युधिष्ठिर उवाच
कस्मिन् काले चरेद् धर्मं कस्मिन् काले ऽर्थम् आचरेत् ॥
कस्मिन् काले सुखी च स्यात् तन् मे ब्रूहि पितामह ॥
भीष्म उवाच
काल्यम् अर्थं निषेवेत ततो धर्मम् अनन्तरम् ॥
पश्चात् कामं निषेवेत न च गच्छेत् प्रसङ्गिताम् ॥
ब्राह्मणांश् चाभिमन्येत गुरूंश् चाप्य् अभिपूजयेत् ॥
सर्वभूतानुलोमश् च मृदुशीलः प्रियंवदः ॥
अधिकारे यद् अनृतं राजगामि च पैशुनम् ॥
गुरोश् चालीककरणं समं तद् ब्रह्महत्यया ॥
yudhiṣṭhira uvāca
kasmin kāle cared dharmaṃ kasmin kāle 'rtham ācaret ||
kasmin kāle sukhī ca syāt tan me brūhi pitāmaha ||
bhīṣma uvāca
kālyam arthaṃ niṣeveta tato dharmam anantaram ||
paścāt kāmaṃ niṣeveta na ca gacchet prasaṅgitām ||
brāhmaṇāṃś cābhimanyeta gurūṃś cāpy abhipūjayet ||
sarvabhūtānulomaś ca mṛduśīlaḥ priyaṃvadaḥ ||
adhikāre yad anṛtaṃ rājagāmi ca paiśunam ||
guroś cālīkakaraṇaṃ samaṃ tad brahmahatyayā ||
Юдхиштхира сказал: «В какое время совершать дхарму, в какое время артху творить, в какое время счастливым быть? То мне скажи, о дед». Бхишма сказал: «Поутру артхе да предастся, затем дхарме следом, после — каме да предастся, и да не впадёт в пристрастие. Брахманов да почитает, и гуру да чтит, ко всем существам благосклонный, мягкого нрава, приятноречивый. В должности какая ложь, и до царя доходящая клевета, и гуру обман — равно то брахманоубийству».
01864ef9c68e · опубликовано 20 июн. 2026 г., 20:50:00 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Бхишма указует строй дня и жизни: поутру — дело (artha), затем дхарма, после — дозволенное удовольствие (kāma), но «без пристрастия». Знаменательно, что и среди трёх целей правит мера: каждой свой час, ни одной — рабства. И венчает наставление о нраве — почтение к брахманам и гуру, кротость, приятная речь, благоволение ко всем; а ложь в служении, клевета пред царём и обман наставника приравнены к брахманоубийству. Так грехи речи и должности оцениваются наравне с тягчайшими.