Махабхарата
Назначение слуг согласно их природе12.119.8-14
10479 / 15823
Махабхарата · 12.119.8-14
Деванагари

न बालिशा न च क्षुद्रा न चाप्रतिमितेन्द्रियाः ॥
नाकुलीना नराः पार्श्वे स्थाप्या राज्ञा हितैषिणा ॥
साधवः कुशलाः शूरा ज्ञानवन्तो ऽनसूयकाः ॥
अक्षुद्राः शुचयो दक्षा नराः स्युः पारिपार्श्वकाः ॥
न्यग्भूतास् तत्पराः क्षान्ताश् चौक्षाः प्रकृतिजाः शुभाः ॥
स्वे स्वे स्थाने ऽपरिक्रुष्टास् ते स्यू राज्ञो बहिश्चराः ॥
सिंहस्य सततं पार्श्वे सिंह एव जनो भवेत् ॥
असिंहः सिंहसहितः सिंहवल् लभते फलम् ॥
यस् तु सिंहः श्वभिः कीर्णः सिंहकर्मफले रतः ॥
न स सिंहफलं भोक्तुं शक्तः श्वभिर् उपासितः ॥
एवम् एतैर् मनुष्येन्द्र शूरैः प्राज्ञैर् बहुश्रुतैः ॥
कुलीनैः सह शक्येत कृत्स्नां जेतुं वसुंधराम् ॥
नावैद्यो नानृजुः पार्श्वे नाविद्यो नामहाधनः ॥
संग्राह्यो वसुधापालैर् भृत्यो भृत्यवतां वर ॥

Транслитерация (IAST)

na bāliśā na ca kṣudrā na cāpratimitendriyāḥ ||
nākulīnā narāḥ pārśve sthāpyā rājñā hitaiṣiṇā ||
sādhavaḥ kuśalāḥ śūrā jñānavanto 'nasūyakāḥ ||
akṣudrāḥ śucayo dakṣā narāḥ syuḥ pāripārśvakāḥ ||
nyagbhūtās tatparāḥ kṣāntāś caukṣāḥ prakṛtijāḥ śubhāḥ ||
sve sve sthāne 'parikruṣṭās te syū rājño bahiścarāḥ ||
siṃhasya satataṃ pārśve siṃha eva jano bhavet ||
asiṃhaḥ siṃhasahitaḥ siṃhaval labhate phalam ||
yas tu siṃhaḥ śvabhiḥ kīrṇaḥ siṃhakarmaphale rataḥ ||
na sa siṃhaphalaṃ bhoktuṃ śaktaḥ śvabhir upāsitaḥ ||
evam etair manuṣyendra śūraiḥ prājñair bahuśrutaiḥ ||
kulīnaiḥ saha śakyeta kṛtsnāṃ jetuṃ vasuṃdharām ||
nāvaidyo nānṛjuḥ pārśve nāvidyo nāmahādhanaḥ ||
saṃgrāhyo vasudhāpālair bhṛtyo bhṛtyavatāṃ vara ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
न बालिशाःna bāliśāḥне детские умом; наивные
न च क्षुद्राःna ca kṣudrāḥи не низкие; мелочные
न च अप्रतिमित इन्द्रियाःna ca apratimita indriyāḥи не безмерные в чувствах; необузданные
न अकुलीनाः नराःna akulīnāḥ narāḥне люди низкого рода; неродовитые
पार्श्वे स्थाप्याःpārśve sthāpyāḥрядом должны быть поставлены; у бока
राज्ञा हित एषिणाrājñā hita eṣiṇāцарём, желающим блага; пользы
साधवःsādhavaḥдобрые; праведные
कुशलाःkuśalāḥумелые; искусные
शूराःśūrāḥхрабрые; героические
ज्ञानवन्तःjñānavantaḥобладающие знанием; разумом
अनसूयकाःanasūyakāḥне завистливые; без злобы
अक्षुद्राःakṣudrāḥне мелочные; великодушные
शुचयःśucayaḥчистые; безупречные
दक्षाःdakṣāḥдеятельные; способные
नराः स्युः पारिपार्श्वकाःnarāḥ syuḥ pāripārśvakāḥтакие люди пусть будут приближёнными; стоящими рядом
न्यग् भूताःnyag bhūtāḥсмиренные; покорные
तत् पराःtat parāḥпреданные этому делу; сосредоточенные
क्षान्ताःkṣāntāḥтерпеливые; прощающие
चौक्षाःcaukṣāḥопрятные; чистоплотные
प्रकृति जाःprakṛti jāḥрождённые в природе; местные
शुभाःśubhāḥблагие; достойные
स्वे स्वे स्थानेsve sve sthāneкаждый на своём месте; положении
अपरिक्रुष्टाःaparikruṣṭāḥне порицаемые; не осуждённые
ते स्युः राज्ञः बहिश्चराःte syuḥ rājñaḥ bahiścarāḥони пусть будут внешними служителями царя; посланниками
सिंहस्य सततम् पार्श्वेsiṃhasya satatam pārśveу льва всегда рядом; у бока
सिंहः एव जनः भवेत्siṃhaḥ eva janaḥ bhavetименно львиный человек пусть будет; подобный льву
असिंहः सिंह सहितःasiṃhaḥ siṃha sahitaḥне лев, соединённый со львом; рядом
सिंहवत् लभते फलम्siṃhavat labhate phalamполучает плод как лев; по-львиному
यः तु सिंहःyaḥ tu siṃhaḥно тот лев; который
श्वभिः कीर्णःśvabhiḥ kīrṇaḥзаполнен псами; окружён собаками
सिंह कर्म फले रतःsiṃha karma phale rataḥрадующийся плоду львиного дела; делам льва
न सः सिंह फलम् भोक्तुम्na saḥ siṃha phalam bhoktumне может вкушать плод льва; львиный результат
शक्तःśaktaḥспособен; силён
श्वभिः उपासितःśvabhiḥ upāsitaḥбудучи окружён псами; обслуживаемый
एवम् एतैःevam etaiḥтак с этими; такими
मनुष्य इन्द्रmanuṣya indraвладыка людей; царь
शूरैःśūraiḥхрабрыми; героями
प्राज्ञैःprājñaiḥмудрыми; разумными
बहु श्रुतैःbahu śrutaiḥмного слышавшими; учёными
कुलीनैः सहkulīnaiḥ sahaс родовитыми; благородными
शक्येतśakyetaможно; возможно
कृत्स्नाम् जेतुम् वसुंधराम्kṛtsnām jetum vasuṃdharāmвсю землю победить; завоевать
न अवैद्यःna avaidyaḥне незнающий науки; неумелый
न अनृजुःna anṛjuḥне кривой; неискренний
पार्श्वेpārśveрядом; при себе
न अविद्यःna avidyaḥне неучёный; невежественный
न अमहा धनःna amahā dhanaḥне лишённый большого имущества; средств
संग्राह्यःsaṃgrāhyaḥдолжен быть принят; собран
वसुधा पालैःvasudhā pālaiḥхранителями земли; царями
भृत्यःbhṛtyaḥслуга; служащий
भृत्यवताम् वरbhṛtyavatām varaлучший из имеющих слуг; о владыка
Литературный перевод

«Царь, желающий блага, не должен ставить рядом с собой людей глупых, мелочных, необузданных в чувствах или низкого рода. Его приближёнными должны быть добрые, умелые, храбрые, знающие, независтливые, великодушные, чистые и деятельные люди. Внешними служителями царя должны быть смиренные, преданные делу, терпеливые, опрятные, местные, достойные, каждый на своём месте и не заслуживающие порицания. Рядом со львом всегда должен быть человек львиного качества; даже тот, кто сам не лев, находясь рядом со львом, получает плод как лев. Но лев, окружённый псами и желающий плода львиного дела, не способен вкушать львиный плод, если его обслуживают псы. Поэтому, владыка людей, с храбрыми, мудрыми, учёными и родовитыми помощниками можно завоевать всю землю. Хранители земли, лучший из имеющих слуг, не должны принимать рядом с собой слугу неумелого, неискреннего, неучёного или лишённого достаточных средств».

Версия

269e6910c66e · опубликовано 20 июн. 2026 г., 21:14:49 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами