स प्रविश्य पुरीं लङ्कां रामबाणभयार्दितः । भग्नदर्पस् तदा राजा बभूव व्यथितेन्द्रियः ॥
मातंग इव सिंहेन गरुडेनेव पन्नगः । अभिभूतो ऽभवद् राजा राघवेण महात्मना ॥
ब्रह्मदण्डप्रकाशानां विद्युत्सदृशवर्चसाम् । स्मरन् राघवबाणानां विव्यथे राक्षसेश्वरः ॥
स काञ्चनमयं दिव्यम् आश्रित्य परमासनम् । विक्प्रेक्षमाणो रक्षांसि रावणो वाक्यम् अब्रवीत् ॥
सर्वं तत् खलु मे मोघं यत् तप्तं परमं तपः । यत् समानो महेन्द्रेण मानुषेणास्मि निर्जितः ॥
इदं तद् ब्रह्मणो घोरं वाक्यं माम् अभ्युपस्थितम् । मानुषेभ्यो विजानीहि भयं त्वम् इति तत् तथा ॥
देवदानवगन्धर्वैर् यक्षराक्षसपन्नगैः । अवध्यत्वं मया प्राप्तं मानुषेभ्यो न याचितम् ॥
एतद् एवाभ्युपागम्य यत्नं कर्तुम् इहार्हथ । राक्षसाश् चापि तिष्ठन्तु चर्यागोपुरमूर्धसु ॥
स चाप्रतिमगम्भीरो देवदानवदर्पहा । ब्रह्मशापाभिभूतस् तु कुम्भकर्णो विबोध्यताम् ॥
स पराजितम् आत्मानं प्रहस्तं च निषूदितम् । ज्ञात्वा रक्षोबलं भीमम् आदिदेश महाबलः ॥
द्वारेषु यत्नः क्रियतां प्राकाराश् चाधिरुह्यताम् । निद्रावशसमाविष्टः कुम्भकर्णो विबोध्यताम् ॥
नव षट् सप्त चाष्टौ च मासान् स्वपिति राक्षसः । तं तु बोधयत क्षिप्रं कुम्भकर्णं महाबलम् ॥
स हि संख्ये महाबाहुः ककुदं सर्वरक्षसाम् । वानरान् राजपुत्रौ च क्षिप्रम् एव वधिष्यति ॥
कुम्भकर्णः सदा शेते मूढो ग्राम्यसुखे रतः । रामेणाभिनिरस्तस्य संग्रामो ऽस्मिन् सुदारुणे ॥
भविष्यति न मे शोकः कुम्भकर्णे विबोधिते । किं करिष्याम्य् अहं तेन शक्रतुल्यबलेन हि ॥
ईदृशे व्यसने प्राप्ते यो न साह्याय कल्पते । ते तु तद्वचनं श्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्य राक्षसाः ॥
sa praviśya purīṃ laṅkāṃ rāmabāṇabhayārditaḥ | bhagnadarpas tadā rājā babhūva vyathitendriyaḥ ||
mātaṃga iva siṃhena garuḍeneva pannagaḥ | abhibhūto 'bhavad rājā rāghaveṇa mahātmanā ||
brahmadaṇḍaprakāśānāṃ vidyutsadṛśavarcasām | smaran rāghavabāṇānāṃ vivyathe rākṣaseśvaraḥ ||
sa kāñcanamayaṃ divyam āśritya paramāsanam | vikprekṣamāṇo rakṣāṃsi rāvaṇo vākyam abravīt ||
sarvaṃ tat khalu me moghaṃ yat taptaṃ paramaṃ tapaḥ | yat samāno mahendreṇa mānuṣeṇāsmi nirjitaḥ ||
idaṃ tad brahmaṇo ghoraṃ vākyaṃ mām abhyupasthitam | mānuṣebhyo vijānīhi bhayaṃ tvam iti tat tathā ||
devadānavagandharvair yakṣarākṣasapannagaiḥ | avadhyatvaṃ mayā prāptaṃ mānuṣebhyo na yācitam ||
etad evābhyupāgamya yatnaṃ kartum ihārhatha | rākṣasāś cāpi tiṣṭhantu caryāgopuramūrdhasu ||
sa cāpratimagambhīro devadānavadarpahā | brahmaśāpābhibhūtas tu kumbhakarṇo vibodhyatām ||
sa parājitam ātmānaṃ prahastaṃ ca niṣūditam | jñātvā rakṣobalaṃ bhīmam ādideśa mahābalaḥ ||
dvāreṣu yatnaḥ kriyatāṃ prākārāś cādhiruhyatām | nidrāvaśasamāviṣṭaḥ kumbhakarṇo vibodhyatām ||
nava ṣaṭ sapta cāṣṭau ca māsān svapiti rākṣasaḥ | taṃ tu bodhayata kṣipraṃ kumbhakarṇaṃ mahābalam ||
sa hi saṃkhye mahābāhuḥ kakudaṃ sarvarakṣasām | vānarān rājaputrau ca kṣipram eva vadhiṣyati ||
kumbhakarṇaḥ sadā śete mūḍho grāmyasukhe rataḥ | rāmeṇābhinirastasya saṃgrāmo 'smin sudāruṇe ||
bhaviṣyati na me śokaḥ kumbhakarṇe vibodhite | kiṃ kariṣyāmy ahaṃ tena śakratulyabalena hi ||
īdṛśe vyasane prāpte yo na sāhyāya kalpate | te tu tadvacanaṃ śrutvā rākṣasendrasya rākṣasāḥ ||
Войдя в Ланку, Равана, измученный страхом стрел Рамы, стал с разбитой гордостью и потрясёнными чувствами. Как слон, подавленный львом, и как змей, подавленный Гарудой, он был сломлен великим Рагхавой. Вспоминая стрелы Рамы, сияющие как жезл Брахмы и сверкающие как молния, владыка ракшасов содрогался. Сев на золотой дивный престол и оглядев ракшасов, он сказал: «Тщетна моя высшая аскеза, если я, равный Махендре, побеждён человеком. Теперь пришло ко мне страшное слово Брахмы: “Знай, что страх тебе будет от людей”. От богов, данавов, гандхарвов, якшей, ракшасов и змеев я получил неуязвимость, но от людей её не просил. Примите это во внимание и приложите усилие. Пусть ракшасы стоят на проходах и башнях ворот. Разбудите Кумбхакарну, несравненно глубокого, сокрушителя гордости богов и данавов, хотя он и охвачен проклятием Брахмы». Узнав о собственном поражении и гибели Прахасты, могучий Равана приказал укрепить ворота и стены и разбудить Кумбхакарну, погружённого во власть сна. «Он спит по много месяцев, но разбудите его быстро. В бою этот могучерукий — вершина всех ракшасов; он быстро убьёт ванаров и двух царевичей. Если Кумбхакарна будет разбужен, у меня не будет скорби в этой страшной битве. Что мне делать с равным Шакре по силе братом, если он не годится помочь в такой беде?» Услышав слово царя ракшасов, ракшасы двинулись исполнять приказ.
83db5d49cf41 · опубликовано 22 июн. 2026 г., 00:00:00 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Поражение впервые заставляет Равану вспомнить предупреждение Брахмы. Но вместо раскаяния он ищет новую внешнюю силу: так гордость обращает даже знание судьбы в повод для дальнейшего сопротивления Раме.