निपातितमहावीरां वानराणां महाचमूम् । राघवस् तु रणे दृष्ट्वा रावणं समभिद्रवत् ॥
अथैनम् उपसंगम्य हनूमान् वाक्यम् अब्रवीत् । मम पृष्ठं समारुह्य रक्षसं शास्तुम् अर्हसि ॥
तच् छ्रुत्वा राघवो वाक्यं वायुपुत्रेण भाषितम् । आरोहत् सहसा शूरो हनूमन्तं महाकपिम् । रथस्थं रावणं संख्ये ददर्श मनुजाधिपः ॥
तम् आलोक्य महातेजाः प्रदुद्राव स राघवः । वैरोचनम् इव क्रुद्धो विष्णुर् अभ्युद्यतायुधः ॥
ज्याशब्दम् अकरोत् तीव्रं वज्रनिष्पेषनिस्वनम् । गिरा गम्भीरया रामो राक्षसेन्द्रम् उवाच ह ॥
तिष्ठ तिष्ठ मम त्वं हि कृत्वा विप्रियम् ईदृशम् । क्व नु राक्षसशार्दूल गतो मोक्षम् अवाप्स्यसि ॥
यदीन्द्रवैवस्वत भास्करान् वा; स्वयम्भुवैश्वानरशंकरान् वा । गमिष्यसि त्वं दश वा दिशो वा; तथापि मे नाद्य गतो विमोक्ष्यसे ॥
यश् चैष शक्त्याभिहतस् त्वयाद्य; इच्छन् विषादं सहसाभ्युपेतः । स एष रक्षोगणराज मृत्युः; सपुत्रदारस्य तवाद्य युद्धे ॥
राघवस्य वचः श्रुत्वा राक्षसेन्द्रो महाकपिम् । आजघान शरैस् तीक्ष्णैः कालानलशिखोपमैः ॥
राक्षसेनाहवे तस्य ताडितस्यापि सायकैः । स्वभावतेजोयुक्तस्य भूयस् तेजो व्यवर्धत ॥
ततो रामो महातेजा रावणेन कृतव्रणम् । दृष्ट्वा प्लवगशार्दूलं क्रोधस्य वशम् एयिवान् ॥
तस्याभिसंक्रम्य रथं सचक्रं; साश्वध्वजच्छत्रमहापताकम् । ससारथिं साशनिशूलखड्गं; रामः प्रचिच्छेद शरैः सुपुङ्खैः ॥
अथेन्द्रशत्रुं तरसा जघान; बाणेन वज्राशनिसंनिभेन । भुजान्तरे व्यूढसुजातरूपे; वज्रेण मेरुं भगवान् इवेन्द्रः ॥
यो वज्रपाताशनिसंनिपातान्; न चुक्षुभे नापि चचाल राजा । स रामबाणाभिहतो भृशार्तश्; चचाल चापं च मुमोच वीरः ॥
तं विह्वलन्तं प्रसमीक्ष्य रामः; समाददे दीप्तम् अथार्धचन्द्रम् । तेनार्कवर्णं सहसा किरीटं; चिच्छेद रक्षोऽधिपतेर् महात्माः ॥
तं निर्विषाशीविषसंनिकाशं; शान्तार्चिषं सूर्यम् इवाप्रकाशम् । गतश्रियं कृत्तकिरीटकूटम्; उवाच रामो युधि राक्षसेन्द्रम् ॥
कृतं त्वया कर्म महत् सुभीमं; हतप्रवीरश् च कृतस् त्वयाहम् । तस्मात् परिश्रान्त इति व्यवस्य; न त्वं शरैर् मृत्युवशं नयामि ॥
स एवम् उक्तो हतदर्पहर्षो; निकृत्तचापः स हताश्वसूतः । शरार्दितः कृत्तमहाकिरीटो; विवेश लङ्कां सहसा स्म राजा ॥
तस्मिन् प्रविष्टे रजनीचरेन्द्रे; महाबले दानवदेवशत्रौ । हरीन् विशल्यान् सहलक्ष्मणेन; चकार रामः परमाहवाग्रे ॥
तस्मिन् प्रभग्ने त्रिदशेन्द्रशत्रौ; सुरासुरा भूतगणा दिशश् च । ससागराः सर्षिमहोरगाश् च; तथैव भूम्यम्बुचराश् च हृष्टाः ॥
nipātitamahāvīrāṃ vānarāṇāṃ mahācamūm | rāghavas tu raṇe dṛṣṭvā rāvaṇaṃ samabhidravat ||
athainam upasaṃgamya hanūmān vākyam abravīt | mama pṛṣṭhaṃ samāruhya rakṣasaṃ śāstum arhasi ||
tac chrutvā rāghavo vākyaṃ vāyuputreṇa bhāṣitam | ārohat sahasā śūro hanūmantaṃ mahākapim | rathasthaṃ rāvaṇaṃ saṃkhye dadarśa manujādhipaḥ ||
tam ālokya mahātejāḥ pradudrāva sa rāghavaḥ | vairocanam iva kruddho viṣṇur abhyudyatāyudhaḥ ||
jyāśabdam akarot tīvraṃ vajraniṣpeṣanisvanam | girā gambhīrayā rāmo rākṣasendram uvāca ha ||
tiṣṭha tiṣṭha mama tvaṃ hi kṛtvā vipriyam īdṛśam | kva nu rākṣasaśārdūla gato mokṣam avāpsyasi ||
yadīndravaivasvata bhāskarān vā; svayambhuvaiśvānaraśaṃkarān vā | gamiṣyasi tvaṃ daśa vā diśo vā; tathāpi me nādya gato vimokṣyase ||
yaś caiṣa śaktyābhihatas tvayādya; icchan viṣādaṃ sahasābhyupetaḥ | sa eṣa rakṣogaṇarāja mṛtyuḥ; saputradārasya tavādya yuddhe ||
rāghavasya vacaḥ śrutvā rākṣasendro mahākapim | ājaghāna śarais tīkṣṇaiḥ kālānalaśikhopamaiḥ ||
rākṣasenāhave tasya tāḍitasyāpi sāyakaiḥ | svabhāvatejoyuktasya bhūyas tejo vyavardhata ||
tato rāmo mahātejā rāvaṇena kṛtavraṇam | dṛṣṭvā plavagaśārdūlaṃ krodhasya vaśam eyivān ||
tasyābhisaṃkramya rathaṃ sacakraṃ; sāśvadhvajacchatramahāpatākam | sasārathiṃ sāśaniśūlakhaḍgaṃ; rāmaḥ praciccheda śaraiḥ supuṅkhaiḥ ||
athendraśatruṃ tarasā jaghāna; bāṇena vajrāśanisaṃnibhena | bhujāntare vyūḍhasujātarūpe; vajreṇa meruṃ bhagavān ivendraḥ ||
yo vajrapātāśanisaṃnipātān; na cukṣubhe nāpi cacāla rājā | sa rāmabāṇābhihato bhṛśārtaś; cacāla cāpaṃ ca mumoca vīraḥ ||
taṃ vihvalantaṃ prasamīkṣya rāmaḥ; samādade dīptam athārdhacandram | tenārkavarṇaṃ sahasā kirīṭaṃ; ciccheda rakṣo'dhipater mahātmāḥ ||
taṃ nirviṣāśīviṣasaṃnikāśaṃ; śāntārciṣaṃ sūryam ivāprakāśam | gataśriyaṃ kṛttakirīṭakūṭam; uvāca rāmo yudhi rākṣasendram ||
kṛtaṃ tvayā karma mahat subhīmaṃ; hatapravīraś ca kṛtas tvayāham | tasmāt pariśrānta iti vyavasya; na tvaṃ śarair mṛtyuvaśaṃ nayāmi ||
sa evam ukto hatadarpaharṣo; nikṛttacāpaḥ sa hatāśvasūtaḥ | śarārditaḥ kṛttamahākirīṭo; viveśa laṅkāṃ sahasā sma rājā ||
tasmin praviṣṭe rajanīcarendre; mahābale dānavadevaśatrau | harīn viśalyān sahalakṣmaṇena; cakāra rāmaḥ paramāhavāgre ||
tasmin prabhagne tridaśendraśatrau; surāsurā bhūtagaṇā diśaś ca | sasāgarāḥ sarṣimahoragāś ca; tathaiva bhūmyambucarāś ca hṛṣṭāḥ ||
Увидев великую армию ванаров с поверженными героями, Рама устремился к Раване. Хануман подошёл и сказал: «Взойди на мою спину и накажи ракшаса». Услышав слова сына Ветра, герой Рагхава быстро взошёл на великого ванара и увидел Равану на колеснице. Он бросился на него, как разгневанный Вишну с поднятым оружием на Вайрочану, издал звук тетивы, подобный удару ваджры, и глубоким голосом сказал: «Стой, стой! Причинив мне такое зло, куда ты уйдёшь, тигр среди ракшасов? Даже если ты пойдёшь к Индре, Яме, Солнцу, Брахме, Огню, Шанкаре или во все десять сторон, сегодня ты не уйдёшь от меня. Тот, кого ты сегодня поразил шакти и кто словно сам допустил упадок, станет в битве смертью для тебя, твоих сыновей и жён». Услышав это, Равана ударил Ханумана острыми стрелами, подобными языкам огня времени; но природное сияние великого ванара только возросло. Увидев Ханумана израненным, Рама разгневался. Он подошёл к колеснице Раваны и хорошо оперёнными стрелами рассёк её вместе с колёсами, конями, знаменем, зонтом, великим стягом, возницей, молнией, копьём и мечом. Затем он ударил врага Индры стрелой, подобной ваджре и молнии, между мощными плечами, как Индра ударил бы Меру ваджрой. Равана, который не дрогнул бы от падения ваджры и молнии, поражённый стрелой Рамы, сильно зашатался и выпустил лук. Увидев его потрясённым, Рама взял сияющую стрелу-полумесяц и отсёк солнцеподобную корону владыки ракшасов. Равана стал похож на ядовитую змею без яда, на солнце с погасшими лучами, лишённый славы и короны. Тогда Рама сказал ему: «Ты совершил великое и страшное дело; из-за тебя я лишился лучших героев. Но, решив, что ты утомлён, я не отдам тебя сейчас во власть смерти моими стрелами». С разбитой гордостью и радостью, с рассечённым луком, убитыми конями и возницей, мучимый стрелами и без великой короны, Равана быстро вошёл в Ланку. Когда владыка ночных скитальцев, могучий враг данавов и богов, ушёл, Рама вместе с Лакшманой освободил ванаров от стрел. Когда враг царя богов был сломлен, боги, асуры, существа, стороны света, океаны, риши, великие змеи и земные и водные существа возрадовались.
fa7798d13e76 · опубликовано 22 июн. 2026 г., 00:00:00 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Рама не убивает Равану в минуту его изнеможения. Это не слабость, а царская и божественная мера: справедливость не нуждается в поспешности, а милость даже к врагу показывает высоту победителя.