Maheśvara
महेश्वर उवाच । याज्ञवल्क्येन यत्पूर्वं धर्मं प्रोक्तं कयं हरे ! । तन्मे काथय केशिघ्न ! यथा तत्त्वेन माधव !
हरिरुवाच । याज्ञवल्क्यं नमस्कृत्य मिथिलायां समास्थितम् । अपृच्छन्नॄषयो गत्वा वर्णधर्माद्यशेषतः । तेभ्यः स कथयामास विष्णुं ध्यात्वा जितेन्द्रियः
याज्ञवल्क्य उवाच । यस्मिन्देशे मृगः कृष्णस्तस्मिन्धर्मान्निबोधत । पुराणन्यायमीमांसाधर्मशास्त्राङ्गमिश्रिताः
वेदाः स्थानानि विद्यानां धर्मस्य च चतुर्दश । वक्तारो धर्मशास्त्राणां मनुर्विष्णुर्यमो ऽङ्गिराः
वसिष्ठदक्षसंवर्तशातातपपराशराः । आपस्तम्बोशनोव्यासाः कात्यायनबृहस्पती
गौतमः शङ्खलिखितो हारीतो ऽत्रिरहं तथा । एते विष्णुं समाराध्य जाता धर्मोपदेशकाः
देशकाल उपायेन द्रव्यं श्रद्धासमन्वितम् । पात्रे प्रदीयते यत्तत्सकलं धर्मलक्षणम्
maheśvara uvāca / yājñavalkyena yatpūrvaṃ dharmaṃ proktaṃ kayaṃ hare ! / tanme kāthaya keśighna ! yathā tattvena mādhava !
hariruvāca / yājñavalkyaṃ namaskṛtya mithilāyāṃ samāsthitam / apṛcchannṝṣayo gatvā varṇadharmādyaśeṣataḥ / tebhyaḥ sa kathayāmāsa viṣṇuṃ dhyātvā jitendriyaḥ
yājñavalkya uvāca / yasmindeśe mṛgaḥ kṛṣṇastasmindharmānnibodhata / purāṇanyāyamīmāṃsādharmaśāstrāṅgamiśritāḥ
vedāḥ sthānāni vidyānāṃ dharmasya ca caturdaśa / vaktāro dharmaśāstrāṇāṃ manurviṣṇuryamo 'ṅgirāḥ
vasiṣṭhadakṣasaṃvartaśātātapaparāśarāḥ / āpastambośanovyāsāḥ kātyāyanabṛhaspatī
gautamaḥ śaṅkhalikhito hārīto 'trirahaṃ tathā / ete viṣṇuṃ samārādhya jātā dharmopadeśakāḥ
deśakāla upāyena dravyaṃ śraddhāsamanvitam / pātre pradīyate yattatsakalaṃ dharmalakṣaṇam
Махешвара сказал: как прежде изречён закон Яджнявалкьей, о Хари? Поведай мне то по истине, о Кешигхна, о Мадхава. Хари сказал: поклонившись Яджнявалкье, пребывавшему в Митхиле, мудрецы, придя, спросили его всецело о законе варн и прочем; и он, обуздавший чувства, созерцав Вишну, поведал им. Яджнявалкья сказал: в какой стране водится чёрный олень, в той узнайте законы. Веды вместе с пуранами, ньяей, мимансой, дхармашастрой и ведангами — четырнадцать обителей наук и закона. Возвестители законоучений: Ману, Вишну, Яма, Ангирас, Васиштха, Дакша, Самварта, Шататапа, Парашара, Апастамба, Ушанас, Вьяса, Катьяяна, Брихаспати, Гаутама, Шанкха, Ликхита, Харита, Атри — и я. Эти, умилостивив Вишну, стали наставниками в законе. Место, время и способ; добро, наделённое верою, что даётся достойному, — всё это признак закона.
6a4824dfb44e · 发布于 2026年9月2日 09:52:06 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Границу закона проводят по зверю: где водится чёрный олень, там и действует дхарма. Не по власти и не по вере, а по тому, куда доходит определённая природа.
Возвестителей закона двадцать, и Яджнявалкья ставит себя последним в их ряду. Право говорить получено не по рождению и не по должности, а через созерцание, — тем же способом, что описан главой раньше.
Признак закона перечислен целиком: место, время, способ, вещь, вера и достойный получатель. Даяние без любого из шести перестаёт быть дхармой, каким бы щедрым ни было.