Махабхарата
Ману учит о плоде знания и действия12.194.4-9
10858 / 15823
Махабхарата · 12.194.4-9
Деванагари

यत्कारणं मन्त्रविधिः प्रवृत्तो; ज्ञाने फलं यत् प्रवदन्ति विप्राः ॥
यन् मन्त्रशब्दैर् अकृतप्रकाशं; तद् उच्यतां मे भगवन् यथावत् ॥
यद् अर्थशास्त्रागममन्त्रविद्भिर्; यज्ञैर् अनेकैर् वरगोप्रदानैः ॥
फलं महद्भिर् यद् उपास्यते च; तत् किं कथं वा भविता क्व वा तत् ॥
मही महीजाः पवनो ऽन्तरिक्षं; जलौकसश् चैव जलं दिवं च ॥
दिवौकसश् चैव यतः प्रसूतास्; तद् उच्यतां मे भगवन् पुराणम् ॥
ज्ञानं यतः प्रार्थयते नरो वै; ततस् तदर्था भवति प्रवृत्तिः ॥
न चाप्य् अहं वेद परं पुराणं; मिथ्याप्रवृत्तिं च कथं नु कुर्याम् ॥
ऋक् सामसंघांश् च यजूंषि चाहं; छन्दांसि नक्षत्रगतिं निरुक्तम् ॥
अधीत्य च व्याकरणं सकल्पं; शिक्षां च भूतप्रकृतिं न वेद्मि ॥
स मे भवाञ् शंसतु सर्वम् एतज्; ज्ञाने फलं कर्मणि वा यद् अस्ति ॥
यथा च देहाच् च्यवते शरीरी; पुनः शरीरं च यथाभ्युपैति ॥

Транслитерация (IAST)

yatkāraṇaṃ mantravidhiḥ pravṛtto; jñāne phalaṃ yat pravadanti viprāḥ ||
yan mantraśabdair akṛtaprakāśaṃ; tad ucyatāṃ me bhagavan yathāvat ||
yad arthaśāstrāgamamantravidbhir; yajñair anekair varagopradānaiḥ ||
phalaṃ mahadbhir yad upāsyate ca; tat kiṃ kathaṃ vā bhavitā kva vā tat ||
mahī mahījāḥ pavano 'ntarikṣaṃ; jalaukasaś caiva jalaṃ divaṃ ca ||
divaukasaś caiva yataḥ prasūtās; tad ucyatāṃ me bhagavan purāṇam ||
jñānaṃ yataḥ prārthayate naro vai; tatas tadarthā bhavati pravṛttiḥ ||
na cāpy ahaṃ veda paraṃ purāṇaṃ; mithyāpravṛttiṃ ca kathaṃ nu kuryām ||
ṛk sāmasaṃghāṃś ca yajūṃṣi cāhaṃ; chandāṃsi nakṣatragatiṃ niruktam ||
adhītya ca vyākaraṇaṃ sakalpaṃ; śikṣāṃ ca bhūtaprakṛtiṃ na vedmi ||
sa me bhavāñ śaṃsatu sarvam etaj; jñāne phalaṃ karmaṇi vā yad asti ||
yathā ca dehāc cyavate śarīrī; punaḥ śarīraṃ ca yathābhyupaiti ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
यत् कारणम् मन्त्र विधिः प्रवृत्तःyat kāraṇam mantra vidhiḥ pravṛttaḥпо какой причине установлен порядок мантр; ритуал
ज्ञाने फलम् यत्jñāne phalam yatкакой плод в знании; результат
प्रवदन्ति विप्राःpravadanti viprāḥпровозглашают брахманы; мудрые
यत् मन्त्र शब्दैःyat mantra śabdaiḥчто словами мантр; звуками
अकृत प्रकाशम्akṛta prakāśamне сделано явным; не раскрыто
तत् उच्यताम् मे भगवन्tat ucyatām me bhagavanто скажи мне, благословенный; объясни
यथावत्yathāvatкак следует; точно
यत् अर्थ शास्त्र आगमyat artha śāstra āgamaчто знатоками артхашастры и агамы; учений
मन्त्र विद्भिःmantra vidbhiḥзнающими мантры; мантроведами
यज्ञैः अनेकैःyajñaiḥ anekaiḥмногими жертвами; ритуалами
वर गो प्रदानैःvara go pradānaiḥдарами лучших коров; щедрыми
फलम् महद्भिःphalam mahadbhiḥплод великими; людьми
यत् उपास्यते चyat upāsyate caкоторый почитается и; достигается
तत् किम् कथम् वाtat kim katham vāчто это и как; каким образом
भविता क्व वा तत्bhavitā kva vā tatбудет и где оно; пребывает
मही मही जाःmahī mahī jāḥземля и рождённые землёй; растения
पवनः अन्तरिक्षम्pavanaḥ antarikṣamветер, пространство; воздух
जल ओकसः च एवjala okasaḥ ca evaи обитатели воды; водные существа
जलम् दिवम् चjalam divam caвода и небо; сварга
दिव ओकसः च एवdiva okasaḥ ca evaи обитатели неба; небожители
यतः प्रसूताःyataḥ prasūtāḥоткуда рождены; произошли
तत् उच्यताम् मे भगवन्tat ucyatām me bhagavanэто скажи мне, благословенный; объясни
पुराणम्purāṇamдревнее; извечное
ज्ञानम् यतः प्रार्थयते नरः वैjñānam yataḥ prārthayate naraḥ vaiзнание, к которому стремится человек; ищет
ततः तत् अर्था भवति प्रवृत्तिःtataḥ tat arthā bhavati pravṛttiḥоттого ради него возникает деятельность; усилие
न च अपि अहम् वेदna ca api aham vedaи я ведь не знаю; не ведаю
परम् पुराणम्param purāṇamвысшее древнее; извечное
मिथ्या प्रवृत्तिम् चmithyā pravṛttim caи ложную деятельность; неверный путь
कथम् नु कुर्याम्katham nu kuryāmкак же мне совершать; делать
ऋक् साम संघान् चṛk sāma saṃghān caсобрания Риг- и Сама-веды; гимнов
यजूंषि च अहम्yajūṃṣi ca ahamи яджусы я; жертвенные формулы
छन्दांसि नक्षत्र गतिम्chandāṃsi nakṣatra gatimметры и движение звёзд; накшатр
निरुक्तम्niruktamнирукту; этимологию
अधीत्य च व्याकरणम्adhītya ca vyākaraṇamи изучив грамматику; вьякарану
स कल्पम्sa kalpamс кальпой; ритуалом
शिक्षाम् चśikṣām caи фонетику; шикшу
भूत प्रकृतिम् न वेद्मिbhūta prakṛtim na vedmiприроду существ не знаю; основу
सः मे भवान् शंसतुsaḥ me bhavān śaṃsatuпусть ты мне сообщишь; объясни
सर्वम् एतत्sarvam etatвсё это; полностью
ज्ञाने फलम् कर्मणि वाjñāne phalam karmaṇi vāплод в знании или в действии; карме
यत् अस्तिyat astiкакой есть; существует
यथा च देहात् च्यवते शरीरीyathā ca dehāt cyavate śarīrīи как воплощённый уходит из тела; падает
पुनः शरीरम् चpunaḥ śarīram caи снова тело; новое
यथा अभ्युपैतिyathā abhyupaitiкак получает; принимает
Литературный перевод

Брихаспати спросил: «По какой причине установлен порядок мантр? Какой плод брахманы называют плодом знания? То, что не раскрыто словами мантр, объясни мне, благословенный, как следует. Каков тот плод, который почитается великими знатоками артхашастры, агамы и мантр, многими жертвами и дарами лучших коров? Что это, как оно будет и где пребывает? Откуда произошли земля, растения, ветер, пространство, водные существа, вода, небо и небожители? Объясни мне это древнее. Человек стремится к знанию, и ради него возникает деятельность; но я не знаю высшего древнего и как же мне тогда совершать ложную деятельность? Я изучил собрания Риг- и Сама-веды, яджусы, метры, движение звёзд, нирукту, грамматику с кальпой и шикшу, но природы существ не знаю. Объясни мне всё это: какой плод есть в знании или в действии, и как воплощённый уходит из тела и снова получает тело».

Версия

b79d6bc3b204 · опубликовано 21 июн. 2026 г., 00:18:59 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами