Махабхарата
Бхригу объясняет происхождение вселенной12.175.11-21
10771 / 15823
Махабхарата · 12.175.11-21
Деванагари

मानसो नाम विख्यातः श्रुतपूर्वो महर्षिभिः ॥
अनादिनिधनो देवस् तथाभेद्यो ऽजरामरः ॥
अव्यक्त इति विख्यातः शाश्वतो ऽथाक्षरो ऽव्ययः ॥
यतः सृष्टानि भूतानि जायन्ते च म्रियन्ति च ॥
सो ऽसृजत् प्रथमं देवो महान्तं नाम नामतः ॥
आकाशम् इति विख्यातं सर्वभूतधरः प्रभुः ॥
आकाशाद् अभवद् वारि सलिलाद् अग्निमारुतौ ॥
अग्निमारुतसंयोगात् ततः समभवन् मही ॥
ततस् तेजोमयं दिव्यं पद्मं सृष्टं स्वयंभुवा ॥
तस्मात् पद्मात् समभवद् ब्रह्मा वेदमयो निधिः ॥
अहंकार इति ख्यातः सर्वभूतात्मभूतकृत् ॥
ब्रह्मा वै सुमहातेजा य एते पञ्च धातवः ॥
शैलास् तस्यास्थिसंज्ञास् तु मेदो मांसं च मेदिनी ॥
समुद्रास् तस्य रुधिरम् आकाशम् उदरं तथा ॥
पवनश् चैव निःश्वासस् तेजो ऽग्निर् निम्नगाः सिराः ॥
अग्नीषोमौ तु चन्द्रार्कौ नयने तस्य विश्रुते ॥
नभश् चोर्ध्वं शिरस् तस्य क्षितिः पादौ दिशो भुजौ ॥
दुर्विज्ञेयो ह्य् अनन्तत्वात् सिद्धैर् अपि न संशयः ॥
स एव भगवान् विष्णुर् अनन्त इति विश्रुतः ॥
सर्वभूतात्मभूतस्थो दुर्विज्ञेयो ऽकृतात्मभिः ॥
अहंकारस्य यः स्रष्टा सर्वभूतभवाय वै ॥
यतः समभवद् विश्वं पृष्टो ऽहं यद् इह त्वया ॥

Транслитерация (IAST)

mānaso nāma vikhyātaḥ śrutapūrvo maharṣibhiḥ ||
anādinidhano devas tathābhedyo 'jarāmaraḥ ||
avyakta iti vikhyātaḥ śāśvato 'thākṣaro 'vyayaḥ ||
yataḥ sṛṣṭāni bhūtāni jāyante ca mriyanti ca ||
so 'sṛjat prathamaṃ devo mahāntaṃ nāma nāmataḥ ||
ākāśam iti vikhyātaṃ sarvabhūtadharaḥ prabhuḥ ||
ākāśād abhavad vāri salilād agnimārutau ||
agnimārutasaṃyogāt tataḥ samabhavan mahī ||
tatas tejomayaṃ divyaṃ padmaṃ sṛṣṭaṃ svayaṃbhuvā ||
tasmāt padmāt samabhavad brahmā vedamayo nidhiḥ ||
ahaṃkāra iti khyātaḥ sarvabhūtātmabhūtakṛt ||
brahmā vai sumahātejā ya ete pañca dhātavaḥ ||
śailās tasyāsthisaṃjñās tu medo māṃsaṃ ca medinī ||
samudrās tasya rudhiram ākāśam udaraṃ tathā ||
pavanaś caiva niḥśvāsas tejo 'gnir nimnagāḥ sirāḥ ||
agnīṣomau tu candrārkau nayane tasya viśrute ||
nabhaś cordhvaṃ śiras tasya kṣitiḥ pādau diśo bhujau ||
durvijñeyo hy anantatvāt siddhair api na saṃśayaḥ ||
sa eva bhagavān viṣṇur ananta iti viśrutaḥ ||
sarvabhūtātmabhūtastho durvijñeyo 'kṛtātmabhiḥ ||
ahaṃkārasya yaḥ sraṣṭā sarvabhūtabhavāya vai ||
yataḥ samabhavad viśvaṃ pṛṣṭo 'haṃ yad iha tvayā ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
मानसः नाम विख्यातःmānasaḥ nāma vikhyātaḥизвестный как Манаса; умственный
श्रुत पूर्वः महा ऋषिभिःśruta pūrvaḥ mahā ṛṣibhiḥпрежде услышанный великими риши; мудрецами
अनादि निधनः देवःanādi nidhanaḥ devaḥбез начала и конца бог; сияющий
तथा अभेद्यः अजर अमरःtathā abhedyaḥ ajara amaraḥтакже неразделимый, нестареющий, бессмертный; неуязвимый
अव्यक्तः इति विख्यातःavyaktaḥ iti vikhyātaḥизвестный как Непроявленный; Авьякта
शाश्वतः अथ अक्षरः अव्ययःśāśvataḥ atha akṣaraḥ avyayaḥвечный, затем нетленный, неизменный; неисчерпаемый
यतः सृष्टानि भूतानिyataḥ sṛṣṭāni bhūtāniоткуда созданные существа; живые
जायन्ते च म्रियन्ति चjāyante ca mriyanti caрождаются и умирают; гибнут
सः असृजत् प्रथमम् देवःsaḥ asṛjat prathamam devaḥтот бог создал первым; извел
महान्तम् नाम नामतःmahāntam nāma nāmataḥназываемое Махат по имени; великий принцип
आकाशम् इति विख्यातम्ākāśam iti vikhyātamизвестное как пространство; акаша
सर्व भूत धरः प्रभुःsarva bhūta dharaḥ prabhuḥвладыка, держащий все существа; опора
आकाशात् अभवत् वारिākāśāt abhavat vāriиз пространства возникла вода; влага
सलिलात् अग्नि मारुतौsalilāt agni mārutauиз воды огонь и ветер; воздух
अग्नि मारुत संयोगात्agni māruta saṃyogātот соединения огня и ветра; союза
ततः समभवत् महीtataḥ samabhavat mahīзатем возникла земля; почва
ततः तेजो मयम् दिव्यम्tataḥ tejo mayam divyamзатем сияющий божественный; световой
पद्मम् सृष्टम् स्वयंभुवाpadmam sṛṣṭam svayaṃbhuvāлотос создан Самосущим; Сваямбху
तस्मात् पद्मात् समभवत्tasmāt padmāt samabhavatиз того лотоса возник; родился
ब्रह्मा वेद मयः निधिःbrahmā veda mayaḥ nidhiḥБрахма, сокровище, состоящее из Веды; ведомайя
अहंकारः इति ख्यातःahaṃkāraḥ iti khyātaḥизвестный как аханкара; самость
सर्व भूत आत्म भूत कृत्sarva bhūta ātma bhūta kṛtсоздатель сущности всех существ; души
ब्रह्मा वै सु महा तेजाःbrahmā vai su mahā tejāḥБрахма воистину очень сияющий; могущественный
ये एते पञ्च धातवःye ete pañca dhātavaḥте, которые эти пять элементов; основ
शैलाः तस्य अस्थि संज्ञाः तुśailāḥ tasya asthi saṃjñāḥ tuгоры называются его костями; скелетом
मेदः मांसम् च मेदिनीmedaḥ māṃsam ca medinīжир и мясо — земля; плоть
समुद्राः तस्य रुधिरम्samudrāḥ tasya rudhiramокеаны его кровь; кровь
आकाशम् उदरम् तथाākāśam udaram tathāпространство его живот также; чрево
पवनः च एव निःश्वासःpavanaḥ ca eva niḥśvāsaḥи ветер именно его дыхание; выдох
तेजः अग्निः निम्नगाः सिराःtejaḥ agniḥ nimnagāḥ sirāḥсияние — огонь, реки — жилы; сосуды
अग्नी षोमौ तु चन्द्र अर्कौagnī ṣomau tu candra arkauогонь и сома — луна и солнце; светила
नयने तस्य विश्रुतेnayane tasya viśruteизвестные как его глаза; очи
नभः च ऊर्ध्वम् शिरः तस्यnabhaḥ ca ūrdhvam śiraḥ tasyaи верхнее небо его голова; высь
क्षितिः पादौ दिशः भुजौkṣitiḥ pādau diśaḥ bhujauземля — ноги, стороны — руки; направления
दुर्विज्ञेयः हि अनन्तत्वात्durvijñeyaḥ hi anantatvātтруднопознаваем ведь из-за бесконечности; непостижим
सिद्धैः अपि न संशयःsiddhaiḥ api na saṃśayaḥдаже сиддхами, нет сомнения; совершенными
सः एव भगवान् विष्णुःsaḥ eva bhagavān viṣṇuḥон именно блаженный Вишну; Господь
अनन्तः इति विश्रुतःanantaḥ iti viśrutaḥизвестный как Ананта; Бесконечный
सर्व भूत आत्म भूत स्थःsarva bhūta ātma bhūta sthaḥстоящий как душа всех существ; внутри
दुर्विज्ञेयः अकृत आत्मभिःdurvijñeyaḥ akṛta ātmabhiḥтруднопознаваемый неочищенными душой; неподготовленными
अहंकारस्य यः स्रष्टाahaṃkārasya yaḥ sraṣṭāкто творец аханкары; самости
सर्व भूत भवाय वैsarva bhūta bhavāya vaiдля бытия всех существ; возникновения
यतः समभवत् विश्वम्yataḥ samabhavat viśvamот кого возникла вселенная; мир
पृष्टः अहम् यत् इह त्वयाpṛṣṭaḥ aham yat iha tvayāо чём я здесь спрошен тобой; то
Литературный перевод

Бхригу сказал: «Великие риши прежде слышали о божестве, известном как Манаса: оно без начала и конца, неразделимо, не стареет и не умирает. Оно известно как Непроявленное, вечное, нетленное и неизменное; из него рождаются и умирают созданные существа. Этот бог, владыка и опора всех существ, сначала создал Махат, а затем пространство. Из пространства возникла вода, из воды — огонь и ветер, а от соединения огня и ветра возникла земля. Затем Самосущий создал божественный сияющий лотос, и из этого лотоса возник Брахма, сокровище, состоящее из Веды. Он известен как аханкара, творец сущности всех существ; Брахма обладает огромным сиянием и связан с этими пятью элементами. Горы называются его костями, земля — его жиром и мясом, океаны — кровью, пространство — животом. Ветер — его дыхание, огонь — сияние, реки — жилы, а луна и солнце, огонь и сома, известны как его глаза. Верхнее небо — его голова, земля — ноги, стороны света — руки. Из-за своей бесконечности он труднопознаваем даже для сиддхов, в этом нет сомнения. Он же — блаженный Вишну, известный как Ананта, пребывающий как душа всех существ и труднопознаваемый для тех, кто не очистил себя. Он творец аханкары ради бытия всех существ; от него возникла вселенная, о которой ты здесь меня спросил».

Версия

7d0873cd9982 · опубликовано 20 июн. 2026 г., 23:14:21 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами