युधिष्ठिर उवाच
आरामाणां तडागानां यत् फलं कुरुनन्दन ॥
तद् अहं श्रोतुम् इच्छामि त्वत्तो ऽद्य भरतर्षभ ॥
भीष्म उवाच
सुप्रदर्शा वनवती चित्रधातुविभूषिता ॥
उपेता सर्वबीजैश् च श्रेष्ठा भूमिर् इहोच्यते ॥
तस्याः क्षेत्रविशेषं च तडागानां निवेशनम् ॥
औदकानि च सर्वाणि प्रवक्ष्याम्य् अनुपूर्वशः ॥
तडागानां च वक्ष्यामि कृतानां चापि ये गुणाः ॥
त्रिषु लोकेषु सर्वत्र पूजितो यस् तडागवान् ॥
अथ वा मित्रसदनं मैत्रं मित्रविवर्धनम् ॥
कीर्तिसंजननं श्रेष्ठं तडागानां निवेशनम् ॥
धर्मस्यार्थस्य कामस्य फलम् आहुर् मनीषिणः ॥
तडागं सुकृतं देशे क्षेत्रम् एव महाश्रयम् ॥
चतुर्विधानां भूतानां तडागम् उपलक्षयेत् ॥
तडागानि च सर्वाणि दिशन्ति श्रियम् उत्तमाम् ॥
yudhiṣṭhira uvāca
ārāmāṇāṃ taḍāgānāṃ yat phalaṃ kurunandana ||
tad ahaṃ śrotum icchāmi tvatto 'dya bharatarṣabha ||
bhīṣma uvāca
supradarśā vanavatī citradhātuvibhūṣitā ||
upetā sarvabījaiś ca śreṣṭhā bhūmir ihocyate ||
tasyāḥ kṣetraviśeṣaṃ ca taḍāgānāṃ niveśanam ||
audakāni ca sarvāṇi pravakṣyāmy anupūrvaśaḥ ||
taḍāgānāṃ ca vakṣyāmi kṛtānāṃ cāpi ye guṇāḥ ||
triṣu lokeṣu sarvatra pūjito yas taḍāgavān ||
atha vā mitrasadanaṃ maitraṃ mitravivardhanam ||
kīrtisaṃjananaṃ śreṣṭhaṃ taḍāgānāṃ niveśanam ||
dharmasyārthasya kāmasya phalam āhur manīṣiṇaḥ ||
taḍāgaṃ sukṛtaṃ deśe kṣetram eva mahāśrayam ||
caturvidhānāṃ bhūtānāṃ taḍāgam upalakṣayet ||
taḍāgāni ca sarvāṇi diśanti śriyam uttamām ||
Юдхиштхира сказал: «Садов, прудов какой плод, о радость Куру, то я услышать желаю от тебя ныне, о бык Бхаратов». Бхишма сказал: «Прекрасновидная, лесистая, пёстрыми рудами украшенная, снабжённая всеми семенами, — лучшею земля тут зовётся. Её особенность поля и прудов устроение, и водоёмы все поведаю по порядку. И о прудах поведаю, устроенных же какие достоинства: в трёх мирах всюду чтим кто, имеющий пруд. Или же друзей вместилище, дружественное, дружбу растящее, славу рождающее, лучшее — прудов устроение. Дхармы, артхи, камы плодом зовут мудрые пруд, хорошо устроенный в краю; поле же — великое прибежище. Для четырёхвидных существ пруд да приметит; пруды же все дают процветание высшее».
2f12fa7dd633 · опубликовано 21 июн. 2026 г., 03:10:00 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
На вопрос о плоде водоёмов и садов Бхишма открывает обширное учение об общественном благотворении. Знаменательно, что устроение пруда возводится в плод сразу всех трёх целей жизни — дхармы, артхи и камы: оно и свято, и полезно, и отрадно. Пруд назван «вместилищем дружбы» и «рождающим славу», прибежищем для существ всех четырёх родов. Так выясняется, что подлинное богатство — не в накоплении для себя, а в том, что отдано на пользу всем. Копающий пруд служит не одним людям, но и зверю, и птице, и самой земле; и в этом бескорыстном даре, питающем чужую жизнь, традиция видит вернейший путь и к процветанию здесь, и к славе в трёх мирах.