युध्यताम् एव तेषां तु तदा वानररक्षसाम् । रविर् अस्तं गतो रात्रिः प्रवृत्ता प्राणहारिणी ॥
अन्योन्यं बद्धवैराणां घोराणां जयम् इच्छताम् । संप्रवृत्तं निशायुद्धं तदा वारणरक्षसाम् ॥
राक्षसो ऽसीति हरयो हरिश् चासीति राक्षसाः । अन्योन्यं समरे जघ्नुस् तस्मिंस् तमसि दारुणे ॥
जहि दारय चैतीति कथं विद्रवसीति च । एवं सुतुमुलः शब्दस् तस्मिंस् तमसि शुश्रुवे ॥
कालाः काञ्चनसंनाहास् तस्मिंस् तमसि राक्षसाः । संप्रादृश्यन्त शैलेन्द्रा दीप्तौषधिवना इव ॥
तस्मिंस् तमसि दुष्पारे राक्षसाः क्रोधमूर्छिताः । परिपेतुर् महावेगा भक्षयन्तः प्लवंगमान् ॥
ते हयान् काञ्चनापीडन् ध्वजांश् चाग्निशिखोपमान् । आप्लुत्य दशनैस् तीक्ष्णैर् भीमकोपा व्यदारयन् ॥
कुञ्जरान् कुञ्जरारोहान् पताकाध्वजिनो रथान् । चकर्षुश् च ददंशुश् च दशनैः क्रोधमूर्छिताः ॥
लक्ष्मणश् चापि रामश् च शरैर् आशीविषोमपैः । दृश्यादृश्यानि रक्षांसि प्रवराणि निजघ्नतुः ॥
तुरंगखुरविध्वस्तं रथनेमिसमुद्धतम् । रुरोध कर्णनेत्राणिण्युध्यतां धरणीरजः ॥
वर्तमाने तथा घोरे संग्रामे लोमहर्षणे । रुधिरोदा महावेगा नद्यस् तत्र प्रसुस्रुवुः ॥
ततो भेरीमृदङ्गानां पणवानां च निस्वनः । शङ्खवेणुस्वनोन्मिश्रः संबभूवाद्भुतोपमः ॥
हतानां स्तनमानानां राक्षसानां च निस्वनः । शस्त्राणां वानराणां च संबभूवातिदारुणः ॥
शस्त्रपुष्पोपहारा च तत्रासीद् युद्धमेदिनी । दुर्ज्ञेया दुर्निवेशा च शोणितास्रवकर्दमा ॥
सा बभूव निशा घोरा हरिराक्षसहारिणी । कालरात्रीव भूतानां सर्वेषां दुरतिक्रमा ॥
yudhyatām eva teṣāṃ tu tadā vānararakṣasām | ravir astaṃ gato rātriḥ pravṛttā prāṇahāriṇī ||
anyonyaṃ baddhavairāṇāṃ ghorāṇāṃ jayam icchatām | saṃpravṛttaṃ niśāyuddhaṃ tadā vāraṇarakṣasām ||
rākṣaso 'sīti harayo hariś cāsīti rākṣasāḥ | anyonyaṃ samare jaghnus tasmiṃs tamasi dāruṇe ||
jahi dāraya caitīti kathaṃ vidravasīti ca | evaṃ sutumulaḥ śabdas tasmiṃs tamasi śuśruve ||
kālāḥ kāñcanasaṃnāhās tasmiṃs tamasi rākṣasāḥ | saṃprādṛśyanta śailendrā dīptauṣadhivanā iva ||
tasmiṃs tamasi duṣpāre rākṣasāḥ krodhamūrchitāḥ | paripetur mahāvegā bhakṣayantaḥ plavaṃgamān ||
te hayān kāñcanāpīḍan dhvajāṃś cāgniśikhopamān | āplutya daśanais tīkṣṇair bhīmakopā vyadārayan ||
kuñjarān kuñjarārohān patākādhvajino rathān | cakarṣuś ca dadaṃśuś ca daśanaiḥ krodhamūrchitāḥ ||
lakṣmaṇaś cāpi rāmaś ca śarair āśīviṣomapaiḥ | dṛśyādṛśyāni rakṣāṃsi pravarāṇi nijaghnatuḥ ||
turaṃgakhuravidhvastaṃ rathanemisamuddhatam | rurodha karṇanetrāṇiṇyudhyatāṃ dharaṇīrajaḥ ||
vartamāne tathā ghore saṃgrāme lomaharṣaṇe | rudhirodā mahāvegā nadyas tatra prasusruvuḥ ||
tato bherīmṛdaṅgānāṃ paṇavānāṃ ca nisvanaḥ | śaṅkhaveṇusvanonmiśraḥ saṃbabhūvādbhutopamaḥ ||
hatānāṃ stanamānānāṃ rākṣasānāṃ ca nisvanaḥ | śastrāṇāṃ vānarāṇāṃ ca saṃbabhūvātidāruṇaḥ ||
śastrapuṣpopahārā ca tatrāsīd yuddhamedinī | durjñeyā durniveśā ca śoṇitāsravakardamā ||
sā babhūva niśā ghorā harirākṣasahāriṇī | kālarātrīva bhūtānāṃ sarveṣāṃ duratikramā ||
Пока ванары и ракшасы сражались, солнце зашло, и наступила ночь, уносящая жизни. Тогда между страшными врагами, связанными взаимной враждой и желающими победы, началось ночное сражение. В ужасной тьме ванары били друг друга, принимая за ракшасов и крича: «Ты ракшас!», а ракшасы били друг друга, принимая за ванаров и крича: «Ты ванар!» В этой тьме слышался крайне неистовый шум: «Бей! Разрывай! Почему бежишь?» Чёрные ракшасы в золотых доспехах виднелись в темноте, словно цари гор с лесами сияющих трав. В труднопроходимой тьме ракшасы, помрачённые гневом, носились с великой скоростью, пожирая ванаров. Страшные в гневе ванары запрыгивали на коней с золотыми украшениями и на знамёна, подобные языкам огня, и разрывали их острыми зубами. Помрачённые гневом, они тащили и кусали зубами слонов, погонщиков, колесницы со стягами и знамёнами. Рама и Лакшмана стрелами, подобными ядовитым змеям, убивали лучших ракшасов, видимых и невидимых. Земная пыль, разбитая копытами коней и поднятая ободьями колесниц, закрывала сражающимся уши и глаза. Когда шла такая страшная, заставляющая волосы подняться битва, там потекли быстрые кровавые реки. Затем звук бхери, мриданг и малых барабанов, смешанный со звуком раковин и флейт, стал подобен чуду. Звук убитых и стонущих ракшасов, оружия и ванаров стал крайне ужасным. Земля битвы была словно покрыта оружием как цветочными подношениями, трудноузнаваемая, труднопроходимая, с грязью из крови. Та страшная ночь, уносящая ванаров и ракшасов, стала для всех существ непреодолимой, словно ночь смерти.
692996f73bd0 · опубликовано 22 июн. 2026 г., 00:00:00 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Ночная битва показывает состояние мира, где тьма смешивает различение: враги бьют своих, страх становится голосом поля. Поэтому свет дхармы здесь не образ, а необходимость.