युधिष्ठिर उवाच
षड् अपध्वंसजाः के स्युः के वाप्य् अपसदास् तथा ॥
एतत् सर्वं यथातत्त्वं व्याख्यातुं मे त्वम् अर्हसि ॥
भीष्म उवाच
त्रिषु वर्णेषु ये पुत्रा ब्राह्मणस्य युधिष्ठिर ॥
वर्णयोश् च द्वयोः स्यातां यौ राजन्यस्य भारत ॥
एको द्विवर्ण एवाथ तथात्रैवोपलक्षितः ॥
षड् अपध्वंसजास् ते हि तथैवापसदाञ् शृणु ॥
चण्डालो व्रात्यवेनौ च ब्राह्मण्यां क्षत्रियासु च ॥
वैश्यायां चैव शूद्रस्य लक्ष्यन्ते ऽपसदास् त्रयः ॥
मागधो वामकश् चैव द्वौ वैश्यस्योपलक्षितौ ॥
ब्राह्मण्यां क्षत्रियायां च क्षत्रियस्यैक एव तु ॥
ब्राह्मण्यां लक्ष्यते सूत इत्य् एते ऽपसदाः स्मृताः ॥
पुत्ररेतो न शक्यं हि मिथ्या कर्तुं नराधिप ॥
yudhiṣṭhira uvāca
ṣaḍ apadhvaṃsajāḥ ke syuḥ ke vāpy apasadās tathā ||
etat sarvaṃ yathātattvaṃ vyākhyātuṃ me tvam arhasi ||
bhīṣma uvāca
triṣu varṇeṣu ye putrā brāhmaṇasya yudhiṣṭhira ||
varṇayoś ca dvayoḥ syātāṃ yau rājanyasya bhārata ||
eko dvivarṇa evātha tathātraivopalakṣitaḥ ||
ṣaḍ apadhvaṃsajās te hi tathaivāpasadāñ śṛṇu ||
caṇḍālo vrātyavenau ca brāhmaṇyāṃ kṣatriyāsu ca ||
vaiśyāyāṃ caiva śūdrasya lakṣyante 'pasadās trayaḥ ||
māgadho vāmakaś caiva dvau vaiśyasyopalakṣitau ||
brāhmaṇyāṃ kṣatriyāyāṃ ca kṣatriyasyaika eva tu ||
brāhmaṇyāṃ lakṣyate sūta ity ete 'pasadāḥ smṛtāḥ ||
putrareto na śakyaṃ hi mithyā kartuṃ narādhipa ||
Юдхиштхира сказал: «Шесть от-падения-рождённых кто были бы, кто же апасада также — это всё доподлинно изъяснить мне ты изволь». Бхишма сказал: «В трёх варнах которые сыновья брахмана, о Юдхиштхира, и в варнах двух которые были бы два у кшатрия, о Бхарата, один у вайшьи; так в двух варнах здесь же помечен — шесть от-падения-рождённых те ведь; так же об апасадах слушай. Чандала, вратья и вена на брахманке и кшатрийках, и на вайшьянке, у шудры, — примечаются апасада трое. Магадха и вамака — два у вайшьи помечены, на брахманке и кшатрийке; у кшатрия один лишь на брахманке примечается — сута; так эти апасада помянуты. Сыновнее семя нельзя ведь ложным сделать, о владыка людей».
01a830b9e8c5 · опубликовано 20 июн. 2026 г., 23:00:00 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Разряды «от-падения-рождённых» (apadhvaṃsaja) и «апасада» соотносят сыновство со смешением варн, разобранным прежде, — это техническая опись, продолжающая прежнюю. Знаменательно заключительное слово: «сыновнее семя нельзя сделать ложным» — отцовство не подделать и не отречься от него произвольно: рождённый от семени остаётся сыном по правде природы. Так за классификацией стоит и нравственный закон: происхождение есть факт, который не упразднить хитростью, и кровное родство несёт с собою неотменимую ответственность отца за рождённого.