Рамаяна
Лакшмана описывает зиму и вспоминает Бхарату3.15.25-33
832 / 2464
Рамаяна · 3.15.25-33
Деванагари

अस्मिंस् तु पुरुषव्याघ्र काले दुःखसमन्वितः । तपश् चरति धर्मात्मा त्वद्भक्त्या भरतः पुरे ॥
त्यक्त्वा राज्यं च मानं च भोगांश् च विविधान् बहून् । तपस्वी नियताहारः शेते शीते महीतले ॥
सो ऽपि वेलाम् इमां नूनम् अभिषेकार्थम् उद्यतः । वृतः प्रकृतिभिर् नित्यं प्रयाति सरयूं नदीम् ॥
अत्यन्तसुखसंवृद्धः सुकुमारो हिमार्दितः । कथं त्व् अपररात्रेषु सरयूम् अवगाहते ॥
पद्मपत्रेक्षणः श्यामः श्रीमान् निरुदरो महान् । धर्मज्ञः सत्यवादी च ह्री निषेधो जितेन्द्रियः ॥
प्रियाभिभाषी मधुरो दीर्घबाहुर् अरिंदमः । संत्यज्य विविधान् सौख्यान् आर्यं सर्वात्मनाश्रितः ॥
जितः स्वर्गस् तव भ्रात्रा भरतेन महात्मना । वनस्थम् अपि तापस्ये यस् त्वाम् अनुविधीयते ॥
न पित्र्यम् अनुवर्न्तन्ते मातृकं द्विपदा इति । ख्यातो लोकप्रवादो ऽयं भरतेनान्यथाकृतः ॥
भर्ता दशरथो यस्याः साधुश् च भरतः सुतः । कथं नु साम्बा कैकेयी तादृशी क्रूरदर्शिनी ॥

Транслитерация (IAST)

