युधिष्ठिर उवाच
ब्राह्मण्यं यदि दुष्प्रापं त्रिभिर् वर्णैर् नराधिप ॥
कथं प्राप्तं महाराज क्षत्रियेण महात्मना ॥
विश्वामित्रेण धर्मात्मन् ब्राह्मणत्वं नरर्षभ ॥
श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वेन तन् मे ब्रूहि पितामह ॥
तेन ह्य् अमितवीर्येण वसिष्ठस्य महात्मनः ॥
हतं पुत्रशतं सद्यस् तपसा प्रपितामह ॥
यातुधानाश् च बहवो राक्षसास् तिग्मतेजसः ॥
मन्युनाविष्टदेहेन सृष्टाः कालान्तकोपमाः ॥
महान् कुशिकवंशश् च ब्रह्मर्षिशतसंकुलः ॥
स्थापितो नरलोके ऽस्मिन् विद्वान् ब्राह्मणसंस्तुतः ॥
yudhiṣṭhira uvāca
brāhmaṇyaṃ yadi duṣprāpaṃ tribhir varṇair narādhipa ||
kathaṃ prāptaṃ mahārāja kṣatriyeṇa mahātmanā ||
viśvāmitreṇa dharmātman brāhmaṇatvaṃ nararṣabha ||
śrotum icchāmi tattvena tan me brūhi pitāmaha ||
tena hy amitavīryeṇa vasiṣṭhasya mahātmanaḥ ||
hataṃ putraśataṃ sadyas tapasā prapitāmaha ||
yātudhānāś ca bahavo rākṣasās tigmatejasaḥ ||
manyunāviṣṭadehena sṛṣṭāḥ kālāntakopamāḥ ||
mahān kuśikavaṃśaś ca brahmarṣiśatasaṃkulaḥ ||
sthāpito naraloke 'smin vidvān brāhmaṇasaṃstutaḥ ||
Юдхиштхира сказал: «Если брахманство труднодостижимо для трёх (низших) варн, о владыка людей, — как обретено оно, о великий царь, кшатрием, великим духом, Вишвамитрою, о праведный, — брахманство, о бык среди мужей? Слышать желаю доподлинно; то мне скажи, о дед. Им ведь, безмерно-доблестным, у Васиштхи, великого духом, убито сто сыновей тотчас, подвигом, о прадед. И многие колдуны-ятудханы, ракшасы остро-пылающие, телом, гневом охваченным, сотворены, подобные Времени-губителю. И великий род Кушики, полный сотнями брахмариши, установлен им в этом мире людей — учёным, брахманами восхваляемым».
eca523528fe2 · опубликовано 20 июн. 2026 г., 19:10:00 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Юдхиштхира ставит глубокий вопрос о подвижности варн: брахманство недостижимо для трёх низших сословий, однако кшатрий Вишвамитра стяжал его. Он поминает грозные и великие деяния мудреца — истребление подвигом ста сыновей Васиштхи, сотворение ракшасов во гневе, основание рода Кушики, полного брахмариши. Так открывается долгое рассуждение о природе брахманства: даётся ли оно рождением или добывается подвигом и достоинством? Знаменательна двойственность облика Вишвамитры — мощь его равно созидательна и губительна.