摩诃婆罗多 3.281.80-99

天城文

सत्यवान् उवाच
शिरोरुजा निवृत्ता मे स्वस्थान्य् अङ्गानि लक्षये ॥
मातापितृभ्याम् इच्छामि संगमं त्वत्प्रसादजम् ॥
न कदा चिद् विकाले हि गतपूर्वो मयाश्रमः ॥
अनागतायां संध्यायां माता मे प्ररुणद्धि माम् ॥
दिवापि मयि निष्क्रान्ते संतप्येते गुरू मम ॥
विचिनोति च मां तातः सहैवाश्रमवासिभिः ॥
मात्रा पित्रा च सुभृशं दुःखिताभ्याम् अहं पुरा ॥
उपालब्धः सुबहुशश् चिरेणागच्छसीति ह ॥
का त्व् अवस्था तयोर् अद्य मदर्थम् इति चिन्तये ॥
तयोर् अदृश्ये मयि च महद् दुःखं भविष्यति ॥
पुरा माम् ऊचतुश् चैव रात्राव् अस्रायमाणकौ ॥
भृशं सुदुःखितौ वृद्धौ बहुशः प्रीतिसंयुतौ ॥
त्वया हीनौ न जीवाव मुहूर्तम् अपि पुत्रक ॥
यावद् धरिष्यसे पुत्र तावन् नौ जीवितं ध्रुवम् ॥
वृद्धयोर् अन्धयोर् यष्टिस् त्वयि वंशः प्रतिष्ठितः ॥
त्वयि पिण्डश् च कीर्तिश् च संतानं चावयोर् इति ॥
माता वृद्धा पिता वृद्धस् तयोर् यष्टिर् अहं किल ॥
तौ रात्रौ माम् अपश्यन्तौ काम् अवस्थां गमिष्यतः ॥
निद्रायाश् चाभ्यसूयामि यस्या हेतोः पिता मम ॥
माता च संशयं प्राप्ता मत्कृते ऽनपकारिणी ॥
अहं च संशयं प्राप्तः कृच्छ्राम् आपदम् आस्थितः ॥
मातापितृभ्यां हि विना नाहं जीवितुम् उत्सहे ॥
व्यक्तम् आकुलया बुद्ध्या प्रज्ञाचक्षुः पिता मम ॥
एकैकम् अस्यां वेलायां पृच्छत्य् आश्रमवासिनम् ॥
नात्मानम् अनुशोचामि यथाहं पितरं शुभे ॥
भर्तारं चाप्य् अनुगतां मातरं परिदुर्बलाम् ॥
मत्कृतेन हि ताव् अद्य संतापं परम् एष्यतः ॥
जीवन्ताव् अनुजीवामि भर्तव्यौ तौ मयेति ह ॥
तयोः प्रियं मे कर्तव्यम् इति जीवामि चाप्य् अहम् ॥
मार्कण्डेय उवाच
एवम् उक्त्वा स धर्मात्मा गुरुवर्ती गुरुप्रियः ॥
उच्छ्रित्य बाहू दुःखार्तः सस्वरं प्ररुरोद ह ॥
ततो ऽब्रवीत् तथा दृष्ट्वा भर्तारं शोककर्शितम् ॥
प्रमृज्याश्रूणि नेत्राभ्यां सावित्री धर्मचारिणी ॥
यदि मे ऽस्ति तपस् तप्तं यदि दत्तं हुतं यदि ॥
श्वश्रूश्वशुरभर्तॄणां मम पुण्यास् तु शर्वरी ॥
न स्मराम्य् उक्तपूर्वां वै स्वैरेष्व् अप्य् अनृतां गिरम् ॥
तेन सत्येन ताव् अद्य ध्रियेतां श्वशुरौ मम ॥
सत्यवान् उवाच
कामये दर्शनं पित्रोर् याहि सावित्रि माचिरम् ॥
पुरा मातुः पितुर् वापि यदि पश्यामि विप्रियम् ॥
न जीविष्ये वरारोहे सत्येनात्मानम् आलभे ॥
यदि धर्मे च ते बुद्धिर् मां चेज् जीवन्तम् इच्छसि ॥
मम प्रियं वा कर्तव्यं गच्छस्वाश्रमम् अन्तिकात् ॥

转写 (IAST)

satyavān uvāca
śirorujā nivṛttā me svasthāny aṅgāni lakṣaye ||
mātāpitṛbhyām icchāmi saṃgamaṃ tvatprasādajam ||
na kadā cid vikāle hi gatapūrvo mayāśramaḥ ||
anāgatāyāṃ saṃdhyāyāṃ mātā me praruṇaddhi mām ||
divāpi mayi niṣkrānte saṃtapyete gurū mama ||
vicinoti ca māṃ tātaḥ sahaivāśramavāsibhiḥ ||
mātrā pitrā ca subhṛśaṃ duḥkhitābhyām ahaṃ purā ||
upālabdhaḥ subahuśaś cireṇāgacchasīti ha ||
kā tv avasthā tayor adya madartham iti cintaye ||
tayor adṛśye mayi ca mahad duḥkhaṃ bhaviṣyati ||
purā mām ūcatuś caiva rātrāv asrāyamāṇakau ||
bhṛśaṃ suduḥkhitau vṛddhau bahuśaḥ prītisaṃyutau ||
tvayā hīnau na jīvāva muhūrtam api putraka ||
yāvad dhariṣyase putra tāvan nau jīvitaṃ dhruvam ||
vṛddhayor andhayor yaṣṭis tvayi vaṃśaḥ pratiṣṭhitaḥ ||
tvayi piṇḍaś ca kīrtiś ca saṃtānaṃ cāvayor iti ||
mātā vṛddhā pitā vṛddhas tayor yaṣṭir ahaṃ kila ||
tau rātrau mām apaśyantau kām avasthāṃ gamiṣyataḥ ||
nidrāyāś cābhyasūyāmi yasyā hetoḥ pitā mama ||
mātā ca saṃśayaṃ prāptā matkṛte 'napakāriṇī ||
ahaṃ ca saṃśayaṃ prāptaḥ kṛcchrām āpadam āsthitaḥ ||
mātāpitṛbhyāṃ hi vinā nāhaṃ jīvitum utsahe ||
vyaktam ākulayā buddhyā prajñācakṣuḥ pitā mama ||
ekaikam asyāṃ velāyāṃ pṛcchaty āśramavāsinam ||
nātmānam anuśocāmi yathāhaṃ pitaraṃ śubhe ||
bhartāraṃ cāpy anugatāṃ mātaraṃ paridurbalām ||
matkṛtena hi tāv adya saṃtāpaṃ param eṣyataḥ ||
jīvantāv anujīvāmi bhartavyau tau mayeti ha ||
tayoḥ priyaṃ me kartavyam iti jīvāmi cāpy aham ||
mārkaṇḍeya uvāca
evam uktvā sa dharmātmā guruvartī gurupriyaḥ ||
ucchritya bāhū duḥkhārtaḥ sasvaraṃ praruroda ha ||
tato 'bravīt tathā dṛṣṭvā bhartāraṃ śokakarśitam ||
pramṛjyāśrūṇi netrābhyāṃ sāvitrī dharmacāriṇī ||
yadi me 'sti tapas taptaṃ yadi dattaṃ hutaṃ yadi ||
śvaśrūśvaśurabhartṝṇāṃ mama puṇyās tu śarvarī ||
na smarāmy uktapūrvāṃ vai svaireṣv apy anṛtāṃ giram ||
tena satyena tāv adya dhriyetāṃ śvaśurau mama ||
satyavān uvāca
kāmaye darśanaṃ pitror yāhi sāvitri māciram ||
purā mātuḥ pitur vāpi yadi paśyāmi vipriyam ||
na jīviṣye varārohe satyenātmānam ālabhe ||
yadi dharme ca te buddhir māṃ cej jīvantam icchasi ||
mama priyaṃ vā kartavyaṃ gacchasvāśramam antikāt ||

逐字释义

梵语IAST释义

सत्यवान् उवाच शिरोरुजा निवृत्ता मे स्वस्थान्य् अङ्गानि लक्षये ॥ मातापितृभ्याम् इच्छामि संगमं त्वत्प्रसादजम् ॥ न कदा चिद् विकाले हि गतपूर्वो मयाश्रमः ॥ अनागतायां संध्यायां माता मे प्ररुणद्धि माम् ॥ दिवापि मयि निष्क्रान्ते संतप्येते गुरू मम ॥ विचिनोति च मां तातः सहैवाश्रमवासिभिः ॥ मात्रा पित्रा च सुभृशं दुःखिताभ्याम् अहं पुरा ॥ उपालब्धः सुबहुशश् चिरेणागच्छसीति ह ॥ का त्व् अवस्था तयोर् अद्य मदर्थम् इति चिन्तये ॥ तयोर् अदृश्ये मयि च महद् दुःखं भविष्यति ॥ पुरा माम् ऊचतुश् चैव रात्राव् अस्रायमाणकौ ॥ भृशं सुदुःखितौ वृद्धौ बहुशः प्रीतिसंयुतौ ॥ त्वया हीनौ न जीवाव मुहूर्तम् अपि पुत्रक ॥ यावद् धरिष्यसे पुत्र तावन् नौ जीवितं ध्रुवम् ॥ वृद्धयोर् अन्धयोर् यष्टिस् त्वयि वंशः प्रतिष्ठितः ॥ त्वयि पिण्डश् च कीर्तिश् च संतानं चावयोर् इति ॥ माता वृद्धा पिता वृद्धस् तयोर् यष्टिर् अहं किल ॥ तौ रात्रौ माम् अपश्यन्तौ काम् अवस्थां गमिष्यतः ॥ निद्रायाश् चाभ्यसूयामि यस्या हेतोः पिता मम ॥ माता च संशयं प्राप्ता मत्कृते ऽनपकारिणी ॥ अहं च संशयं प्राप्तः कृच्छ्राम् आपदम् आस्थितः ॥ मातापितृभ्यां हि विना नाहं जीवितुम् उत्सहे ॥ व्यक्तम् आकुलया बुद्ध्या प्रज्ञाचक्षुः पिता मम ॥ एकैकम् अस्यां वेलायां पृच्छत्य् आश्रमवासिनम् ॥ नात्मानम् अनुशोचामि यथाहं पितरं शुभे ॥ भर्तारं चाप्य् अनुगतां मातरं परिदुर्बलाम् ॥ मत्कृतेन हि ताव् अद्य संतापं परम् एष्यतः ॥ जीवन्ताव् अनुजीवामि भर्तव्यौ तौ मयेति ह ॥ तयोः प्रियं मे कर्तव्यम् इति जीवामि चाप्य् अहम् ॥ मार्कण्डेय उवाच एवम् उक्त्वा स धर्मात्मा गुरुवर्ती गुरुप्रियः ॥ उच्छ्रित्य बाहू दुःखार्तः सस्वरं प्ररुरोद ह ॥ ततो ऽब्रवीत् तथा दृष्ट्वा भर्तारं शोककर्शितम् ॥ प्रमृज्याश्रूणि नेत्राभ्यां सावित्री धर्मचारिणी ॥ यदि मे ऽस्ति तपस् तप्तं यदि दत्तं हुतं यदि ॥ श्वश्रूश्वशुरभर्तॄणां मम पुण्यास् तु शर्वरी ॥ न स्मराम्य् उक्तपूर्वां वै स्वैरेष्व् अप्य् अनृतां गिरम् ॥ तेन सत्येन ताव् अद्य ध्रियेतां श्वशुरौ मम ॥ सत्यवान् उवाच कामये दर्शनं पित्रोर् याहि सावित्रि माचिरम् ॥ पुरा मातुः पितुर् वापि यदि पश्यामि विप्रियम् ॥ न जीविष्ये वरारोहे सत्येनात्मानम् आलभे ॥ यदि धर्मे च ते बुद्धिर् मां चेज् जीवन्तम् इच्छसि ॥ मम प्रियं वा कर्तव्यं गच्छस्वाश्रमम् अन्तिकात् ॥satyavān uvāca śirorujā nivṛttā me svasthāny aṅgāni lakṣaye || mātāpitṛbhyām icchāmi saṃgamaṃ tvatprasādajam || na kadā cid vikāle hi gatapūrvo mayāśramaḥ || anāgatāyāṃ saṃdhyāyāṃ mātā me praruṇaddhi mām || divāpi mayi niṣkrānte saṃtapyete gurū mama || vicinoti ca māṃ tātaḥ sahaivāśramavāsibhiḥ || mātrā pitrā ca subhṛśaṃ duḥkhitābhyām ahaṃ purā || upālabdhaḥ subahuśaś cireṇāgacchasīti ha || kā tv avasthā tayor adya madartham iti cintaye || tayor adṛśye mayi ca mahad duḥkhaṃ bhaviṣyati || purā mām ūcatuś caiva rātrāv asrāyamāṇakau || bhṛśaṃ suduḥkhitau vṛddhau bahuśaḥ prītisaṃyutau || tvayā hīnau na jīvāva muhūrtam api putraka || yāvad dhariṣyase putra tāvan nau jīvitaṃ dhruvam || vṛddhayor andhayor yaṣṭis tvayi vaṃśaḥ pratiṣṭhitaḥ || tvayi piṇḍaś ca kīrtiś ca saṃtānaṃ cāvayor iti || mātā vṛddhā pitā vṛddhas tayor yaṣṭir ahaṃ kila || tau rātrau mām apaśyantau kām avasthāṃ gamiṣyataḥ || nidrāyāś cābhyasūyāmi yasyā hetoḥ pitā mama || mātā ca saṃśayaṃ prāptā matkṛte 'napakāriṇī || ahaṃ ca saṃśayaṃ prāptaḥ kṛcchrām āpadam āsthitaḥ || mātāpitṛbhyāṃ hi vinā nāhaṃ jīvitum utsahe || vyaktam ākulayā buddhyā prajñācakṣuḥ pitā mama || ekaikam asyāṃ velāyāṃ pṛcchaty āśramavāsinam || nātmānam anuśocāmi yathāhaṃ pitaraṃ śubhe || bhartāraṃ cāpy anugatāṃ mātaraṃ paridurbalām || matkṛtena hi tāv adya saṃtāpaṃ param eṣyataḥ || jīvantāv anujīvāmi bhartavyau tau mayeti ha || tayoḥ priyaṃ me kartavyam iti jīvāmi cāpy aham || mārkaṇḍeya uvāca evam uktvā sa dharmātmā guruvartī gurupriyaḥ || ucchritya bāhū duḥkhārtaḥ sasvaraṃ praruroda ha || tato 'bravīt tathā dṛṣṭvā bhartāraṃ śokakarśitam || pramṛjyāśrūṇi netrābhyāṃ sāvitrī dharmacāriṇī || yadi me 'sti tapas taptaṃ yadi dattaṃ hutaṃ yadi || śvaśrūśvaśurabhartṝṇāṃ mama puṇyās tu śarvarī || na smarāmy uktapūrvāṃ vai svaireṣv apy anṛtāṃ giram || tena satyena tāv adya dhriyetāṃ śvaśurau mama || satyavān uvāca kāmaye darśanaṃ pitror yāhi sāvitri māciram || purā mātuḥ pitur vāpi yadi paśyāmi vipriyam || na jīviṣye varārohe satyenātmānam ālabhe || yadi dharme ca te buddhir māṃ cej jīvantam icchasi || mama priyaṃ vā kartavyaṃ gacchasvāśramam antikāt ||Satyavan says his headache has passed, his body is healthy, and by Savitri's grace he wishes to meet his parents; he has never before returned to the hermitage late - his mother would hold him back even before the evening twilight, and his elders grieved even in daytime, with his father searching for him among the dwellers of the hermitage; his parents had often reproached him before for coming back late, saying that without him they could not live even a moment, that as long as he lives their life is secure, that in him rests the support of the blind old ones, the funeral offerings, the fame, and the continuation of the line; he thinks of what state they must be in now, and grieves more for his father and his weak mother who followed her husband than for himself; because of him they will suffer supreme anguish today, yet he lives to sustain them and to please them; having said this, the righteous Satyavan, devoted to his elders, raises his arms and weeps aloud; Savitri wipes away her tears and utters the truth: if she has practiced tapas, given gifts and offerings, if this night is auspicious for her mother-in-law, father-in-law, and husband, and if she has never spoken a falsehood even in free speech, then by that truth may her parents-in-law be alive today; Satyavan asks her to go quickly, for he longs to see his parents, and swears that he will not live if he sees misfortune befallen his mother or father; if her mind is set on dharma and she wants him to live, let her do what pleases him and go to the hermitage.

译文

Satyavan said: "The headache has passed, my body is healthy. By your grace I wish to meet my father and mother. Never before have I come late to the hermitage; even before the evening twilight my mother would hold me back. Even by day, when I went out, my elders would grieve, and my father would search for me together with the dwellers of the hermitage. My mother and father, old and greatly sorrowful, often said: 'Without you we would not live even a moment. As long as you live, son, our life too is secure. In you rests the staff of the blind old ones, in you our lineage, our funeral offerings, our fame, and our posterity.' What state are they in now, tonight, not seeing me? A great sorrow will come to them. I grieve not so much for myself as for my father and for my weak mother, who followed her husband. Because of me they will now suffer supreme anguish. I live in order to support them and to do what pleases them." Having said this, the righteous Satyavan, devoted and dear to his elders, raised his arms and wept aloud in his grief. Then Savitri, seeing her husband worn with sorrow, wiped the tears from her eyes and spoke the truth: "If I have practiced tapas, if there have been gifts and offerings, if this night is auspicious for my mother-in-law, my father-in-law, and my husband, and if I do not recall ever having spoken a falsehood, even in free speech - then by that truth may my parents-in-law be alive today." Satyavan said: "I long to see my parents. Go, Savitri, do not delay. If I see misfortune befallen my mother or father, I will not live - this I swear by truth. If your mind is set on dharma and you wish me to live, if you must do what pleases me, go quickly to the hermitage."

注释

Satyavan returns to life not with a hunger for his own happiness, but with anxiety for his parents. His filial dharma is in harmony with Savitri's devotion.

版本

f110a82ce4b0 · 发布于 2026年7月16日 17:33:40 UTC

可用语言RUEN