Sanat-kumāra
नीचैकदेशविन्यस्तद्वारद्रोण्या सुहृत्तया ॥ कृशानुयुक्तं स्नानं तु देवाय परिकल्पयेत्
एवं गवयश्रृंगस्य जलपूर्तिरथोच्यते ॥ द्वारे निषिद्धलोहार्द्धसंधिद्वारासमन्विते
योगवक्रं नागदंडं नागाकारं प्रकल्पंयेत् ॥ फलस्थाने तु चषकं दंडेन समरंध्रकम्
तत्रैव पातयेत्तोयं मूर्द्ध्वयंत्रघटे स्थितम् ॥ पातयेदथ चान्येन वामेनैव करेण वा
मुक्तिधारा कृता तेन पवित्र पापनाशनम् ॥ एवं संस्नाप्य देवेशं पंचगव्यैस्तथैव च
पञ्चामृतैरथ स्नाप्य मधुरत्रितयेन च ॥ विभूष्य भूषणैर्देवं पुनः स्नाप्यमहेश्वरम्
शीतोपचारं कृत्वाथ तत आचमनादिकम् ॥ वस्त्रं तथोपवीतं च गंधद्रव्यकमेव च
कर्पूरमगरुं चापि पाटीरमथवा भवेत् ॥ उभयमिश्रितं चापि शिवलिंगं प्रपूजयेत् ॥ कृत्स्नं पीठं गंधपूर्णं यद्वा विभवसारतः ॥ तूष्णीमथोपचारं वा कालीयं पुष्पमेव च
श्रीपन्नमरुचित्याज्यं यथाशकत्यखिलं यथा ॥ अनेकद्रव्यधूपं च गुग्गुलं केवलं तथा
कपिलाघृतसंयुक्तं सर्वधूपं प्रशस्यते ॥ धूपं दत्वा यथाशक्ति कपिलाघृतदीपकान्
अथवा पूजामात्रेण दीपान्दत्वोपहारकम् ॥ नैवेद्यमुपपन्नं च दत्वा पुष्पसमन्वितम्
मुखशुद्धिं ततः कृत्वा दत्त्वा तांबूलमादरात् ॥ प्रदक्षिणनमस्कारौ पूजैवं हि समाप्यते
गीत्यंगपंचकं पश्चात्तानि विज्ञापयामि ते ॥ गीतिर्वाद्यं पुराणं च नृत्यं हासोक्तिरेव च
नीराजनं च पुष्पाणामंजलिश्चाखिलार्पणम् ॥ क्षमापनं चोद्रसनं प्रोक्तं पंचोपचारकम्
nīcaikadeśavinyastadvāradroṇyā suhṛttayā || kṛśānuyuktaṃ snānaṃ tu devāya parikalpayet
evaṃ gavayaśrṛṃgasya jalapūrtirathocyate || dvāre niṣiddhalohārddhasaṃdhidvārāsamanvite
yogavakraṃ nāgadaṃḍaṃ nāgākāraṃ prakalpaṃyet || phalasthāne tu caṣakaṃ daṃḍena samaraṃdhrakam
tatraiva pātayettoyaṃ mūrddhvayaṃtraghaṭe sthitam || pātayedatha cānyena vāmenaiva kareṇa vā
muktidhārā kṛtā tena pavitra pāpanāśanam || evaṃ saṃsnāpya deveśaṃ paṃcagavyaistathaiva ca
pañcāmṛtairatha snāpya madhuratritayena ca || vibhūṣya bhūṣaṇairdevaṃ punaḥ snāpyamaheśvaram
śītopacāraṃ kṛtvātha tata ācamanādikam || vastraṃ tathopavītaṃ ca gaṃdhadravyakameva ca
karpūramagaruṃ cāpi pāṭīramathavā bhavet || ubhayamiśritaṃ cāpi śivaliṃgaṃ prapūjayet || kṛtsnaṃ pīṭhaṃ gaṃdhapūrṇaṃ yadvā vibhavasārataḥ || tūṣṇīmathopacāraṃ vā kālīyaṃ puṣpameva ca
śrīpannamarucityājyaṃ yathāśakatyakhilaṃ yathā || anekadravyadhūpaṃ ca guggulaṃ kevalaṃ tathā
kapilāghṛtasaṃyuktaṃ sarvadhūpaṃ praśasyate || dhūpaṃ datvā yathāśakti kapilāghṛtadīpakān
athavā pūjāmātreṇa dīpāndatvopahārakam || naivedyamupapannaṃ ca datvā puṣpasamanvitam
mukhaśuddhiṃ tataḥ kṛtvā dattvā tāṃbūlamādarāt || pradakṣiṇanamaskārau pūjaivaṃ hi samāpyate
gītyaṃgapaṃcakaṃ paścāttāni vijñāpayāmi te || gītirvādyaṃ purāṇaṃ ca nṛtyaṃ hāsoktireva ca
nīrājanaṃ ca puṣpāṇāmaṃjaliścākhilārpaṇam || kṣamāpanaṃ codrasanaṃ proktaṃ paṃcopacārakam
«...жёлобом, положенным в одном низком месте, благорасположенно, соединённое с огнём омовение богу да устроит. Так говорится о наполнении водою рога гаяла — у двери, снабжённой запретным металлом, полустыком и створою. Согнутое изгибом, в образе нага, — нага-жезл да устроит; на месте острия — чашу с жезлом, с общим отверстием. Туда именно да льёт воду, стоящую в верхнем кувшине снаряда; или да льёт затем другою, левою рукою. Тем сделана струя освобождения — чистое, уничтожающее грех. Так омыв владыку богов панчагавьей, затем омыв панчамритой и тремя сладкими, и украсив бога украшениями, снова да омоет Махешвару. Сделав прохладительное услужение, затем полоскание уст и прочее, одежду и шнур, и благовонное вещество: камфору и агару, или сандал, или обоих смесь; лингам Шивы да почтит, всё подножие полное благовония, или по силе достатка; молча затем услужение, или калию и цветок; благое, спелое, приятное топлёное масло — по силе всё; курение из многих веществ, или одно лишь гуггул: соединённое с маслом бурой коровы всякое курение хвалится. Поднеся курение по силе, светильники с маслом бурой коровы, или же одним лишь почитанием поднеся светильники, и подобающее поднесение пищи с цветами, — затем сделав очищение уст и дав с почтением тамбулу, обход и поклон, — так завершается почитание. После — пятерицу членов пения изъявляю тебе: пение, игра, пурана, пляска и весёлая речь. И возжигание светильников, и пригоршня цветов, и поднесение всего, прошение прощения и вставание — названо пятеричное услужение».
e3fecc1dfc38 · опубликовано 5 сент. 2026 г., 12:49:32 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Струя, льющаяся на лингам, устроена как настоящее приспособление: жёлоб, положенный в низком месте, изогнутый нага-жезл, чаша с общим отверстием, верхний кувшин. Не чудо и не намерение, а простое устройство, чтобы вода лилась не прерываясь.
Во всём чине повторяется одна оговорка: «по силе», «по силе достатка», «или одно лишь». Многие вещества, но всякий раз с разрешением обойтись одним. Обряд написан так, чтобы бедный не оказался за его пределами.
Среди пяти членов пения назван «хасокти» — весёлая речь, шутка. Наравне с пением, музыкой, чтением пураны и пляской. Смех здесь не терпят, а предписывают: он входит в почитание как его часть, а не как послабление.