Вишну-пурана
Паундрака-самозванец и сожжение Варанаси5.34.28-44
970 / 1027
Вишну-пурана · 5.34.28-44
Деванагари

तच्छिरः पतितं दृष्ट्वा तत्र काशिपतेः पुरे जनः किम् एतद् इत्य् आह केनेत्य् अत्यन्तविस्मितः ।
ज्ञात्वा तं वासुदेवेन हतं तस्य सुतस् ततः पुरोहितेन सहितस् तोषयाम् आस शंकरम् ।
अविमुक्ते महाक्षेत्रे तोषितस् तेन शंकरः वरं वृणीष्वेति तदा तं प्रोवाच नृपात्मजम् ।
स वव्रे भगवन् कृत्या पितृहन्तुर् वधाय मे समुत्तिष्ठतु कृष्णस्य त्वत्प्रसादान् महेश्वर ।
एवं भविष्यतीत्य् उक्ते दक्षिणाग्नेर् अनन्तरम् महाकृत्या समुत्तस्थौ तस्यैवाग्निनिवेशनात् ।
ततो ज्वालाकरालास्या ज्वलत्केशकलापिका कृष्ण कृष्णेति कुपिता कृत्या द्वारवतीं ययौ ।
ताम् अवेक्ष्य जनस् त्रासविचलल्लोचनो मुने ययौ शरण्यं जगतां शरणं मधुसूदनम् ।
काशिराजसुतेनेयम् आराध्य वृषभध्वजम् उत्पादिता महाकृत्येत्य् अवगम्याथ चक्रिणा ।
जहि कृत्याम् इमाम् उग्रां वह्निज्वालाजटाकुलाम् चक्रम् उत्सृष्टम् अक्षेषु क्रीडासक्तेन लीलया ।
तदग्निमालाजटिलज्वालोद्गारातिभीषणाम् कृत्याम् अनुजगामाशु विष्णुचक्रं सुदर्शनम् ।
चक्रप्रतापविध्वस्ता कृत्या माहेश्वरी तदा ननाश वेगिनी वेगात् तद् अप्य् अनुजगाम ताम् ।
कृत्या वाराणसीम् एव प्रविवेश त्वरान्विता विष्णुचक्रप्रतिहतप्रभावा मुनिसत्तम ।
ततः काशिबलं भूरि प्रमथानां तथा बलम् समस्तशस्त्रास्त्रयुतं चक्रस्याभिमुखं ययौ ।
शस्त्रास्त्रमोक्षचतुरं दग्ध्वा तद् बलम् ओजसा कृत्यागर्भाम् अशेषां तां तदा वाराणसीं पुरीम् ।
सभूभृद्भृत्यपौरां तु साश्वमातङ्गमानवाम् अशेषकोशकोष्ठां तां दुर्निरीक्ष्यां सुरैर् अपि ।
ज्वालापरिष्कृताशेषगृहप्राकारचत्वराम् ददाह तद् धरेश् चक्रं सकलाम् एव तां पुरीम् ।
अक्षीणामर्षम् अत्यल्पसाध्यसाधनसस्पृहम् तच् चक्रं प्रस्फुरद्दीप्ति विष्णोर् अभ्याययौ करम् ।

Транслитерация (IAST)

tacchiraḥ patitaṃ dṛṣṭvā tatra kāśipateḥ pure janaḥ kim etad ity āha kenety atyantavismitaḥ /
jñātvā taṃ vāsudevena hataṃ tasya sutas tataḥ purohitena sahitas toṣayām āsa śaṃkaram /
avimukte mahākṣetre toṣitas tena śaṃkaraḥ varaṃ vṛṇīṣveti tadā taṃ provāca nṛpātmajam /
sa vavre bhagavan kṛtyā pitṛhantur vadhāya me samuttiṣṭhatu kṛṣṇasya tvatprasādān maheśvara /
evaṃ bhaviṣyatīty ukte dakṣiṇāgner anantaram mahākṛtyā samuttasthau tasyaivāgniniveśanāt /
tato jvālākarālāsyā jvalatkeśakalāpikā kṛṣṇa kṛṣṇeti kupitā kṛtyā dvāravatīṃ yayau /
tām avekṣya janas trāsavicalallocano mune yayau śaraṇyaṃ jagatāṃ śaraṇaṃ madhusūdanam /
kāśirājasuteneyam ārādhya vṛṣabhadhvajam utpāditā mahākṛtyety avagamyātha cakriṇā /
jahi kṛtyām imām ugrāṃ vahnijvālājaṭākulām cakram utsṛṣṭam akṣeṣu krīḍāsaktena līlayā /
tadagnimālājaṭilajvālodgārātibhīṣaṇām kṛtyām anujagāmāśu viṣṇucakraṃ sudarśanam /
cakrapratāpavidhvastā kṛtyā māheśvarī tadā nanāśa veginī vegāt tad apy anujagāma tām /
kṛtyā vārāṇasīm eva praviveśa tvarānvitā viṣṇucakrapratihataprabhāvā munisattama /
tataḥ kāśibalaṃ bhūri pramathānāṃ tathā balam samastaśastrāstrayutaṃ cakrasyābhimukhaṃ yayau /
śastrāstramokṣacaturaṃ dagdhvā tad balam ojasā kṛtyāgarbhām aśeṣāṃ tāṃ tadā vārāṇasīṃ purīm /
sabhūbhṛdbhṛtyapaurāṃ tu sāśvamātaṅgamānavām aśeṣakośakoṣṭhāṃ tāṃ durnirīkṣyāṃ surair api /
jvālāpariṣkṛtāśeṣagṛhaprākāracatvarām dadāha tad dhareś cakraṃ sakalām eva tāṃ purīm /
akṣīṇāmarṣam atyalpasādhyasādhanasaspṛham tac cakraṃ prasphuraddīpti viṣṇor abhyāyayau karam /

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
तत्-शिरःtat-śiraḥту голову
पतितम्patitamупавшую
दृष्ट्वाdṛṣṭvāувидев
तत्रtatraтам
काशि-पतेःkāśi-pateḥвладыки Каши
पुरेpureв городе
जनःjanaḥнарод
किम्kimчто
एतत्etatэто
इतिitiтак
आहāhaсказал
केनkenaкем
इतिitiтак
अत्यन्त-विस्मितःatyanta-vismitaḥкрайне изумлённый
ज्ञात्वाjñātvāузнав
तम्tamего
वासुदेवेनvāsudevenaВасудевою
हतम्hatamубитым
तस्यtasyaего
सुतःsutaḥсын
ततःtataḥзатем
पुरोहितेनpurohitenaс домашним жрецом
सहितःsahitaḥвместе
तोषयाम् आसtoṣayām āsaумилостивил
शंकरम्śaṃkaramШанкару
अविमुक्तेavimukteв Авимукте
महा-क्षेत्रेmahā-kṣetreвеликом святом месте
तोषितःtoṣitaḥумилостивленный
तेनtenaим
शंकरःśaṃkaraḥШанкара
वरम्varamдар
वृणीष्वvṛṇīṣvaизбери
इतिitiтак
तदाtadāтогда
तम्tamему
प्रोवाचprovācaсказал
नृप-आत्मजम्nṛpa-ātmajamцарскому сыну
सःsaḥон
वव्रेvavreизбрал
भगवन्bhagavanо владыка
कृत्याkṛtyāКритья
पितृ-हन्तुःpitṛ-hantuḥубийцы отца
वधायvadhāyaради убиения
मेmeмоего
समुत्तिष्ठतुsamuttiṣṭhatuда восстанет
कृष्णस्यkṛṣṇasyaКришны
त्वत्-प्रसादात्tvat-prasādātпо твоей милости
महा-ईश्वरmahā-īśvaraо великий владыка
एवम्evamтак
भविष्यतिbhaviṣyatiбудет
इतिitiтак
उक्तेukteкогда сказано
दक्षिण-अग्नेःdakṣiṇa-agneḥиз южного огня
अनन्तरम्anantaramтотчас
महा-कृत्याmahā-kṛtyāвеликая Критья
समुत्तस्थौsamuttasthauвосстала
तस्यtasyaего
एवevaже
अग्नि-निवेशनात्agni-niveśanātиз очага огня
ततःtataḥзатем
ज्वाला-कराल-आस्याjvālā-karāla-āsyāс пастью, грозной пламенем
ज्वलत्-केश-कलापिकाjvalat-keśa-kalāpikāс пылающею косою волос
कृष्णkṛṣṇaКришна
कृष्णkṛṣṇaКришна
इतिitiтак
कुपिताkupitāразгневанная
द्वारवतीम्dvāravatīmв Двараку
ययौyayauпошла
ताम्tāmеё
अवेक्ष्यavekṣyaувидев
जनःjanaḥнарод
त्रास-विचलत्-लोचनःtrāsa-vicalat-locanaḥс очами, дрожащими от ужаса
मुनेmuneо отшельник
ययौyayauпошёл
शरण्यम्śaraṇyamк дающему прибежище
जगताम्jagatāmмиров
शरणम्śaraṇamв прибежище
मधु-सूदनम्madhu-sūdanamк Мадхусудане
काशि-राज-सुतेनkāśi-rāja-sutenaсыном царя Каши
इयम्iyamэта
आराध्यārādhyaумилостивив
वृषभ-ध्वजम्vṛṣabha-dhvajamносящего стяг с быком
उत्पादिताutpāditāпорождена
महा-कृत्याmahā-kṛtyāвеликая Критья
इतिitiтак
अवगम्यavagamyaуразумев
अथathaзатем
चक्रिणाcakriṇāносящим диск
जहिjahiсрази
कृत्याम्kṛtyāmКритью
इमाम्imāmэту
उग्राम्ugrāmсвирепую
वह्नि-ज्वाला-जटा-आकुलाम्vahni-jvālā-jaṭā-ākulāmс косою, полною огненного пламени
चक्रम्cakramдиск
उत्सृष्टम्utsṛṣṭamброшен
अक्षेषुakṣeṣuв кости
क्रीडा-आसक्तेनkrīḍā-āsaktenaзанятым игрою
लीलयाlīlayāиграючи
तत्-अग्नि-माला-जटिल-ज्वाला-उद्गार-अति-भीषणाम्tat-agni-mālā-jaṭila-jvālā-udgāra-ati-bhīṣaṇāmвесьма ужасную извержением пламени, спутанного огненными венцами
कृत्याम्kṛtyāmКритью
अनुजगामanujagāmaпреследовал
आशुāśuтотчас
विष्णु-चक्रम्viṣṇu-cakramдиск Вишну
सुदर्शनम्sudarśanamСударшана
चक्र-प्रताप-विध्वस्ताcakra-pratāpa-vidhvastāсокрушённая жаром диска
कृत्याkṛtyāКритья
माहेश्वरीmāheśvarīМахешварина
तदाtadāтогда
ननाशnanāśaбежала
वेगिनीveginīстремительная
वेगात्vegātстремительно
तत्tatтот
अपिapiже
अनुजगामanujagāmaпреследовал
ताम्tāmеё
कृत्याkṛtyāКритья
वाराणसीम्vārāṇasīmв Варанаси
एवevaже
प्रविवेशpraviveśaвошла
त्वरा-अन्विताtvarā-anvitāпоспешная
विष्णु-चक्र-प्रतिहत-प्रभावाviṣṇu-cakra-pratihata-prabhāvāчья мощь отражена диском Вишну
मुनि-सत्तमmuni-sattamaо лучший из отшельников
ततःtataḥзатем
काशि-बलम्kāśi-balamвойско Каши
भूरिbhūriобильное
प्रमथानाम्pramathānāmпраматхов
तथाtathāтакже
बलम्balamвойско
समस्त-शस्त्र-अस्त्र-युतम्samasta-śastra-astra-yutamсо всеми оружиями и стрелами
चक्रस्यcakrasyaдиску
अभिमुखम्abhimukhamнавстречу
ययौyayauдвинулось
शस्त्र-अस्त्र-मोक्ष-चतुरम्śastra-astra-mokṣa-caturamискусное в метании оружий и стрел
दग्ध्वाdagdhvāспалив
तत्tatто
बलम्balamвойско
ओजसाojasāмощью
कृत्या-गर्भाम्kṛtyā-garbhāmносящую в себе Критью
अशेषाम्aśeṣāmвсю
ताम्tāmту
तदाtadāтогда
वाराणसीम्vārāṇasīmВаранаси
पुरीम्purīmгород
स-भू-भृत्-भृत्य-पौराम्sa-bhū-bhṛt-bhṛtya-paurāmс царём, слугами и горожанами
तुtuже
स-अश्व-मातङ्ग-मानवाम्sa-aśva-mātaṅga-mānavāmс конями, слонами и людьми
अशेष-कोश-कोष्ठाम्aśeṣa-kośa-koṣṭhāmсо всею казною и кладовыми
ताम्tāmту
दुर्निरीक्ष्याम्durnirīkṣyāmневыносимую для взгляда
सुरैःsuraiḥбогам
अपिapiдаже
ज्वाला-परिष्कृत-अशेष-गृह-प्राकार-चत्वराम्jvālā-pariṣkṛta-aśeṣa-gṛha-prākāra-catvarāmу которой пламенем охвачены все дома, стены и площади
ददाहdadāhaсжёг
तत्tatтот
हरेःhareḥХари
चक्रम्cakramдиск
सकलाम्sakalāmвесь
एवevaже
ताम्tāmтот
पुरीम्purīmгород
अक्षीण-अमर्षम्akṣīṇa-amarṣamс неутолённым гневом
अति-अल्प-साध्य-साधन-सस्पृहम्ati-alpa-sādhya-sādhana-saspṛhamжаждущее дела, которое не назовёшь трудным
तत्tatтот
चक्रम्cakramдиск
प्रस्फुरत्-दीप्तिprasphurat-dīptiс трепещущим блеском
विष्णोःviṣṇoḥВишну
अभ्याययौabhyāyayauвернулся
करम्karamв руку
Литературный перевод

Увидев ту упавшую голову владыки Каши там, в городе, народ, крайне изумлённый, сказал: «Что это? кем?»

Узнав, что он убит Васудевою, сын его вместе с домашним жрецом умилостивил затем Шанкару.

Умилостивленный им в Авимукте, великом святом месте, Шанкара сказал тогда царскому сыну: «Избери дар».

И он избрал: «О владыка, да восстанет Критья ради убиения Кришны, убийцы отца моего, по твоей милости, о великий владыка».

Когда было сказано «так будет», тотчас из южного огня, из самого его очага, восстала великая Критья.

Затем, с пастью, грозной пламенем, с пылающею косою волос, разгневанная, с криком «Кришна, Кришна!» пошла она в Двараку.

Увидев её, народ с очами, дрожащими от ужаса, о отшельник, пошёл в прибежище к Мадхусудане, дающему прибежище мирам.

Уразумев затем: «Эта великая Критья порождена сыном царя Каши, умилостивившим носящего стяг с быком», — носящий диск, занятый игрою в кости, играючи бросил диск:

«Срази эту свирепую Критью, с косою, полною огненного пламени.»

И диск Вишну Сударшана тотчас преследовал Критью, весьма ужасную извержением пламени, спутанного огненными венцами.

Сокрушённая жаром диска, Махешварина Критья, стремительная, тогда стремительно бежала; и он преследовал её.

Критья, чья мощь отражена диском Вишну, поспешная, вошла в самую Варанаси, о лучший из отшельников.

Затем обильное войско Каши и войско праматхов, со всеми оружиями и стрелами, двинулось навстречу диску.

Спалив мощью то войско, искусное в метании оружий и стрел, тот диск Хари сжёг тогда весь тот город Варанаси, носящий в себе Критью, —

с царём, слугами и горожанами, с конями, слонами и людьми, со всею казною и кладовыми, невыносимый для взгляда даже богам,

у которого пламенем охвачены были все дома, стены и площади.

И тот диск, с неутолённым гневом, жаждущий дела, которое не назовёшь трудным, с трепещущим блеском, вернулся в руку Вишну.

Версия

31559c107773 · опубликовано 22 авг. 2026 г., 09:37:06 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами