युधिष्ठिर उवाच
शीलं प्रधानं पुरुषे कथितं ते पितामह ॥
कथम् आशा समुत्पन्ना या च सा तद् वदस्व मे ॥
संशयो मे महान् एष समुत्पन्नः पितामह ॥
छेत्ता च तस्य नान्यो ऽस्ति त्वत्तः परपुरंजय ॥
पितामहाशा महती ममासीद् धि सुयोधने ॥
प्राप्ते युद्धे तु यद् युक्तं तत् कर्तायम् इति प्रभो ॥
सर्वस्याशा सुमहती पुरुषस्योपजायते ॥
तस्यां विहन्यमानायां दुःखो मृत्युर् असंशयम् ॥
सो ऽहं हताशो दुर्बुद्धिः कृतस् तेन दुरात्मना ॥
धार्तराष्ट्रेण राजेन्द्र पश्य मन्दात्मतां मम ॥
आशां महत्तरां मन्ये पर्वताद् अपि सद्रुमात् ॥
आकाशाद् अपि वा राजन्न् अप्रमेयैव वा पुनः ॥
एषा चैव कुरुश्रेष्ठ दुर्विचिन्त्या सुदुर्लभा ॥
दुर्लभत्वाच् च पश्यामि किम् अन्यद् दुर्लभं ततः ॥
yudhiṣṭhira uvāca
śīlaṃ pradhānaṃ puruṣe kathitaṃ te pitāmaha ||
katham āśā samutpannā yā ca sā tad vadasva me ||
saṃśayo me mahān eṣa samutpannaḥ pitāmaha ||
chettā ca tasya nānyo 'sti tvattaḥ parapuraṃjaya ||
pitāmahāśā mahatī mamāsīd dhi suyodhane ||
prāpte yuddhe tu yad yuktaṃ tat kartāyam iti prabho ||
sarvasyāśā sumahatī puruṣasyopajāyate ||
tasyāṃ vihanyamānāyāṃ duḥkho mṛtyur asaṃśayam ||
so 'haṃ hatāśo durbuddhiḥ kṛtas tena durātmanā ||
dhārtarāṣṭreṇa rājendra paśya mandātmatāṃ mama ||
āśāṃ mahattarāṃ manye parvatād api sadrumāt ||
ākāśād api vā rājann aprameyaiva vā punaḥ ||
eṣā caiva kuruśreṣṭha durvicintyā sudurlabhā ||
durlabhatvāc ca paśyāmi kim anyad durlabhaṃ tataḥ ||
Юдхиштхира сказал: «Дед, ты сказал, что śīla — главное в человеке. Теперь скажи мне, как возникла надежда и какова она. У меня возникло великое сомнение, и нет никого, кроме тебя, кто мог бы его рассечь, покоритель чужих городов. Владыка, у меня была большая надежда на Суёдхану: когда начнётся война, он сделает то, что следует. У каждого человека возникает огромная надежда, и когда она разбивается, это страдание подобно смерти. Этот злодушный сын Дхритараштры сделал меня лишённым надежды и помрачённым; посмотри, как слаб мой дух, царь царей. Я считаю надежду больше лесистой горы, больше неба и даже вовсе неизмеримой. Она трудна для мысли и трудно достижима, лучший из Куру; поэтому я не вижу ничего более трудного, чем она».
1b185fe108ea · опубликовано 20 июн. 2026 г., 21:45:41 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
После учения о śīla Юдхиштхира обращается к āśā, надежде. Его вопрос не отвлечённый: разрушенная надежда на примирение с Дурьодханой стала для него внутренней раной.