摩诃婆罗多 3.80.11-29

天城文

नारद उवाच
शृणु राजन्न् अवहितो यथा भीष्मेण भारत ॥
पुलस्त्यस्य सकाशाद् वै सर्वम् एतद् उपश्रुतम् ॥
पुरा भागीरथीतीरे भीष्मो धर्मभृतां वरः ॥
पित्र्यं व्रतं समास्थाय न्यवसन् मुनिवत् तदा ॥
शुभे देशे महाराज पुण्ये देवर्षिसेविते ॥
गङ्गाद्वारे महातेजा देवगन्धर्वसेविते ॥
स पितॄंस् तर्पयाम् आस देवांश् च परमद्युतिः ॥
ऋषींश् च तोषयाम् आस विधिदृष्टेन कर्मणा ॥
कस्य चित् त्व् अथ कालस्य जपन्न् एव महातपाः ॥
ददर्शाद्भुतसंकाशं पुलस्त्यम् ऋषिसत्तमम् ॥
स तं दृष्ट्वोग्रतपसं दीप्यमानम् इव श्रिया ॥
प्रहर्षम् अतुलं लेभे विस्मयं च परं ययौ ॥
उपस्थितं महाराज पूजयाम् आस भारत ॥
भीष्मो धर्मभृतां श्रेष्ठो विधिदृष्टेन कर्मणा ॥
शिरसा चार्घ्यम् आदाय शुचिः प्रयतमानसः ॥
नाम संकीर्तयाम् आस तस्मिन् ब्रह्मर्षिसत्तमे ॥
भीष्मो ऽहम् अस्मि भद्रं ते दासो ऽस्मि तव सुव्रत ॥
तव संदर्शनाद् एव मुक्तो ऽहं सर्वकिल्बिषैः ॥
एवम् उक्त्वा महाराज भीष्मो धर्मभृतां वरः ॥
वाग्यतः प्राञ्जलिर् भूत्वा तूष्णीम् आसीद् युधिष्ठिर ॥
तं दृष्ट्वा नियमेनाथ स्वाध्यायाम्नायकर्शितम् ॥
भीष्मं कुरुकुलश्रेष्ठं मुनिः प्रीतमनाभवत् ॥
पुलस्त्य उवाच
अनेन तव धर्मज्ञ प्रश्रयेण दमेन च ॥
सत्येन च महाभाग तुष्टो ऽस्मि तव सर्वशः ॥
यस्येदृशस् ते धर्मो ऽयं पितृभक्त्याश्रितो ऽनघ ॥
तेन पश्यसि मां पुत्र प्रीतिश् चापि मम त्वयि ॥
अमोघदर्शी भीष्माहं ब्रूहि किं करवाणि ते ॥
यद् वक्ष्यसि कुरुश्रेष्ठ तस्य दातास्मि ते ऽनघ ॥
भीष्म उवाच
प्रीते त्वयि महाभाग सर्वलोकाभिपूजिते ॥
कृतम् इत्य् एव मन्ये ऽहं यद् अहं दृष्टवान् प्रभुम् ॥
यदि त्व् अहम् अनुग्राह्यस् तव धर्मभृतां वर ॥
वक्ष्यामि हृत्स्थं संदेहं तन् मे त्वं वक्तुम् अर्हसि ॥
अस्ति मे भगवन् कश् चित् तीर्थेभ्यो धर्मसंशयः ॥
तम् अहं श्रोतुम् इच्छामि पृथक् संकीर्तितं त्वया ॥
प्रदक्षिणं यः पृथिवीं करोत्य् अमितविक्रम ॥
किं फलं तस्य विप्रर्षे तन् मे ब्रूहि तपोधन ॥
पुलस्त्य उवाच
हन्त ते ऽहं प्रवक्ष्यामि यद् ऋषीणां परायणम् ॥
तद् एकाग्रमनास् तात शृणु तीर्थेषु यत् फलम् ॥

转写 (IAST)

nārada uvāca
śṛṇu rājann avahito yathā bhīṣmeṇa bhārata ||
pulastyasya sakāśād vai sarvam etad upaśrutam ||
purā bhāgīrathītīre bhīṣmo dharmabhṛtāṃ varaḥ ||
pitryaṃ vrataṃ samāsthāya nyavasan munivat tadā ||
śubhe deśe mahārāja puṇye devarṣisevite ||
gaṅgādvāre mahātejā devagandharvasevite ||
sa pitṝṃs tarpayām āsa devāṃś ca paramadyutiḥ ||
ṛṣīṃś ca toṣayām āsa vidhidṛṣṭena karmaṇā ||
kasya cit tv atha kālasya japann eva mahātapāḥ ||
dadarśādbhutasaṃkāśaṃ pulastyam ṛṣisattamam ||
sa taṃ dṛṣṭvogratapasaṃ dīpyamānam iva śriyā ||
praharṣam atulaṃ lebhe vismayaṃ ca paraṃ yayau ||
upasthitaṃ mahārāja pūjayām āsa bhārata ||
bhīṣmo dharmabhṛtāṃ śreṣṭho vidhidṛṣṭena karmaṇā ||
śirasā cārghyam ādāya śuciḥ prayatamānasaḥ ||
nāma saṃkīrtayām āsa tasmin brahmarṣisattame ||
bhīṣmo 'ham asmi bhadraṃ te dāso 'smi tava suvrata ||
tava saṃdarśanād eva mukto 'haṃ sarvakilbiṣaiḥ ||
evam uktvā mahārāja bhīṣmo dharmabhṛtāṃ varaḥ ||
vāgyataḥ prāñjalir bhūtvā tūṣṇīm āsīd yudhiṣṭhira ||
taṃ dṛṣṭvā niyamenātha svādhyāyāmnāyakarśitam ||
bhīṣmaṃ kurukulaśreṣṭhaṃ muniḥ prītamanābhavat ||
pulastya uvāca
anena tava dharmajña praśrayeṇa damena ca ||
satyena ca mahābhāga tuṣṭo 'smi tava sarvaśaḥ ||
yasyedṛśas te dharmo 'yaṃ pitṛbhaktyāśrito 'nagha ||
tena paśyasi māṃ putra prītiś cāpi mama tvayi ||
amoghadarśī bhīṣmāhaṃ brūhi kiṃ karavāṇi te ||
yad vakṣyasi kuruśreṣṭha tasya dātāsmi te 'nagha ||
bhīṣma uvāca
prīte tvayi mahābhāga sarvalokābhipūjite ||
kṛtam ity eva manye 'haṃ yad ahaṃ dṛṣṭavān prabhum ||
yadi tv aham anugrāhyas tava dharmabhṛtāṃ vara ||
vakṣyāmi hṛtsthaṃ saṃdehaṃ tan me tvaṃ vaktum arhasi ||
asti me bhagavan kaś cit tīrthebhyo dharmasaṃśayaḥ ||
tam ahaṃ śrotum icchāmi pṛthak saṃkīrtitaṃ tvayā ||
pradakṣiṇaṃ yaḥ pṛthivīṃ karoty amitavikrama ||
kiṃ phalaṃ tasya viprarṣe tan me brūhi tapodhana ||
pulastya uvāca
hanta te 'haṃ pravakṣyāmi yad ṛṣīṇāṃ parāyaṇam ||
tad ekāgramanās tāta śṛṇu tīrtheṣu yat phalam ||

逐字释义

梵语IAST释义

नारद उवाच शृणु राजन्न् अवहितो यथा भीष्मेण भारत ॥ पुलस्त्यस्य सकाशाद् वै सर्वम् एतद् उपश्रुतम् ॥ पुरा भागीरथीतीरे भीष्मो धर्मभृतां वरः ॥ पित्र्यं व्रतं समास्थाय न्यवसन् मुनिवत् तदा ॥ शुभे देशे महाराज पुण्ये देवर्षिसेविते ॥ गङ्गाद्वारे महातेजा देवगन्धर्वसेविते ॥ स पितॄंस् तर्पयाम् आस देवांश् च परमद्युतिः ॥ ऋषींश् च तोषयाम् आस विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ कस्य चित् त्व् अथ कालस्य जपन्न् एव महातपाः ॥ ददर्शाद्भुतसंकाशं पुलस्त्यम् ऋषिसत्तमम् ॥ स तं दृष्ट्वोग्रतपसं दीप्यमानम् इव श्रिया ॥ प्रहर्षम् अतुलं लेभे विस्मयं च परं ययौ ॥ उपस्थितं महाराज पूजयाम् आस भारत ॥ भीष्मो धर्मभृतां श्रेष्ठो विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ शिरसा चार्घ्यम् आदाय शुचिः प्रयतमानसः ॥ नाम संकीर्तयाम् आस तस्मिन् ब्रह्मर्षिसत्तमे ॥ भीष्मो ऽहम् अस्मि भद्रं ते दासो ऽस्मि तव सुव्रत ॥ तव संदर्शनाद् एव मुक्तो ऽहं सर्वकिल्बिषैः ॥ एवम् उक्त्वा महाराज भीष्मो धर्मभृतां वरः ॥ वाग्यतः प्राञ्जलिर् भूत्वा तूष्णीम् आसीद् युधिष्ठिर ॥ तं दृष्ट्वा नियमेनाथ स्वाध्यायाम्नायकर्शितम् ॥ भीष्मं कुरुकुलश्रेष्ठं मुनिः प्रीतमनाभवत् ॥ पुलस्त्य उवाच अनेन तव धर्मज्ञ प्रश्रयेण दमेन च ॥ सत्येन च महाभाग तुष्टो ऽस्मि तव सर्वशः ॥ यस्येदृशस् ते धर्मो ऽयं पितृभक्त्याश्रितो ऽनघ ॥ तेन पश्यसि मां पुत्र प्रीतिश् चापि मम त्वयि ॥ अमोघदर्शी भीष्माहं ब्रूहि किं करवाणि ते ॥ यद् वक्ष्यसि कुरुश्रेष्ठ तस्य दातास्मि ते ऽनघ ॥ भीष्म उवाच प्रीते त्वयि महाभाग सर्वलोकाभिपूजिते ॥ कृतम् इत्य् एव मन्ये ऽहं यद् अहं दृष्टवान् प्रभुम् ॥ यदि त्व् अहम् अनुग्राह्यस् तव धर्मभृतां वर ॥ वक्ष्यामि हृत्स्थं संदेहं तन् मे त्वं वक्तुम् अर्हसि ॥ अस्ति मे भगवन् कश् चित् तीर्थेभ्यो धर्मसंशयः ॥ तम् अहं श्रोतुम् इच्छामि पृथक् संकीर्तितं त्वया ॥ प्रदक्षिणं यः पृथिवीं करोत्य् अमितविक्रम ॥ किं फलं तस्य विप्रर्षे तन् मे ब्रूहि तपोधन ॥ पुलस्त्य उवाच हन्त ते ऽहं प्रवक्ष्यामि यद् ऋषीणां परायणम् ॥ तद् एकाग्रमनास् तात शृणु तीर्थेषु यत् फलम् ॥nārada uvāca śṛṇu rājann avahito yathā bhīṣmeṇa bhārata || pulastyasya sakāśād vai sarvam etad upaśrutam || purā bhāgīrathītīre bhīṣmo dharmabhṛtāṃ varaḥ || pitryaṃ vrataṃ samāsthāya nyavasan munivat tadā || śubhe deśe mahārāja puṇye devarṣisevite || gaṅgādvāre mahātejā devagandharvasevite || sa pitṝṃs tarpayām āsa devāṃś ca paramadyutiḥ || ṛṣīṃś ca toṣayām āsa vidhidṛṣṭena karmaṇā || kasya cit tv atha kālasya japann eva mahātapāḥ || dadarśādbhutasaṃkāśaṃ pulastyam ṛṣisattamam || sa taṃ dṛṣṭvogratapasaṃ dīpyamānam iva śriyā || praharṣam atulaṃ lebhe vismayaṃ ca paraṃ yayau || upasthitaṃ mahārāja pūjayām āsa bhārata || bhīṣmo dharmabhṛtāṃ śreṣṭho vidhidṛṣṭena karmaṇā || śirasā cārghyam ādāya śuciḥ prayatamānasaḥ || nāma saṃkīrtayām āsa tasmin brahmarṣisattame || bhīṣmo 'ham asmi bhadraṃ te dāso 'smi tava suvrata || tava saṃdarśanād eva mukto 'haṃ sarvakilbiṣaiḥ || evam uktvā mahārāja bhīṣmo dharmabhṛtāṃ varaḥ || vāgyataḥ prāñjalir bhūtvā tūṣṇīm āsīd yudhiṣṭhira || taṃ dṛṣṭvā niyamenātha svādhyāyāmnāyakarśitam || bhīṣmaṃ kurukulaśreṣṭhaṃ muniḥ prītamanābhavat || pulastya uvāca anena tava dharmajña praśrayeṇa damena ca || satyena ca mahābhāga tuṣṭo 'smi tava sarvaśaḥ || yasyedṛśas te dharmo 'yaṃ pitṛbhaktyāśrito 'nagha || tena paśyasi māṃ putra prītiś cāpi mama tvayi || amoghadarśī bhīṣmāhaṃ brūhi kiṃ karavāṇi te || yad vakṣyasi kuruśreṣṭha tasya dātāsmi te 'nagha || bhīṣma uvāca prīte tvayi mahābhāga sarvalokābhipūjite || kṛtam ity eva manye 'haṃ yad ahaṃ dṛṣṭavān prabhum || yadi tv aham anugrāhyas tava dharmabhṛtāṃ vara || vakṣyāmi hṛtsthaṃ saṃdehaṃ tan me tvaṃ vaktum arhasi || asti me bhagavan kaś cit tīrthebhyo dharmasaṃśayaḥ || tam ahaṃ śrotum icchāmi pṛthak saṃkīrtitaṃ tvayā || pradakṣiṇaṃ yaḥ pṛthivīṃ karoty amitavikrama || kiṃ phalaṃ tasya viprarṣe tan me brūhi tapodhana || pulastya uvāca hanta te 'haṃ pravakṣyāmi yad ṛṣīṇāṃ parāyaṇam || tad ekāgramanās tāta śṛṇu tīrtheṣu yat phalam ||Narada relates Bhishma's account, heard from Pulastya: at Gangadvara Bhishma kept a vow to his ancestors, honoring the gods, sages, and forefathers; he saw Pulastya, humbly presented himself as his servant, and the pleased Pulastya offered him a boon; Bhishma asked about the fruits of the tirthas and of circumambulating the earth.

译文

Narada said: "Listen attentively, O king, to how Bhishma heard all this from Pulastya. Once, on the bank of the Bhagirathi, in the holy place of Gangadvara, frequented by god-sages, gods and gandharvas, Bhishma, the best of the keepers of dharma, lived like a sage, keeping his ancestral vow. He satisfied the ancestors, the gods, and the sages with the prescribed rites. One day, while reciting japa, the great ascetic saw Pulastya, the best of sages, wondrous and radiant. Seeing him, blazing with fierce austerity as though with splendor, Bhishma felt boundless joy and was overcome with great wonder. Bhishma, honoring the one who had arrived according to rule, pure and composed in mind, took up the arghya to his head and proclaimed his name to that best of brahmarshis: 'I am Bhishma. Blessings to you. I am your servant, O holy one. By the mere sight of you I am freed from all sins.' Having said this, Bhishma, the best of the keepers of dharma, restrained his speech, joined his palms, and sat silent. Seeing Bhishma, best of the Kuru race, worn thin by vows, recitation, and Vedic study, the sage was pleased at heart. Pulastya said: 'By this humility, self-restraint, and truthfulness of yours, O knower of dharma, I am pleased with you in every way, O blessed one. Since your dharma of this kind rests on devotion to your ancestors, O sinless one, you behold me, my son, and I too feel affection for you. My sight is never in vain, Bhishma — tell me what I shall do for you. Whatever you ask, best of the Kurus, that I shall give you, O sinless one.' Bhishma said: 'Since you are pleased with me, O blessed one honored by all the worlds, I consider it already accomplished that I have beheld the Lord. But if I am worthy of your grace, best of the keepers of dharma, I will speak the doubt in my heart — may it please you to answer it. I have a question of dharma concerning the tirthas, O blessed one, which I wish to hear expounded by you in detail. What is the fruit, O sage among brahmins, for one of boundless valor who circumambulates the earth? Tell me this, O treasure of austerity.' Pulastya said: 'Well then, I shall tell you what is the supreme refuge of the sages. Listen with one-pointed mind, my son, to what fruit lies in the tirthas.'"

注释

The teaching on the tirthas is passed down through a chain of humble listening: Yudhishthira listens to Narada, Narada to Bhishma, Bhishma to Pulastya. Sacred knowledge enters through reverence.

版本

a9681ae8b5e9 · 发布于 2026年7月16日 17:01:59 UTC

可用语言RUEN