Махабхарата
Война, победа и защита подданных15.12.5-9
15499 / 15823
Махабхарата · 15.12.5-9
Деванагари

प्रयास्यमानो नृपतिस् त्रिविधं परिचिन्तयेत् ॥
आत्मनश् चैव शत्रोश् च शक्तिं शास्त्रविशारदः ॥
उत्साहप्रभुशक्तिभ्यां मन्त्रशक्त्या च भारत ॥
उपपन्नो नरो यायाद् विपरीतम् अतो ऽन्यथा ॥
आददीत बलं राजा मौलं मित्रबलं तथा ॥
अटवीबलं भृतं चैव तथा श्रेणीबलं च यत् ॥
तत्र मित्रबलं राजन् मौलेन न विशिष्यते ॥
श्रेणीबलं भृतं चैव तुल्य एवेति मे मतिः ॥
तथा चारबलं चैव परस्परसमं नृप ॥
विज्ञेयं बलकालेषु राज्ञा काल उपस्थिते ॥

Транслитерация (IAST)

prayāsyamāno nṛpatis trividhaṃ paricintayet ||
ātmanaś caiva śatroś ca śaktiṃ śāstraviśāradaḥ ||
utsāhaprabhuśaktibhyāṃ mantraśaktyā ca bhārata ||
upapanno naro yāyād viparītam ato 'nyathā ||
ādadīta balaṃ rājā maulaṃ mitrabalaṃ tathā ||
aṭavībalaṃ bhṛtaṃ caiva tathā śreṇībalaṃ ca yat ||
tatra mitrabalaṃ rājan maulena na viśiṣyate ||
śreṇībalaṃ bhṛtaṃ caiva tulya eveti me matiḥ ||
tathā cārabalaṃ caiva parasparasamaṃ nṛpa ||
vijñeyaṃ balakāleṣu rājñā kāla upasthite ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
प्रयास्यमानःprayāsyamānaḥсобираясь в поход
नृपतिःnṛpatiḥцарь
त्रिविधम् परिचिन्तयेत्trividham paricintayetтрояко да обдумает
आत्मनः चैव शत्रोः चātmanaḥ caiva śatroḥ caсвою и врага
शक्तिम्śaktimмощь
शास्त्रविशारदःśāstraviśāradaḥискушённый в науке
उत्साहप्रभुशक्तिभ्याम्utsāhaprabhuśaktibhyāmсилою рвения и власти
मन्त्रशक्त्या चmantraśaktyā caи силою совета
भारतbhārataо Бхарата
उपपन्नः नरः यायात्upapannaḥ naraḥ yāyātнаделённый ими да выступит
विपरीतम् अतः अन्यथाviparītam ataḥ anyathāв противном случае — иначе
आददीत बलम् राजाādadīta balam rājāда соберёт войско царь
मौलम्maulamнаследственное
मित्रबलम् तथाmitrabalam tathāи войско союзников
अटवीबलम्aṭavībalamвойско лесных племён
भृतम् चैवbhṛtam caivaи наёмное
तथा श्रेणीबलम् च यत्tathā śreṇībalam ca yatи какое есть войско дружин
तत्र मित्रबलम्tatra mitrabalamсреди них войско союзника
राजन्rājanо царь
मौलेन न विशिष्यतेmaulena na viśiṣyateне превосходит наследственного
श्रेणीबलम् भृतम् चैवśreṇībalam bhṛtam caivaвойско дружин и наёмное
तुल्यम् एव इति मे मतिःtulyam eva iti me matiḥравны, таково моё мнение
तथा चारबलम् चैवtathā cārabalam caivaтакже и подвижное войско
परस्परसमम्parasparasamamравны между собою
नृपnṛpaо царь
विज्ञेयम् बलकालेषुvijñeyam balakāleṣuдолжно знать в пору нужды в войсках
राज्ञा काले उपस्थितेrājñā kāle upasthiteцарём, когда настанет час
Литературный перевод

Собираясь в поход, царь, искушённый в науке, да обдумает трояко свою мощь и мощь врага. Наделённый силою рвения, силою власти и силою совета, человек да выступит; в противном случае — поступает иначе. Да соберёт царь войско наследственное, и войско союзников, войско лесных племён и наёмное, и какое есть войско дружин. Среди них войско союзника не выше наследственного, о царь; а войско дружин и наёмное равны — таково моё мнение. Также и подвижное войско — все они равны между собою; это царю должно знать в пору нужды в войсках, когда настанет час.

Версия

863555514a9e · опубликовано 20 июн. 2026 г., 21:25:00 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами