तथा निगदितं मात्रा तद् वाक्यं पुरुषर्षभः । श्रुत्वा रामो ऽब्रवीद् वाक्यं मातरं भृशदुःखिताम् ॥
कैकेय्या वञ्चितो राजा मयि चारण्यम् आश्रिते । भवत्या च परित्यक्तो न नूनं वर्तयिष्यति ॥
भर्तुः किल परित्यागो नृशंसः केवलं स्त्रियाः । स भवत्या न कर्तव्यो मनसापि विगर्हितः ॥
यावज् जीवति काकुत्स्थः पिता मे जगतीपतिः । शुश्रूषा क्रियतां तावत् स हि धर्मः सनातनः ॥
एवम् उक्ता तु रामेण कौसल्या शुभ दर्शना । तथेत्य् उवाच सुप्रीता रामम् अक्लिष्टकारिणम् ॥
एवम् उक्तस् तु वचनं रामो धर्मभृतां वरः । भूयस् ताम् अब्रवीद् वाक्यं मातरं भृशदुःखिताम् ॥
मया चैव भवत्या च कर्तव्यं वचनं पितुः । राजा भर्ता गुरुः श्रेष्ठः सर्वेषाम् ईश्वरः प्रभुः ॥
इमानि तु महारण्ये विहृत्य नव पञ्च च । वर्षाणि परमप्रीतः स्थास्यामि वचने तव ॥
tathā nigaditaṃ mātrā tad vākyaṃ puruṣarṣabhaḥ | śrutvā rāmo 'bravīd vākyaṃ mātaraṃ bhṛśaduḥkhitām ||
kaikeyyā vañcito rājā mayi cāraṇyam āśrite | bhavatyā ca parityakto na nūnaṃ vartayiṣyati ||
bhartuḥ kila parityāgo nṛśaṃsaḥ kevalaṃ striyāḥ | sa bhavatyā na kartavyo manasāpi vigarhitaḥ ||
yāvaj jīvati kākutsthaḥ pitā me jagatīpatiḥ | śuśrūṣā kriyatāṃ tāvat sa hi dharmaḥ sanātanaḥ ||
evam uktā tu rāmeṇa kausalyā śubha darśanā | tathety uvāca suprītā rāmam akliṣṭakāriṇam ||
evam uktas tu vacanaṃ rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ | bhūyas tām abravīd vākyaṃ mātaraṃ bhṛśaduḥkhitām ||
mayā caiva bhavatyā ca kartavyaṃ vacanaṃ pituḥ | rājā bhartā guruḥ śreṣṭhaḥ sarveṣām īśvaraḥ prabhuḥ ||
imāni tu mahāraṇye vihṛtya nava pañca ca | varṣāṇi paramaprītaḥ sthāsyāmi vacane tava ||
Лучший из людей Рама, выслушав такую речь сильно страдающей матери, сказал: «Царь обманут Кайкейи; если я уйду в лес, а ты тоже оставишь его, он, несомненно, не сможет жить. Оставление мужа женщиной — жестокий и порицаемый поступок; тебе не следует делать этого даже мысленно. Пока жив мой отец, Какутстха, владыка земли, служи ему: это вечная дхарма». Услышав это от Рамы, прекрасная Каусалья сказала неутомимому Раме: «Да будет так». Тогда Рама, лучший из носителей дхармы, снова обратился к сильно опечаленной матери: «И мне, и тебе следует исполнить слово отца. Царь — муж, старший, высший, владыка и господин для всех. Проведя четырнадцать лет в великом лесу, я с великой радостью буду стоять в твоём слове».
6f503a02b7d0 · опубликовано 22 июн. 2026 г., 00:00:00 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Рама удерживает Каусалью не холодным запретом, а заботой о Дашаратхе. Для него верность отцу и забота о матери не конкурируют: мать должна остаться именно потому, что царь без неё погибнет.