asmiṃs tu puruṣavyāghra kāle duḥkhasamanvitaḥ | tapaś carati dharmātmā tvadbhaktyā bharataḥ pure ||
tyaktvā rājyaṃ ca mānaṃ ca bhogāṃś ca vividhān bahūn | tapasvī niyatāhāraḥ śete śīte mahītale ||
so 'pi velām imāṃ nūnam abhiṣekārtham udyataḥ | vṛtaḥ prakṛtibhir nityaṃ prayāti sarayūṃ nadīm ||
atyantasukhasaṃvṛddhaḥ sukumāro himārditaḥ | kathaṃ tv apararātreṣu sarayūm avagāhate ||
padmapatrekṣaṇaḥ śyāmaḥ śrīmān nirudaro mahān | dharmajñaḥ satyavādī ca hrī niṣedho jitendriyaḥ ||
priyābhibhāṣī madhuro dīrghabāhur ariṃdamaḥ | saṃtyajya vividhān saukhyān āryaṃ sarvātmanāśritaḥ ||
jitaḥ svargas tava bhrātrā bharatena mahātmanā | vanastham api tāpasye yas tvām anuvidhīyate ||
na pitryam anuvarntante mātṛkaṃ dvipadā iti | khyāto lokapravādo 'yaṃ bharatenānyathākṛtaḥ ||
bhartā daśaratho yasyāḥ sādhuś ca bharataḥ sutaḥ | kathaṃ nu sāmbā kaikeyī tādṛśī krūradarśinī ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
अस्मिंस् तु पुरुषव्याघ्रasmiṃs tu puruṣavyāghraв это же время, тигр среди людей
काले दुःखसमन्वितःkāle duḥkhasamanvitaḥв пору, соединённую с трудностью
तपश् चरति धर्मात्माtapaś carati dharmātmāаскезу совершает праведный
त्वद्भक्त्या भरतः पुरेtvadbhaktyā bharataḥ pureиз преданности тебе Бхарата в городе
त्यक्त्वा राज्यं च मानं चtyaktvā rājyaṃ ca mānaṃ caоставив царство и почёт
भोगांश् च विविधान् बहून्bhogāṃś ca vividhān bahūnи многие разные наслаждения
तपस्वी नियताहारःtapasvī niyatāhāraḥподвижник, сдержанный в пище
शेते शीते महीतलेśete śīte mahītaleлежит в холоде на земле
सो ऽपि वेलाम् इमां नूनम्so 'pi velām imāṃ nūnamон тоже в этот срок, несомненно
अभिषेकार्थम् उद्यतःabhiṣekārtham udyataḥготовый ради омовения
वृतः प्रकृतिभिर् नित्यंvṛtaḥ prakṛtibhir nityaṃокружённый подданными постоянно
प्रयाति सरयूं नदीम्prayāti sarayūṃ nadīmидёт к реке Сараю
अत्यन्तसुखसंवृद्धःatyantasukhasaṃvṛddhaḥвыросший в крайнем удобстве
सुकुमारो हिमार्दितःsukumāro himārditaḥнежный, мучимый холодом
कथं त्व् अपररात्रेषुkathaṃ tv apararātreṣuкак же в поздние ночи
सरयूम् अवगाहतेsarayūm avagāhateон входит в Сараю
पद्मपत्रेक्षणः श्यामःpadmapatrekṣaṇaḥ śyāmaḥлотосолистоокий, тёмный
श्रीमान् निरुदरो महान्śrīmān nirudaro mahānпрекрасный, стройный, великий
धर्मज्ञः सत्यवादी चdharmajñaḥ satyavādī caзнающий дхарму и правдивый
ह्री निषेधो जितेन्द्रियःhrī niṣedho jitendriyaḥскромный, сдержанный, победивший чувства
प्रियाभिभाषी मधुरोpriyābhibhāṣī madhuroприятно говорящий, мягкий
दीर्घबाहुर् अरिंदमःdīrghabāhur ariṃdamaḥдлиннорукий, сокрушитель врагов
संत्यज्य विविधान् सौख्यान्saṃtyajya vividhān saukhyānоставив разные удобства
आर्यं सर्वात्मनाश्रितःāryaṃ sarvātmanāśritaḥцеликом прибег к благородному
जितः स्वर्गस् तव भ्रात्राjitaḥ svargas tava bhrātrāнебо завоёвано твоим братом
भरतेन महात्मनाbharatena mahātmanāвеликодушным Бхаратой
वनस्थम् अपि तापस्येvanastham api tāpasyeдаже находящемуся в лесу и аскезе
यस् त्वाम् अनुविधीयतेyas tvām anuvidhīyateкоторый следует тебе
न पित्र्यम् अनुवर्न्तन्तेna pitryam anuvarntanteне следуют отцовскому
मातृकं द्विपदा इतिmātṛkaṃ dvipadā itiа материнскому — так люди
ख्यातो लोकप्रवादो ऽयंkhyāto lokapravādo 'yaṃэта известная мирская поговорка
भरतेनान्यथाकृतःbharatenānyathākṛtaḥБхаратой сделана иной
भर्ता दशरथो यस्याःbhartā daśaratho yasyāḥчей муж Дашаратха
साधुश् च भरतः सुतःsādhuś ca bharataḥ sutaḥи праведный Бхарата сын
कथं नु साम्बा कैकेयीkathaṃ nu sāmbā kaikeyīкак же та мать Кайкеи
तादृशी क्रूरदर्शिनीtādṛśī krūradarśinīтакая жестокая на вид
Литературный перевод

«В это трудное время, о тигр среди людей, праведный Бхарата в городе из преданности тебе совершает аскезу. Он оставил царство, почёт и множество наслаждений; как подвижник, сдержанный в пище, он лежит на холодной земле. И он, несомненно, в это же время, окружённый своими людьми, идёт к Сараю для омовения. Как же он, выросший в полном удобстве, нежный и мучимый холодом, входит в Сараю в предрассветные часы? Он лотосоокий, тёмный, прекрасный, стройный и великий; он знает дхарму, говорит правду, скромен, сдержан, победил чувства, говорит приятно и мягко, длиннорукий сокрушитель врагов. Оставив разные удобства, он всей душой прибег к благородному пути. Твой великодушный брат Бхарата завоевал небо: хотя ты живёшь в лесу и совершаешь аскезу, он следует тебе. Говорят, что люди следуют не отцовскому, а материнскому нраву, но Бхарата опроверг эту известную поговорку. Как же Кайкеи, чьим мужем был Дашаратха, а сыном такой праведный Бхарата, могла оказаться столь жестокой?»

Версия

d8480d79dfe0 · опубликовано 22 июн. 2026 г., 00:00:00 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами