摩诃婆罗多 3.247.28-47

天城文

कृतस्य कर्मणस् तत्र भुज्यते यत् फलं दिवि ॥
न चान्यत् क्रियते कर्म मूलच्छेदेन भुज्यते ॥
सो ऽत्र दोषो मम मतस् तस्यान्ते पतनं च यत् ॥
सुखव्याप्तमनस्कानां पतनं यच् च मुद्गल ॥
असंतोषः परीतापो दृष्ट्वा दीप्ततराः श्रियः ॥
यद् भवत्य् अवरे स्थाने स्थितानां तच् च दुष्करम् ॥
संज्ञामोहश् च पततां रजसा च प्रधर्षणम् ॥
प्रम्लानेषु च माल्येषु ततः पिपतिषोर् भयम् ॥
आ ब्रह्मभवनाद् एते दोषा मौद्गल्य दारुणाः ॥
नाकलोके सुकृतिनां गुणास् त्व् अयुतशो नृणाम् ॥
अयं त्व् अन्यो गुणः श्रेष्ठश् च्युतानां स्वर्गतो मुने ॥
शुभानुशययोगेन मनुष्येषूपजायते ॥
तत्रापि सुमहाभागः सुखभाग् अभिजायते ॥
न चेत् संबुध्यते तत्र गच्छत्य् अधमतां ततः ॥
इह यत् क्रियते कर्म तत् परत्रोपभुज्यते ॥
कर्मभूमिर् इयं ब्रह्मन् फलभूमिर् असौ मता ॥
एतत् ते सर्वम् आख्यातं यन् मां पृच्छसि मुद्गल ॥
तवानुकम्पया साधो साधु गच्छाम माचिरम् ॥
व्यास उवाच
एतच् छ्रुत्वा तु मौद्गल्यो वाक्यं विममृशे धिया ॥
विमृश्य च मुनिश्रेष्ठो देवदूतम् उवाच ह ॥
देवदूत नमस् ते ऽस्तु गच्छ तात यथासुखम् ॥
महादोषेण मे कार्यं न स्वर्गेण सुखेन वा ॥
पतनं तन् महद् दुःखं परितापः सुदारुणः ॥
स्वर्गभाजश् च्यवन्तीह तस्मात् स्वर्गं न कामये ॥
यत्र गत्वा न शोचन्ति न व्यथन्ति चलन्ति वा ॥
तद् अहं स्थानम् अत्यन्तं मार्गयिष्यामि केवलम् ॥
इत्य् उक्त्वा स मुनिर् वाक्यं देवदूतं विसृज्य तम् ॥
शिलोञ्छवृत्तिम् उत्सृज्य शमम् आतिष्ठद् उत्तमम् ॥
तुल्यनिन्दास्तुतिर् भूत्वा समलोष्टाश्मकाञ्चनः ॥
ज्ञानयोगेन शुद्धेन ध्याननित्यो बभूव ह ॥
ध्यानयोगाद् बलं लब्ध्वा प्राप्य चर्द्धिम् अनुत्तमाम् ॥
जगाम शाश्वतीं सिद्धिं परां निर्वाणलक्षणाम् ॥
तस्मात् त्वम् अपि कौन्तेय न शोकं कर्तुम् अर्हसि ॥
राज्यात् स्फीतात् परिभ्रष्टस् तपसा तद् अवाप्स्यसि ॥
सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ॥
पर्यायेणोपवर्तन्ते नरं नेमिम् अरा इव ॥
पितृपैतामहं राज्यं प्राप्स्यस्य् अमितविक्रम ॥
वर्षात् त्रयोदशाद् ऊर्ध्वं व्येतु ते मानसो ज्वरः ॥
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्त्वा स भगवान् व्यासः पाण्डवनन्दनम् ॥
जगाम तपसे धीमान् पुनर् एवाश्रमं प्रति ॥

转写 (IAST)

kṛtasya karmaṇas tatra bhujyate yat phalaṃ divi ||
na cānyat kriyate karma mūlacchedena bhujyate ||
so 'tra doṣo mama matas tasyānte patanaṃ ca yat ||
sukhavyāptamanaskānāṃ patanaṃ yac ca mudgala ||
asaṃtoṣaḥ parītāpo dṛṣṭvā dīptatarāḥ śriyaḥ ||
yad bhavaty avare sthāne sthitānāṃ tac ca duṣkaram ||
saṃjñāmohaś ca patatāṃ rajasā ca pradharṣaṇam ||
pramlāneṣu ca mālyeṣu tataḥ pipatiṣor bhayam ||
ā brahmabhavanād ete doṣā maudgalya dāruṇāḥ ||
nākaloke sukṛtināṃ guṇās tv ayutaśo nṛṇām ||
ayaṃ tv anyo guṇaḥ śreṣṭhaś cyutānāṃ svargato mune ||
śubhānuśayayogena manuṣyeṣūpajāyate ||
tatrāpi sumahābhāgaḥ sukhabhāg abhijāyate ||
na cet saṃbudhyate tatra gacchaty adhamatāṃ tataḥ ||
iha yat kriyate karma tat paratropabhujyate ||
karmabhūmir iyaṃ brahman phalabhūmir asau matā ||
etat te sarvam ākhyātaṃ yan māṃ pṛcchasi mudgala ||
tavānukampayā sādho sādhu gacchāma māciram ||
vyāsa uvāca
etac chrutvā tu maudgalyo vākyaṃ vimamṛśe dhiyā ||
vimṛśya ca muniśreṣṭho devadūtam uvāca ha ||
devadūta namas te 'stu gaccha tāta yathāsukham ||
mahādoṣeṇa me kāryaṃ na svargeṇa sukhena vā ||
patanaṃ tan mahad duḥkhaṃ paritāpaḥ sudāruṇaḥ ||
svargabhājaś cyavantīha tasmāt svargaṃ na kāmaye ||
yatra gatvā na śocanti na vyathanti calanti vā ||
tad ahaṃ sthānam atyantaṃ mārgayiṣyāmi kevalam ||
ity uktvā sa munir vākyaṃ devadūtaṃ visṛjya tam ||
śiloñchavṛttim utsṛjya śamam ātiṣṭhad uttamam ||
tulyanindāstutir bhūtvā samaloṣṭāśmakāñcanaḥ ||
jñānayogena śuddhena dhyānanityo babhūva ha ||
dhyānayogād balaṃ labdhvā prāpya carddhim anuttamām ||
jagāma śāśvatīṃ siddhiṃ parāṃ nirvāṇalakṣaṇām ||
tasmāt tvam api kaunteya na śokaṃ kartum arhasi ||
rājyāt sphītāt paribhraṣṭas tapasā tad avāpsyasi ||
sukhasyānantaraṃ duḥkhaṃ duḥkhasyānantaraṃ sukham ||
paryāyeṇopavartante naraṃ nemim arā iva ||
pitṛpaitāmahaṃ rājyaṃ prāpsyasy amitavikrama ||
varṣāt trayodaśād ūrdhvaṃ vyetu te mānaso jvaraḥ ||
vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktvā sa bhagavān vyāsaḥ pāṇḍavanandanam ||
jagāma tapase dhīmān punar evāśramaṃ prati ||

逐字释义

梵语IAST释义

कृतस्य कर्मणस् तत्र भुज्यते यत् फलं दिवि ॥ न चान्यत् क्रियते कर्म मूलच्छेदेन भुज्यते ॥ सो ऽत्र दोषो मम मतस् तस्यान्ते पतनं च यत् ॥ सुखव्याप्तमनस्कानां पतनं यच् च मुद्गल ॥ असंतोषः परीतापो दृष्ट्वा दीप्ततराः श्रियः ॥ यद् भवत्य् अवरे स्थाने स्थितानां तच् च दुष्करम् ॥ संज्ञामोहश् च पततां रजसा च प्रधर्षणम् ॥ प्रम्लानेषु च माल्येषु ततः पिपतिषोर् भयम् ॥ आ ब्रह्मभवनाद् एते दोषा मौद्गल्य दारुणाः ॥ नाकलोके सुकृतिनां गुणास् त्व् अयुतशो नृणाम् ॥ अयं त्व् अन्यो गुणः श्रेष्ठश् च्युतानां स्वर्गतो मुने ॥ शुभानुशययोगेन मनुष्येषूपजायते ॥ तत्रापि सुमहाभागः सुखभाग् अभिजायते ॥ न चेत् संबुध्यते तत्र गच्छत्य् अधमतां ततः ॥ इह यत् क्रियते कर्म तत् परत्रोपभुज्यते ॥ कर्मभूमिर् इयं ब्रह्मन् फलभूमिर् असौ मता ॥ एतत् ते सर्वम् आख्यातं यन् मां पृच्छसि मुद्गल ॥ तवानुकम्पया साधो साधु गच्छाम माचिरम् ॥ व्यास उवाच एतच् छ्रुत्वा तु मौद्गल्यो वाक्यं विममृशे धिया ॥ विमृश्य च मुनिश्रेष्ठो देवदूतम् उवाच ह ॥ देवदूत नमस् ते ऽस्तु गच्छ तात यथासुखम् ॥ महादोषेण मे कार्यं न स्वर्गेण सुखेन वा ॥ पतनं तन् महद् दुःखं परितापः सुदारुणः ॥ स्वर्गभाजश् च्यवन्तीह तस्मात् स्वर्गं न कामये ॥ यत्र गत्वा न शोचन्ति न व्यथन्ति चलन्ति वा ॥ तद् अहं स्थानम् अत्यन्तं मार्गयिष्यामि केवलम् ॥ इत्य् उक्त्वा स मुनिर् वाक्यं देवदूतं विसृज्य तम् ॥ शिलोञ्छवृत्तिम् उत्सृज्य शमम् आतिष्ठद् उत्तमम् ॥ तुल्यनिन्दास्तुतिर् भूत्वा समलोष्टाश्मकाञ्चनः ॥ ज्ञानयोगेन शुद्धेन ध्याननित्यो बभूव ह ॥ ध्यानयोगाद् बलं लब्ध्वा प्राप्य चर्द्धिम् अनुत्तमाम् ॥ जगाम शाश्वतीं सिद्धिं परां निर्वाणलक्षणाम् ॥ तस्मात् त्वम् अपि कौन्तेय न शोकं कर्तुम् अर्हसि ॥ राज्यात् स्फीतात् परिभ्रष्टस् तपसा तद् अवाप्स्यसि ॥ सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् ॥ पर्यायेणोपवर्तन्ते नरं नेमिम् अरा इव ॥ पितृपैतामहं राज्यं प्राप्स्यस्य् अमितविक्रम ॥ वर्षात् त्रयोदशाद् ऊर्ध्वं व्येतु ते मानसो ज्वरः ॥ वैशंपायन उवाच एवम् उक्त्वा स भगवान् व्यासः पाण्डवनन्दनम् ॥ जगाम तपसे धीमान् पुनर् एवाश्रमं प्रति ॥kṛtasya karmaṇas tatra bhujyate yat phalaṃ divi || na cānyat kriyate karma mūlacchedena bhujyate || so 'tra doṣo mama matas tasyānte patanaṃ ca yat || sukhavyāptamanaskānāṃ patanaṃ yac ca mudgala || asaṃtoṣaḥ parītāpo dṛṣṭvā dīptatarāḥ śriyaḥ || yad bhavaty avare sthāne sthitānāṃ tac ca duṣkaram || saṃjñāmohaś ca patatāṃ rajasā ca pradharṣaṇam || pramlāneṣu ca mālyeṣu tataḥ pipatiṣor bhayam || ā brahmabhavanād ete doṣā maudgalya dāruṇāḥ || nākaloke sukṛtināṃ guṇās tv ayutaśo nṛṇām || ayaṃ tv anyo guṇaḥ śreṣṭhaś cyutānāṃ svargato mune || śubhānuśayayogena manuṣyeṣūpajāyate || tatrāpi sumahābhāgaḥ sukhabhāg abhijāyate || na cet saṃbudhyate tatra gacchaty adhamatāṃ tataḥ || iha yat kriyate karma tat paratropabhujyate || karmabhūmir iyaṃ brahman phalabhūmir asau matā || etat te sarvam ākhyātaṃ yan māṃ pṛcchasi mudgala || tavānukampayā sādho sādhu gacchāma māciram || vyāsa uvāca etac chrutvā tu maudgalyo vākyaṃ vimamṛśe dhiyā || vimṛśya ca muniśreṣṭho devadūtam uvāca ha || devadūta namas te 'stu gaccha tāta yathāsukham || mahādoṣeṇa me kāryaṃ na svargeṇa sukhena vā || patanaṃ tan mahad duḥkhaṃ paritāpaḥ sudāruṇaḥ || svargabhājaś cyavantīha tasmāt svargaṃ na kāmaye || yatra gatvā na śocanti na vyathanti calanti vā || tad ahaṃ sthānam atyantaṃ mārgayiṣyāmi kevalam || ity uktvā sa munir vākyaṃ devadūtaṃ visṛjya tam || śiloñchavṛttim utsṛjya śamam ātiṣṭhad uttamam || tulyanindāstutir bhūtvā samaloṣṭāśmakāñcanaḥ || jñānayogena śuddhena dhyānanityo babhūva ha || dhyānayogād balaṃ labdhvā prāpya carddhim anuttamām || jagāma śāśvatīṃ siddhiṃ parāṃ nirvāṇalakṣaṇām || tasmāt tvam api kaunteya na śokaṃ kartum arhasi || rājyāt sphītāt paribhraṣṭas tapasā tad avāpsyasi || sukhasyānantaraṃ duḥkhaṃ duḥkhasyānantaraṃ sukham || paryāyeṇopavartante naraṃ nemim arā iva || pitṛpaitāmahaṃ rājyaṃ prāpsyasy amitavikrama || varṣāt trayodaśād ūrdhvaṃ vyetu te mānaso jvaraḥ || vaiśaṃpāyana uvāca evam uktvā sa bhagavān vyāsaḥ pāṇḍavanandanam || jagāma tapase dhīmān punar evāśramaṃ prati ||The messenger explains the flaw: in heaven one enjoys the fruit of karma already done, but no new karma is performed there, and the fruit is consumed together with its root, so that a fall comes at the end; for minds filled with happiness the fall is agonizing, and those who stand lower behold the more radiant splendor of others and feel discontent and anguish; the falling suffer a clouding of awareness, an onslaught of rajas, and fear as their garlands wither; these dreadful flaws exist up to the world of Brahma, though the merits of the heavenly worlds are in the thousands; there is yet another merit of the fallen: with a residue of merit they are born among men and may be happy, but if they do not awaken, they descend further; this world is the field of action, that one the field of fruit; hearing this, Mudgala renounces heaven because of the great flaw of falling, and seeks a place where one does not grieve, suffer, or waver; he dismisses the messenger, gives up the life of gleaning, takes up the highest tranquility, becomes equal to blame and praise, alike to earth, stone, and gold, remains constantly in pure knowledge-yoga and meditation, and attains the eternal supreme perfection marked by liberation; Vyasa tells Yudhishthira not to grieve: he will regain his lost kingdom through austerity after the thirteenth year, for happiness and sorrow turn by turns like the rim and spokes of a wheel; Vyasa then returns to his hermitage for austerity.

译文

'The fruit of an action already performed is enjoyed there, in heaven; no further action is performed there. The fruit is enjoyed even as its root is cut away. In this I see a flaw, and in the fall that comes at the end, Mudgala. For those whose minds are filled with happiness, the fall is grievous. And for those who stand lower, it is hard to behold the more radiant splendor of others: from this arise discontent and anguish. Those who are falling suffer a clouding of awareness and an onslaught of rajas, and when their garlands wither, the fear of falling arises. From the world of Brahma downward, O descendant of Mudgala, these flaws are dreadful; yet the merits of the heavenly world, for righteous men, are counted in the tens of thousands. But there is another, better quality belonging to those who fall from heaven: through the bond of a residue of merit, they are born among men. And there, O most fortunate one, a man is born possessed of happiness; but if he does not awaken, he then descends to a lower state. What is done here is enjoyed hereafter. This world, brahmin, is held to be the field of action, and that one the field of fruit. I have told you all that you asked, Mudgala, out of compassion for you, good man. Let us go now, without delay.' Having heard these words, the son of Mudgala pondered them with his mind. Having pondered, the foremost of sages said to the divine messenger: 'Divine messenger, homage to you. Go, my son, as you please. I have no need of heaven, with its great flaw, nor of its happiness. That fall is a great suffering, its anguish exceedingly dreadful. Those who possess heaven fall from it; therefore I do not desire heaven. I shall seek only that final state, entering which one does not grieve, does not suffer, and does not waver.' Having said this, the sage dismissed the divine messenger, gave up the life of gleaning grain, and took up the highest tranquility. Becoming equal to blame and praise, alike toward a clod of earth, a stone, and gold, he remained ever established in pure knowledge-yoga and meditation. Having gained strength from the yoga of meditation and attained unsurpassed power, he went to the eternal, supreme perfection marked by liberation. Therefore you too, son of Kunti, ought not to grieve. Having fallen from a flourishing kingdom, you will regain it through austerity. Happiness follows suffering, and suffering follows happiness, coming to a man by turns, like the rim and the spokes of a wheel. You, of measureless might, shall obtain the kingdom of your fathers and grandfathers after the thirteenth year; let the fever of your heart pass away.' Having spoken thus, the blessed, wise Vyasa went again to his hermitage for austerity.

注释

Mudgala chooses not paradise, but liberation from the very cycle of fruits. This is a decisive turn: the highest goal stands above even the most radiant reward.

版本

0d527f95bba4 · 发布于 2026年7月16日 17:28:43 UTC

可用语言RUEN