यत्कारणं मन्त्रविधिः प्रवृत्तो; ज्ञाने फलं यत् प्रवदन्ति विप्राः ॥
यन् मन्त्रशब्दैर् अकृतप्रकाशं; तद् उच्यतां मे भगवन् यथावत् ॥
यद् अर्थशास्त्रागममन्त्रविद्भिर्; यज्ञैर् अनेकैर् वरगोप्रदानैः ॥
फलं महद्भिर् यद् उपास्यते च; तत् किं कथं वा भविता क्व वा तत् ॥
मही महीजाः पवनो ऽन्तरिक्षं; जलौकसश् चैव जलं दिवं च ॥
दिवौकसश् चैव यतः प्रसूतास्; तद् उच्यतां मे भगवन् पुराणम् ॥
ज्ञानं यतः प्रार्थयते नरो वै; ततस् तदर्था भवति प्रवृत्तिः ॥
न चाप्य् अहं वेद परं पुराणं; मिथ्याप्रवृत्तिं च कथं नु कुर्याम् ॥
ऋक् सामसंघांश् च यजूंषि चाहं; छन्दांसि नक्षत्रगतिं निरुक्तम् ॥
अधीत्य च व्याकरणं सकल्पं; शिक्षां च भूतप्रकृतिं न वेद्मि ॥
स मे भवाञ् शंसतु सर्वम् एतज्; ज्ञाने फलं कर्मणि वा यद् अस्ति ॥
यथा च देहाच् च्यवते शरीरी; पुनः शरीरं च यथाभ्युपैति ॥
yatkāraṇaṃ mantravidhiḥ pravṛtto; jñāne phalaṃ yat pravadanti viprāḥ ||
yan mantraśabdair akṛtaprakāśaṃ; tad ucyatāṃ me bhagavan yathāvat ||
yad arthaśāstrāgamamantravidbhir; yajñair anekair varagopradānaiḥ ||
phalaṃ mahadbhir yad upāsyate ca; tat kiṃ kathaṃ vā bhavitā kva vā tat ||
mahī mahījāḥ pavano 'ntarikṣaṃ; jalaukasaś caiva jalaṃ divaṃ ca ||
divaukasaś caiva yataḥ prasūtās; tad ucyatāṃ me bhagavan purāṇam ||
jñānaṃ yataḥ prārthayate naro vai; tatas tadarthā bhavati pravṛttiḥ ||
na cāpy ahaṃ veda paraṃ purāṇaṃ; mithyāpravṛttiṃ ca kathaṃ nu kuryām ||
ṛk sāmasaṃghāṃś ca yajūṃṣi cāhaṃ; chandāṃsi nakṣatragatiṃ niruktam ||
adhītya ca vyākaraṇaṃ sakalpaṃ; śikṣāṃ ca bhūtaprakṛtiṃ na vedmi ||
sa me bhavāñ śaṃsatu sarvam etaj; jñāne phalaṃ karmaṇi vā yad asti ||
yathā ca dehāc cyavate śarīrī; punaḥ śarīraṃ ca yathābhyupaiti ||
Брихаспати спросил: «По какой причине установлен порядок мантр? Какой плод брахманы называют плодом знания? То, что не раскрыто словами мантр, объясни мне, благословенный, как следует. Каков тот плод, который почитается великими знатоками артхашастры, агамы и мантр, многими жертвами и дарами лучших коров? Что это, как оно будет и где пребывает? Откуда произошли земля, растения, ветер, пространство, водные существа, вода, небо и небожители? Объясни мне это древнее. Человек стремится к знанию, и ради него возникает деятельность; но я не знаю высшего древнего и как же мне тогда совершать ложную деятельность? Я изучил собрания Риг- и Сама-веды, яджусы, метры, движение звёзд, нирукту, грамматику с кальпой и шикшу, но природы существ не знаю. Объясни мне всё это: какой плод есть в знании или в действии, и как воплощённый уходит из тела и снова получает тело».
b79d6bc3b204 · опубликовано 21 июн. 2026 г., 00:18:59 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Брихаспати показывает предел книжной учёности: можно знать ведические дисциплины и всё же не знать природы существ и окончательного плода.