न बालिशा न च क्षुद्रा न चाप्रतिमितेन्द्रियाः ॥
नाकुलीना नराः पार्श्वे स्थाप्या राज्ञा हितैषिणा ॥
साधवः कुशलाः शूरा ज्ञानवन्तो ऽनसूयकाः ॥
अक्षुद्राः शुचयो दक्षा नराः स्युः पारिपार्श्वकाः ॥
न्यग्भूतास् तत्पराः क्षान्ताश् चौक्षाः प्रकृतिजाः शुभाः ॥
स्वे स्वे स्थाने ऽपरिक्रुष्टास् ते स्यू राज्ञो बहिश्चराः ॥
सिंहस्य सततं पार्श्वे सिंह एव जनो भवेत् ॥
असिंहः सिंहसहितः सिंहवल् लभते फलम् ॥
यस् तु सिंहः श्वभिः कीर्णः सिंहकर्मफले रतः ॥
न स सिंहफलं भोक्तुं शक्तः श्वभिर् उपासितः ॥
एवम् एतैर् मनुष्येन्द्र शूरैः प्राज्ञैर् बहुश्रुतैः ॥
कुलीनैः सह शक्येत कृत्स्नां जेतुं वसुंधराम् ॥
नावैद्यो नानृजुः पार्श्वे नाविद्यो नामहाधनः ॥
संग्राह्यो वसुधापालैर् भृत्यो भृत्यवतां वर ॥
na bāliśā na ca kṣudrā na cāpratimitendriyāḥ ||
nākulīnā narāḥ pārśve sthāpyā rājñā hitaiṣiṇā ||
sādhavaḥ kuśalāḥ śūrā jñānavanto 'nasūyakāḥ ||
akṣudrāḥ śucayo dakṣā narāḥ syuḥ pāripārśvakāḥ ||
nyagbhūtās tatparāḥ kṣāntāś caukṣāḥ prakṛtijāḥ śubhāḥ ||
sve sve sthāne 'parikruṣṭās te syū rājño bahiścarāḥ ||
siṃhasya satataṃ pārśve siṃha eva jano bhavet ||
asiṃhaḥ siṃhasahitaḥ siṃhaval labhate phalam ||
yas tu siṃhaḥ śvabhiḥ kīrṇaḥ siṃhakarmaphale rataḥ ||
na sa siṃhaphalaṃ bhoktuṃ śaktaḥ śvabhir upāsitaḥ ||
evam etair manuṣyendra śūraiḥ prājñair bahuśrutaiḥ ||
kulīnaiḥ saha śakyeta kṛtsnāṃ jetuṃ vasuṃdharām ||
nāvaidyo nānṛjuḥ pārśve nāvidyo nāmahādhanaḥ ||
saṃgrāhyo vasudhāpālair bhṛtyo bhṛtyavatāṃ vara ||
«Царь, желающий блага, не должен ставить рядом с собой людей глупых, мелочных, необузданных в чувствах или низкого рода. Его приближёнными должны быть добрые, умелые, храбрые, знающие, независтливые, великодушные, чистые и деятельные люди. Внешними служителями царя должны быть смиренные, преданные делу, терпеливые, опрятные, местные, достойные, каждый на своём месте и не заслуживающие порицания. Рядом со львом всегда должен быть человек львиного качества; даже тот, кто сам не лев, находясь рядом со львом, получает плод как лев. Но лев, окружённый псами и желающий плода львиного дела, не способен вкушать львиный плод, если его обслуживают псы. Поэтому, владыка людей, с храбрыми, мудрыми, учёными и родовитыми помощниками можно завоевать всю землю. Хранители земли, лучший из имеющих слуг, не должны принимать рядом с собой слугу неумелого, неискреннего, неучёного или лишённого достаточных средств».
269e6910c66e · опубликовано 20 июн. 2026 г., 21:14:49 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Окружение формирует действенность власти. Даже сильный правитель теряет плод своей силы, если рядом с ним стоят люди не того качества; и наоборот, достойное окружение поднимает тех, кто служит правильному центру.