Махабхарата
Мудрость, побеждающая скорбь12.168.6-11
10733 / 15823
Махабхарата · 12.168.6-11
Деванагари

युधिष्ठिर उवाच
नष्टे धने वा दारे वा पुत्रे पितरि वा मृते ॥
यया बुद्ध्या नुदेच् छोकं तन् मे ब्रूहि पितामह ॥
भीष्म उवाच
नष्टे धने वा दारे वा पुत्रे पितरि वा मृते ॥
अहो दुःखम् इति ध्यायञ् शोकस्यापचितिं चरेत् ॥
अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् ॥
यथा सेनजितं विप्रः कश् चिद् इत्य् अब्रवीद् वचः ॥
पुत्रशोकाभिसंतप्तं राजानं शोकविह्वलम् ॥
विषण्णवदनं दृष्ट्वा विप्रो वचनम् अब्रवीत् ॥
किं नु खल्व् असि मूढस् त्वं शोच्यः किम् अनुशोचसि ॥
यदा त्वाम् अपि शोचन्तः शोच्या यास्यन्ति तां गतिम् ॥
त्वं चैवाहं च ये चान्ये त्वां राजन् पर्युपासते ॥
सर्वे तत्र गमिष्यामो यत एवागता वयम् ॥

Транслитерация (IAST)

yudhiṣṭhira uvāca
naṣṭe dhane vā dāre vā putre pitari vā mṛte ||
yayā buddhyā nudec chokaṃ tan me brūhi pitāmaha ||
bhīṣma uvāca
naṣṭe dhane vā dāre vā putre pitari vā mṛte ||
aho duḥkham iti dhyāyañ śokasyāpacitiṃ caret ||
atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam ||
yathā senajitaṃ vipraḥ kaś cid ity abravīd vacaḥ ||
putraśokābhisaṃtaptaṃ rājānaṃ śokavihvalam ||
viṣaṇṇavadanaṃ dṛṣṭvā vipro vacanam abravīt ||
kiṃ nu khalv asi mūḍhas tvaṃ śocyaḥ kim anuśocasi ||
yadā tvām api śocantaḥ śocyā yāsyanti tāṃ gatim ||
tvaṃ caivāhaṃ ca ye cānye tvāṃ rājan paryupāsate ||
sarve tatra gamiṣyāmo yata evāgatā vayam ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
युधिष्ठिर उवाचyudhiṣṭhira uvācaЮдхиштхира сказал; Юдхиштхира спросил
नष्टे धने वाnaṣṭe dhane vāкогда потеряно богатство или; имущество
दारे वा पुत्रेdāre vā putreжена или сын; супруга
पितरि वा मृतेpitari vā mṛteили отец умер; при смерти отца
यया बुद्ध्या नुदेत् शोकम्yayā buddhyā nudet śokamкаким разумом оттолкнуть скорбь; устранить
तत् मे ब्रूहि पितामहtat me brūhi pitāmahaто мне скажи, Питамаха; объясни
भीष्म उवाचbhīṣma uvācaБхишма сказал; Бхишма ответил
नष्टे धने वा दारे वाnaṣṭe dhane vā dāre vāкогда потеряно богатство или жена; супруга
पुत्रे पितरि वा मृतेputre pitari vā mṛteсын или отец умер; при смерти
अहो दुःखम् इति ध्यायन्aho duḥkham iti dhyāyan«увы, страдание» так размышляя; думая
शोकस्य अपचितिम् चरेत्śokasya apacitim caretуменьшение скорби пусть совершает; исчерпание
अत्र अपि उदाहरन्ति इमम्atra api udāharanti imamздесь также приводят эту; рассказывают
इतिहासम् पुरातनम्itihāsam purātanamдревнюю историю; предание
यथा सेनजितम् विप्रःyathā senajitam vipraḥкак Сенаджиту брахман; царю
कः चित् इति अब्रवीत् वचःkaḥ cit iti abravīt vacaḥнекий так сказал слово; речь
पुत्र शोक अभिसंतप्तम्putra śoka abhisaṃtaptamобожжённого скорбью о сыне; мучимого
राजानम् शोक विह्वलम्rājānam śoka vihvalamцаря, смятённого горем; потрясённого
विषण्ण वदनम् दृष्ट्वाviṣaṇṇa vadanam dṛṣṭvāувидев с печальным лицом; унылым
विप्रः वचनम् अब्रवीत्vipraḥ vacanam abravītбрахман слово сказал; произнёс
किम् नु खलु असिkim nu khalu asiпочему же ты являешься; отчего
मूढः त्वम्mūḍhaḥ tvamглупым ты; сбитым с толку
शोच्यः किम् अनुशोचसिśocyaḥ kim anuśocasiдостойный сожаления, о чём скорбишь; кого оплакиваешь
यदा त्वाम् अपि शोचन्तःyadā tvām api śocantaḥкогда и тебя оплакивающие; скорбящие о тебе
शोच्याः यास्यन्ति ताम् गतिम्śocyāḥ yāsyanti tām gatimдостойные сожаления пойдут тем путём; той участью
त्वम् च एव अहम् चtvam ca eva aham caи ты, и я именно; оба
ये च अन्ये त्वाम् राजन्ye ca anye tvām rājanи другие, которые тебя, царь; окружают
पर्युपासते सर्वेparyupāsate sarveслужат вокруг, все; присутствуют
तत्र गमिष्यामःtatra gamiṣyāmaḥтуда пойдём; придём
यतः एव आगताः वयम्yataḥ eva āgatāḥ vayamоткуда именно пришли мы; появились
Литературный перевод

Юдхиштхира спросил: «Когда потеряны богатство, жена или сын, или умер отец, каким разумом человек может отогнать скорбь? Скажи мне это, Питамаха». Бхишма сказал: «Когда потеряны богатство, жена или сын, или умер отец, человек, размышляя: “Увы, это страдание”, должен идти к уменьшению скорби. Здесь приводят древнюю историю о том, что некий брахман сказал Сенаджиту. Увидев царя, обожжённого скорбью о сыне, смятённого горем и с печальным лицом, брахман сказал: “Почему ты так заблуждаешься? Ты сам достоин сожаления; о ком же ты скорбишь? Те, кто будут скорбеть и о тебе, сами достойные сожаления, тоже пойдут тем же путём. И ты, и я, и все другие, кто служит тебе, царь, уйдём туда, откуда мы пришли”».

Версия

187a584fee99 · опубликовано 20 июн. 2026 г., 22:49:21 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами