गन्धर्वाप्सरसश् चैव पिशाचा गुह्यराक्षसाः ॥
तथा पुण्यजनाश् चैव सिद्धा देवर्षयो ऽपि च ॥
देवाश् च दानवाश् चैव तथा ब्रह्मर्षयो ऽमलाः ॥
त एते निधनं प्राप्ताः कुरुक्षेत्रे रणाजिरे ॥
गन्धर्वराजो यो धीमान् धृतराष्ट्र इति श्रुतः ॥
स एव मानुषे लोके धृतराष्ट्रः पतिस् तव ॥
पाण्डुं मरुद्गणं विद्धि विशिष्टतमम् अच्युतम् ॥
धर्मस्यांशो ऽभवत् क्षत्ता राजा चायं युधिष्ठिरः ॥
कलिं दुर्योधनं विद्धि शकुनिं द्वापरं तथा ॥
दुःशासनादीन् विद्धि त्वं राक्षसाञ् शुभदर्शने ॥
gandharvāpsarasaś caiva piśācā guhyarākṣasāḥ ||
tathā puṇyajanāś caiva siddhā devarṣayo 'pi ca ||
devāś ca dānavāś caiva tathā brahmarṣayo 'malāḥ ||
ta ete nidhanaṃ prāptāḥ kurukṣetre raṇājire ||
gandharvarājo yo dhīmān dhṛtarāṣṭra iti śrutaḥ ||
sa eva mānuṣe loke dhṛtarāṣṭraḥ patis tava ||
pāṇḍuṃ marudgaṇaṃ viddhi viśiṣṭatamam acyutam ||
dharmasyāṃśo 'bhavat kṣattā rājā cāyaṃ yudhiṣṭhiraḥ ||
kaliṃ duryodhanaṃ viddhi śakuniṃ dvāparaṃ tathā ||
duḥśāsanādīn viddhi tvaṃ rākṣasāñ śubhadarśane ||
«Гандхарвы и апсары, пишачи, гухьяки и ракшасы, и якши, сиддхи и божественные мудрецы, боги и данавы, и непорочные брахмамудрецы — они все пришли к гибели на Курукшетре, на поле боя. Мудрый царь гандхарвов, известный как Дхритараштра, — он же в мире людей Дхритараштра, муж твой. Панду знай сонмом Марутов, превосходнейшим, неколебимым; частью Дхармы был Кшаттри-Видура, и этот царь Юдхиштхира. Дурьодхану знай Кали, а Шакуни — Двапарою; Духшасану и прочих знай ракшасами, о прекрасноликая».
261fa305fdd0 · опубликовано 20 июн. 2026 г., 23:40:00 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Вьяса возводит земных действующих лиц к их небесным первообразам, и в этом обнажается сокровенный смысл вражды: праведные Пандавы — нисхождения богов и Дхармы, тогда как Дурьодхана есть сам Кали, а Шакуни — Двапара, духи раздора и нечестия наступающего тёмного века. Так война предстаёт не случайным столкновением, а схваткою света и тьмы, добра и зла, разыгранной на земле. Юдхиштхира, сын Дхармы, и Видура суть одно с самою праведностью. Стих учит, что за земными лицами стоят духовные силы, и что борьба добра со злом, дхармы с беззаконием, совершается в истории через людей, ставших их воплощениями; и что узнавание этих первообразов открывает в превратностях времени извечную тяжбу света и мрака.