युधिष्ठिर उवाच
धर्माः पितामहेनोक्ता राजधर्माश्रिताः शुभाः ॥
धर्मम् आश्रमिणां श्रेष्ठं वक्तुम् अर्हसि पार्थिव ॥
भीष्म उवाच
सर्वत्र विहितो धर्मः स्वर्ग्यः सत्यफलं तपः ॥
बहुद्वारस्य धर्मस्य नेहास्ति विफला क्रिया ॥
यस्मिन् यस्मिंस् तु विनये यो यो याति विनिश्चयम् ॥
स तम् एवाभिजानाति नान्यं भरतसत्तम ॥
यथा यथा च पर्येति लोकतन्त्रम् असारवत् ॥
तथा तथा विरागो ऽत्र जायते नात्र संशयः ॥
एवं व्यवसिते लोके बहुदोषे युधिष्ठिर ॥
आत्ममोक्षनिमित्तं वै यतेत मतिमान् नरः ॥
yudhiṣṭhira uvāca
dharmāḥ pitāmahenoktā rājadharmāśritāḥ śubhāḥ ||
dharmam āśramiṇāṃ śreṣṭhaṃ vaktum arhasi pārthiva ||
bhīṣma uvāca
sarvatra vihito dharmaḥ svargyaḥ satyaphalaṃ tapaḥ ||
bahudvārasya dharmasya nehāsti viphalā kriyā ||
yasmin yasmiṃs tu vinaye yo yo yāti viniścayam ||
sa tam evābhijānāti nānyaṃ bharatasattama ||
yathā yathā ca paryeti lokatantram asāravat ||
tathā tathā virāgo 'tra jāyate nātra saṃśayaḥ ||
evaṃ vyavasite loke bahudoṣe yudhiṣṭhira ||
ātmamokṣanimittaṃ vai yateta matimān naraḥ ||
Юдхиштхира сказал: «Питамаха уже изложил благие дхармы, относящиеся к царскому долгу. Теперь, о царь, ты должен рассказать о высшей дхарме людей разных ашрамов». Бхишма сказал: «Дхарма предписана повсюду; тапас, плодом которого является истина, ведёт к небу. У дхармы много дверей, и здесь нет напрасного действия. В каком пути дисциплины человек приходит к твёрдому убеждению, тот путь он и признаёт, а не иной, лучший Бхарата. Но чем больше он исследует непрочный мирской порядок, тем больше в нём рождается бесстрастие; в этом нет сомнения. Поэтому в таком многоизъянном мире, Юдхиштхира, разумный человек должен стараться ради освобождения себя».
244b1b93a847 · опубликовано 20 июн. 2026 г., 22:49:21 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Бхишма переводит разговор от царской дхармы к внутренней свободе. Мир не отвергается как творение Бога, но его переменчивость должна пробуждать отрешённость и стремление к освобождению.