Sanandana
जानुमात्रं च निर्द्धारे बहूनां च द्वयोः क्रमात् ॥ कतमः कतरः संख्येयविशेषावधारणे
द्वितीयश्च तृतीयश्च चतुर्थः षष्टपंचमौ ॥ एतादशः कतिपयः कतिथः कति नारद
विंशश्च विंशतितमस्तथा शततमादयः ॥ द्वेधा द्वैधा द्विधा संख्या प्रकारेऽथ मुनीश्वर
क्रियावृत्तौ पंचकृत्वो द्विस्रिर्बहुश इत्यपि ॥ द्वितयं त्रितपं चापि संख्यायां हि द्वयं त्रयम्
कुटीरश्च शमीरश्च शुंडारोऽल्पार्थके मतः ॥ त्रैणः पौष्णस्तुंडिभश्च वृंदारककृषीवलौ
मलिनो विकटो गोमी भौरिकीविधमुत्कटम् ॥ अवटीटोवनाटे निबिडं चेक्षुशाकिनम्
निबिरीसमेषुकारी वित्तोविद्याञ्चणस्तथा ॥ विद्याथुंचुर्बहुतिथं पर्वतः शृंगिणस्तथा
स्वामी विषमरूप्यं चोपत्यकाधित्यका तथा ॥ चिल्लश्च चिपिटं चिक्वं वातूलः कुतपस्तथा
वल्लश्व हिमेलुश्च कहोडश्चोपडस्ततः ॥ ऊर्णायुश्च मरूतश्चैकाकी चर्मण्वती तथा
ज्योत्स्ना तमिस्राऽष्टीवच्च कक्षीवद्य्रर्मण्वती ॥ आसंदी वञ्च चक्रीवत्तूष्णीकां जल्पतक्यपि
कंभश्च कंयुः कंवश्च नारदकेतिः कंतुः कंतकंपौ शंवस्तथैव च ॥ शंतः शंतिः शंयशंतौ शंयोहंयुः शुभंयुवत्
भवति बगभूव भविता भविष्यति भवत्वभवद्भघवेच्चापि
jānumātraṃ ca nirddhāre bahūnāṃ ca dvayoḥ kramāt || katamaḥ kataraḥ saṃkhyeyaviśeṣāvadhāraṇe
dvitīyaśca tṛtīyaśca caturthaḥ ṣaṣṭapaṃcamau || etādaśaḥ katipayaḥ katithaḥ kati nārada
viṃśaśca viṃśatitamastathā śatatamādayaḥ || dvedhā dvaidhā dvidhā saṃkhyā prakāre'tha munīśvara
kriyāvṛttau paṃcakṛtvo dvisrirbahuśa ityapi || dvitayaṃ tritapaṃ cāpi saṃkhyāyāṃ hi dvayaṃ trayam
kuṭīraśca śamīraśca śuṃḍāro'lpārthake mataḥ || traiṇaḥ pauṣṇastuṃḍibhaśca vṛṃdārakakṛṣīvalau
malino vikaṭo gomī bhaurikīvidhamutkaṭam || avaṭīṭovanāṭe nibiḍaṃ cekṣuśākinam
nibirīsameṣukārī vittovidyāñcaṇastathā || vidyāthuṃcurbahutithaṃ parvataḥ śṛṃgiṇastathā
svāmī viṣamarūpyaṃ copatyakādhityakā tathā || cillaśca cipiṭaṃ cikvaṃ vātūlaḥ kutapastathā
vallaśva himeluśca kahoḍaścopaḍastataḥ || ūrṇāyuśca marūtaścaikākī carmaṇvatī tathā
jyotsnā tamisrā'ṣṭīvacca kakṣīvadyrarmaṇvatī || āsaṃdī vañca cakrīvattūṣṇīkāṃ jalpatakyapi
kaṃbhaśca kaṃyuḥ kaṃvaśca nāradaketiḥ kaṃtuḥ kaṃtakaṃpau śaṃvastathaiva ca || śaṃtaḥ śaṃtiḥ śaṃyaśaṃtau śaṃyohaṃyuḥ śubhaṃyuvat
bhavati bagabhūva bhavitā bhaviṣyati bhavatvabhavadbhaghaveccāpi
Санандана: «„Джануматрам“ и при выделении из многих и из двух по порядку — „катамах“, „катарах“; при определении числового порядка — „двитиях“ и „тритиях“, „чатуртхах“, „шаштха“, „панчамах“, „экадашах“, „катипаях“, „катитхах“, „кати“, о Нарада, и „вимшах“, так же „вимшатитамах“, „шататамах“ и прочие. „Дведха“, „дваидха“, „двидха“ — число при виде, о владыка муни; при повторении действия — „панчакритвах“, „двих“, „трих“, „бахушах“; и „двитаям“, „тритаям“, а при числе — „дваям“, „траям“. И „кутирах“, и „шамирах“, „шундарах“ признан в значении малого; „траинах“, „паушнах“ и „тундибхах“, „вриндарака“, „кришивалау“, „малинах“, „викатах“, „гоми“, „бхаурики“, „видхам“, „уткатам“, „аватитах“, „ванате“, „нибидам“ и „икшушакинам“, „нибириса“, „мешукари“, „виттах“, „видьячанах“, так же „видьятхунчух“, „бахутитхам“, „парватах“, так же „шрингинах“, „свами“, „вишамарупьям“ и „упатьяка“, „адхитьяка“, так же „чиллах“, „чипитам“, „чиквам“, „ватулах“, так же „кутапах“, „валлашва“ и „химелух“, „кахода“ и „упада“, затем и „урнаюх“, „марутах“ и „экаки“, „чарманвати“, так же „джьотсна“, „тамисра“, „аштиват“ и „какшиват“, „арманвати“, „асанди“ и „ван“, „чакриват“, „тушником“, „джальпатаки“ также; и „камбхах“, „камьюх“, и „камвах“, о Нарада, „кетих“, „камтух“, „камтака“, „кампау“, так же „шамвах“ и „шамтах“, „шамтих“, „шамья“, „шамтау“, „шамьох“, „хамьюх“, так же „шубхамью“. „Бхавати“, „бабхува“, „бхавита“, „бхавишьяти“, „бхавату“, „абхават“, „бхавет“...»
2a8f45b8e09d · опубликовано 5 сент. 2026 г., 05:19:05 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Числительные разобраны отдельно: порядковые, кратные, повторяющие действие. Счёт для языка оказался особой областью со своими правилами.
В длинном перечне попадаются слова с уменьшительным значением, с оттенком порицания, слова о телесных изъянах. Словарь описывает не только высокое.
Последний стих открывает новый раздел: от имён переходят к глаголу и начинают с корня «быть». Порядок изложения тот же, что у всех грамматик.