Махабхарата
Высшая тиртха: внутренний брод ума13.111.1-6
12606 / 15823
Махабхарата · 13.111.1-6
Деванагари

युधिष्ठिर उवाच
यद् वरं सर्वतीर्थानां तद् ब्रवीहि पितामह ॥
यत्र वै परमं शौचं तन् मे व्याख्यातुम् अर्हसि ॥
भीष्म उवाच
सर्वाणि खलु तीर्थानि गुणवन्ति मनीषिणाम् ॥
यत् तु तीर्थं च शौचं च तन् मे शृणु समाहितः ॥
अगाधे विमले शुद्धे सत्यतोये धृतिह्रदे ॥
स्नातव्यं मानसे तीर्थे सत्त्वम् आलम्ब्य शाश्वतम् ॥
तीर्थशौचम् अनर्थित्वमार्दवं सत्यम् आर्जवम् ॥
अहिंसा सर्वभूतानाम् आनृशंस्यं दमः शमः ॥
निर्ममा निरहंकारा निर्द्वंद्वा निष्परिग्रहाः ॥
शुचयस् तीर्थभूतास् ते ये भैक्षम् उपभुञ्जते ॥
तत्त्ववित् त्व् अनहंबुद्धिस् तीर्थं परमम् उच्यते ॥
शौचलक्षणम् एतत् ते सर्वत्रैवान्ववेक्षणम् ॥

Транслитерация (IAST)

yudhiṣṭhira uvāca
yad varaṃ sarvatīrthānāṃ tad bravīhi pitāmaha ||
yatra vai paramaṃ śaucaṃ tan me vyākhyātum arhasi ||
bhīṣma uvāca
sarvāṇi khalu tīrthāni guṇavanti manīṣiṇām ||
yat tu tīrthaṃ ca śaucaṃ ca tan me śṛṇu samāhitaḥ ||
agādhe vimale śuddhe satyatoye dhṛtihrade ||
snātavyaṃ mānase tīrthe sattvam ālambya śāśvatam ||
tīrthaśaucam anarthitvamārdavaṃ satyam ārjavam ||
ahiṃsā sarvabhūtānām ānṛśaṃsyaṃ damaḥ śamaḥ ||
nirmamā nirahaṃkārā nirdvaṃdvā niṣparigrahāḥ ||
śucayas tīrthabhūtās te ye bhaikṣam upabhuñjate ||
tattvavit tv anahaṃbuddhis tīrthaṃ paramam ucyate ||
śaucalakṣaṇam etat te sarvatraivānvavekṣaṇam ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
यत् वरं सर्वतीर्थानांyat varaṃ sarvatīrthānāṃчто лучшее из всех тиртх
तत् ब्रवीहि पितामहtat bravīhi pitāmahaто поведай, о дед
यत्र वै परमं शौचंyatra vai paramaṃ śaucaṃгде же высшая чистота
तत् मे व्याख्यातुम् अर्हसिtat me vyākhyātum arhasiто мне изъяснить изволь
सर्वाणि खलु तीर्थानिsarvāṇi khalu tīrthāniвсе, право, тиртхи
गुणवन्ति मनीषिणाम्guṇavanti manīṣiṇāmдостойны для мудрых
यत् तु तीर्थंyat tu tīrthaṃчто же тиртха
च शौचं चca śaucaṃ caи чистота
तत् मे शृणु समाहितःtat me śṛṇu samāhitaḥто от меня слушай, сосредоточенный
अगाधे विमले शुद्धेagādhe vimale śuddheв бездонном, незамутнённом, чистом
सत्यतोये धृतिह्रदेsatyatoye dhṛtihradeс водою-правдой, в стойкости-озере
स्नातव्यं मानसे तीर्थेsnātavyaṃ mānase tīrtheомываться в ума тиртхе
सत्त्वम् आलम्ब्य शाश्वतम्sattvam ālambya śāśvatamза вечное сущее держась
तीर्थशौचम् अनर्थित्वम्tīrthaśaucam anarthitvamтиртхи чистота — нестяжательность
आर्दवं सत्यम् आर्जवम्ārdavaṃ satyam ārjavamмягкость, правда, прямота
अहिंसा सर्वभूतानाम्ahiṃsā sarvabhūtānāmненасилие ко всем существам
आनृशंस्यं दमः शमःānṛśaṃsyaṃ damaḥ śamaḥнезлобие, обуздание, покой
निर्ममाः निरहंकाराःnirmamāḥ nirahaṃkārāḥнеэгоистичные, без самости
निर्द्वंद्वाः निष्परिग्रहाःnirdvaṃdvāḥ niṣparigrahāḥвне двойственностей, нестяжающие
शुचयः तीर्थभूताः तेśucayaḥ tīrthabhūtāḥ teчисты, тиртхами ставшие они
ये भैक्षम् उपभुञ्जतेye bhaikṣam upabhuñjateкоторые подаянием питаются
तत्त्ववित् तु अनहंबुद्धिःtattvavit tu anahaṃbuddhiḥистину знающий, без я-сознания
तीर्थं परमम् उच्यतेtīrthaṃ paramam ucyateтиртхою высшею зовётся
शौचलक्षणम् एतत् तेśaucalakṣaṇam etat teчистоты примета эта тебе
सर्वत्र एव अन्ववेक्षणम्sarvatra eva anvavekṣaṇamвсюду равное прозрение
Литературный перевод

Юдхиштхира сказал: «Что лучшее из всех тиртх, то поведай, о дед, где же высшая чистота, то мне изъяснить изволь». Бхишма сказал: «Все, право, тиртхи достойны для мудрых; что же тиртха и чистота, то от меня слушай, сосредоточенный. В бездонном, незамутнённом, чистом, с водою-правдой, в стойкости-озере, омываться должно в ума тиртхе, за вечное сущее держась. Тиртхи чистота — нестяжательность, мягкость, правда, прямота, ненасилие ко всем существам, незлобие, обуздание, покой. Неэгоистичные, без самости, вне двойственностей, нестяжающие — чисты, тиртхами ставшие они, которые подаянием питаются. Истину знающий, без я-сознания, тиртхою высшею зовётся; чистоты примета эта тебе — всюду равное прозрение».

Версия

e1bda4a333a9 · опубликовано 22 июн. 2026 г., 04:10:00 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами