितम् ॥
युक्ताचारं स्वविषये संधिविग्रहकोविदम् ॥
राज्ञस् त्रिवर्गवेत्तारं पौरजानपदप्रियम् ॥
खातकव्यूहतत्त्वज्ञं बलहर्षणकोविदम् ॥
इङ्गिताकारतत्त्वज्ञं यात्रायानविशारदम् ॥
हस्तिशिक्षासु तत्त्वज्ञम् अहंकारविवर्जितम् ॥
प्रगल्भं दक्षिणं दान्तं बलिनं युक्तकारिणम् ॥
चोक्षं चोक्षजनाकीर्णं सुवेषं सुखदर्शनम् ॥
नायकं नीतिकुशलं गुणषष्ट्या समन्वितम् ॥
अस्तब्धं प्रश्रितं शक्तं मृदुवादिनम् एव च ॥
धीरं श्लक्ष्णं महर्द्धिं च देशकालोपपादकम् ॥
सचिवं यः प्रकुरुते न चैनम् अवमन्यते ॥
तस्य विस्तीर्यते राज्यं ज्योत्स्ना ग्रहपतेर् इव ॥
kulīnaṃ śikṣitaṃ prājñaṃ jñānavijñānakovidam ||
sarvaśāstrārthatattvajñaṃ sahiṣṇuṃ deśajaṃ tathā ||
kṛtajñaṃ balavantaṃ ca kṣāntaṃ dāntaṃ jitendriyam ||
alubdhaṃ labdhasaṃtuṣṭaṃ svāmimitrabubhūṣakam ||
sacivaṃ deśakālajñaṃ sarvasaṃgrahaṇe ratam ||
satkṛtaṃ yuktamanasaṃ hitaiṣiṇam atandritam ||
yuktācāraṃ svaviṣaye saṃdhivigrahakovidam ||
rājñas trivargavettāraṃ paurajānapadapriyam ||
khātakavyūhatattvajñaṃ balaharṣaṇakovidam ||
iṅgitākāratattvajñaṃ yātrāyānaviśāradam ||
hastiśikṣāsu tattvajñam ahaṃkāravivarjitam ||
pragalbhaṃ dakṣiṇaṃ dāntaṃ balinaṃ yuktakāriṇam ||
cokṣaṃ cokṣajanākīrṇaṃ suveṣaṃ sukhadarśanam ||
nāyakaṃ nītikuśalaṃ guṇaṣaṣṭyā samanvitam ||
astabdhaṃ praśritaṃ śaktaṃ mṛduvādinam eva ca ||
dhīraṃ ślakṣṇaṃ maharddhiṃ ca deśakālopapādakam ||
sacivaṃ yaḥ prakurute na cainam avamanyate ||
tasya vistīryate rājyaṃ jyotsnā grahapater iva ||
«Советником следует делать человека родовитого, обученного, мудрого, искусного в знании и практическом различении, знающего истинный смысл всех шастр, терпеливого и местного; благодарного, сильного, терпящего, обузданного, победившего чувства, нежадного, довольного полученным, желающего служить господину и друзьям. Он должен знать место и время, любить объединять людей, быть уважаемым, собранным умом, желающим блага, бдительным, правильным в своей области, искусным в мире и войне, знающим три цели царя и любимым горожанами и жителями страны. Он должен понимать устройство укреплений и построений, уметь воодушевлять войско, читать жесты и внешний вид людей, быть искусным в походах и передвижении, знать обучение слонов, быть свободным от самодовольства, смелым, умелым, обузданным, сильным и действующим уместно. Он должен быть чистым, окружённым достойными людьми, хорошо одетым, приятным на вид, руководителем, искусным в политике, наделённым множеством качеств, не упрямым, почтительным, способным, мягким в речи, стойким, тактичным, обладающим большим процветанием и умеющим учитывать место и время. У того, кто назначает такого советника и не презирает его, царство расширяется, как лунный свет».
6b6b6985655d · опубликовано 20 июн. 2026 г., 21:12:21 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Министр здесь не просто исполнитель. Это человек проверенного характера, знания, такта и практического опыта; царь должен не только найти такого советника, но и не унижать его, иначе сам разрушит плод мудрого назначения.