摩诃婆罗多 3.297.1-25

天城文

वैशंपायन उवाच
स ददर्श हतान् भ्रातॄंल् लोकपालान् इव च्युतान् ॥
युगान्ते समनुप्राप्ते शक्रप्रतिमगौरवान् ॥
विप्रकीर्णधनुर्बाणं दृष्ट्वा निहतम् अर्जुनम् ॥
भीमसेनं यमौ चोभौ निर्विचेष्टान् गतायुषः ॥
स दीर्घम् उष्णं निःश्वस्य शोकबाष्पपरिप्लुतः ॥
बुद्ध्या विचिन्तयाम् आस वीराः केन निपातिताः ॥
नैषां शस्त्रप्रहारो ऽस्ति पदं नेहास्ति कस्य चित् ॥
भूतं महद् इदं मन्ये भ्रातरो येन मे हताः ॥
एकाग्रं चिन्तयिष्यामि पीत्वा वेत्स्यामि वा जलम् ॥
स्यात् तु दुर्योधनेनेदम् उपांशुविहितं कृतम् ॥
गान्धारराजरचितं सततं जिह्मबुद्धिना ॥
यस्य कार्यम् अकार्यं वा समम् एव भवत्य् उत ॥
कस् तस्य विश्वसेद् वीरो दुर्मतेर् अकृतात्मनः ॥
अथ वा पुरुषैर् गूढैः प्रयोगो ऽयं दुरात्मनः ॥
भवेद् इति महाबाहुर् बहुधा समचिन्तयत् ॥
तस्यासीन् न विषेणेदम् उदकं दूषितं यथा ॥
मुखवर्णाः प्रसन्ना मे भ्रातॄणाम् इत्य् अचिन्तयत् ॥
एकैकशश् चौघबलान् इमान् पुरुषसत्तमान् ॥
को ऽन्यः प्रतिसमासेत कालान्तकयमाद् ऋते ॥
एतेनाध्यवसायेन तत् तोयम् अवगाढवान् ॥
गाहमानश् च तत् तोयम् अन्तरिक्षात् स शुश्रुवे ॥
यक्ष उवाच
अहं बकः शैवलमत्स्यभक्षो; मया नीताः प्रेतवशं तवानुजाः ॥
त्वं पञ्चमो भविता राजपुत्र; न चेत् प्रश्नान् पृच्छतो व्याकरोषि ॥
मा तात साहसं कार्षीर् मम पूर्वपरिग्रहः ॥
प्रश्नान् उक्त्वा तु कौन्तेय ततः पिब हरस्व च ॥
युधिष्ठिर उवाच
रुद्राणां वा वसूनां वा मरुतां वा प्रधानभाक् ॥
पृच्छामि को भवान् देवो नैतच् छकुनिना कृतम् ॥
हिमवान् पारियात्रश् च विन्ध्यो मलय एव च ॥
चत्वारः पर्वताः केन पातिता भुवि तेजसा ॥
अतीव ते महत् कर्म कृतं बलवतां वर ॥
यन् न देवा न गन्धर्वा नासुरा न च राक्षसाः ॥
विषहेरन् महायुद्धे कृतं ते तन् महाद्भुतम् ॥
न ते जानामि यत् कार्यं नाभिजानामि काङ्क्षितम् ॥
कौतूहलं महज् जातं साध्वसं चागतं मम ॥
येनास्म्य् उद्विग्नहृदयः समुत्पन्नशिरोज्वरः ॥
पृच्छामि भगवंस् तस्मात् को भवान् इह तिष्ठति ॥
यक्ष उवाच
यक्षो ऽहम् अस्मि भद्रं ते नास्मि पक्षी जलेचरः ॥
मयैते निहताः सर्वे भ्रातरस् ते महौजसः ॥
वैशंपायन उवाच
ततस् ताम् अशिवां श्रुत्वा वाचं स परुषाक्षराम् ॥
यक्षस्य ब्रुवतो राजन्न् उपक्रम्य तदा स्थितः ॥
विरूपाक्षं महाकायं यक्षं तालसमुच्छ्रयम् ॥
ज्वलनार्कप्रतीकाशम् अधृष्यं पर्वतोपमम् ॥
सेतुम् आश्रित्य तिष्ठन्तं ददर्श भरतर्षभः ॥
मेघगम्भीरया वाचा तर्जयन्तं महाबलम् ॥
यक्ष उवाच
इमे ते भ्रातरो राजन् वार्यमाणा मयासकृत् ॥
बलात् तोयं जिहीर्षन्तस् ततो वै सूदिता मया ॥
न पेयम् उदकं राजन् प्राणान् इह परीप्सता ॥
पार्थ मा साहसं कार्षीर् मम पूर्वपरिग्रहः ॥
प्रश्नान् उक्त्वा तु कौन्तेय ततः पिब हरस्व च ॥
युधिष्ठिर उवाच
नैवाहं कामये यक्ष तव पूर्वपरिग्रहम् ॥
कामं नैतत् प्रशंसन्ति सन्तो हि पुरुषाः सदा ॥
यदात्मना स्वम् आत्मानं प्रशंसेत् पुरुषः प्रभो ॥
यथाप्रज्ञं तु ते प्रश्नान् प्रतिवक्ष्यामि पृच्छ माम् ॥

转写 (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
sa dadarśa hatān bhrātṝṃl lokapālān iva cyutān ||
yugānte samanuprāpte śakrapratimagauravān ||
viprakīrṇadhanurbāṇaṃ dṛṣṭvā nihatam arjunam ||
bhīmasenaṃ yamau cobhau nirviceṣṭān gatāyuṣaḥ ||
sa dīrgham uṣṇaṃ niḥśvasya śokabāṣpapariplutaḥ ||
buddhyā vicintayām āsa vīrāḥ kena nipātitāḥ ||
naiṣāṃ śastraprahāro 'sti padaṃ nehāsti kasya cit ||
bhūtaṃ mahad idaṃ manye bhrātaro yena me hatāḥ ||
ekāgraṃ cintayiṣyāmi pītvā vetsyāmi vā jalam ||
syāt tu duryodhanenedam upāṃśuvihitaṃ kṛtam ||
gāndhārarājaracitaṃ satataṃ jihmabuddhinā ||
yasya kāryam akāryaṃ vā samam eva bhavaty uta ||
kas tasya viśvased vīro durmater akṛtātmanaḥ ||
atha vā puruṣair gūḍhaiḥ prayogo 'yaṃ durātmanaḥ ||
bhaved iti mahābāhur bahudhā samacintayat ||
tasyāsīn na viṣeṇedam udakaṃ dūṣitaṃ yathā ||
mukhavarṇāḥ prasannā me bhrātṝṇām ity acintayat ||
ekaikaśaś caughabalān imān puruṣasattamān ||
ko 'nyaḥ pratisamāseta kālāntakayamād ṛte ||
etenādhyavasāyena tat toyam avagāḍhavān ||
gāhamānaś ca tat toyam antarikṣāt sa śuśruve ||
yakṣa uvāca
ahaṃ bakaḥ śaivalamatsyabhakṣo; mayā nītāḥ pretavaśaṃ tavānujāḥ ||
tvaṃ pañcamo bhavitā rājaputra; na cet praśnān pṛcchato vyākaroṣi ||
mā tāta sāhasaṃ kārṣīr mama pūrvaparigrahaḥ ||
praśnān uktvā tu kaunteya tataḥ piba harasva ca ||
yudhiṣṭhira uvāca
rudrāṇāṃ vā vasūnāṃ vā marutāṃ vā pradhānabhāk ||
pṛcchāmi ko bhavān devo naitac chakuninā kṛtam ||
himavān pāriyātraś ca vindhyo malaya eva ca ||
catvāraḥ parvatāḥ kena pātitā bhuvi tejasā ||
atīva te mahat karma kṛtaṃ balavatāṃ vara ||
yan na devā na gandharvā nāsurā na ca rākṣasāḥ ||
viṣaheran mahāyuddhe kṛtaṃ te tan mahādbhutam ||
na te jānāmi yat kāryaṃ nābhijānāmi kāṅkṣitam ||
kautūhalaṃ mahaj jātaṃ sādhvasaṃ cāgataṃ mama ||
yenāsmy udvignahṛdayaḥ samutpannaśirojvaraḥ ||
pṛcchāmi bhagavaṃs tasmāt ko bhavān iha tiṣṭhati ||
yakṣa uvāca
yakṣo 'ham asmi bhadraṃ te nāsmi pakṣī jalecaraḥ ||
mayaite nihatāḥ sarve bhrātaras te mahaujasaḥ ||
vaiśaṃpāyana uvāca
tatas tām aśivāṃ śrutvā vācaṃ sa paruṣākṣarām ||
yakṣasya bruvato rājann upakramya tadā sthitaḥ ||
virūpākṣaṃ mahākāyaṃ yakṣaṃ tālasamucchrayam ||
jvalanārkapratīkāśam adhṛṣyaṃ parvatopamam ||
setum āśritya tiṣṭhantaṃ dadarśa bharatarṣabhaḥ ||
meghagambhīrayā vācā tarjayantaṃ mahābalam ||
yakṣa uvāca
ime te bhrātaro rājan vāryamāṇā mayāsakṛt ||
balāt toyaṃ jihīrṣantas tato vai sūditā mayā ||
na peyam udakaṃ rājan prāṇān iha parīpsatā ||
pārtha mā sāhasaṃ kārṣīr mama pūrvaparigrahaḥ ||
praśnān uktvā tu kaunteya tataḥ piba harasva ca ||
yudhiṣṭhira uvāca
naivāhaṃ kāmaye yakṣa tava pūrvaparigraham ||
kāmaṃ naitat praśaṃsanti santo hi puruṣāḥ sadā ||
yadātmanā svam ātmānaṃ praśaṃset puruṣaḥ prabho ||
yathāprajñaṃ tu te praśnān prativakṣyāmi pṛccha mām ||

逐字释义

梵语IAST释义

वैशंपायन उवाच स ददर्श हतान् भ्रातॄंल् लोकपालान् इव च्युतान् ॥ युगान्ते समनुप्राप्ते शक्रप्रतिमगौरवान् ॥ विप्रकीर्णधनुर्बाणं दृष्ट्वा निहतम् अर्जुनम् ॥ भीमसेनं यमौ चोभौ निर्विचेष्टान् गतायुषः ॥ स दीर्घम् उष्णं निःश्वस्य शोकबाष्पपरिप्लुतः ॥ बुद्ध्या विचिन्तयाम् आस वीराः केन निपातिताः ॥ नैषां शस्त्रप्रहारो ऽस्ति पदं नेहास्ति कस्य चित् ॥ भूतं महद् इदं मन्ये भ्रातरो येन मे हताः ॥ एकाग्रं चिन्तयिष्यामि पीत्वा वेत्स्यामि वा जलम् ॥ स्यात् तु दुर्योधनेनेदम् उपांशुविहितं कृतम् ॥ गान्धारराजरचितं सततं जिह्मबुद्धिना ॥ यस्य कार्यम् अकार्यं वा समम् एव भवत्य् उत ॥ कस् तस्य विश्वसेद् वीरो दुर्मतेर् अकृतात्मनः ॥ अथ वा पुरुषैर् गूढैः प्रयोगो ऽयं दुरात्मनः ॥ भवेद् इति महाबाहुर् बहुधा समचिन्तयत् ॥ तस्यासीन् न विषेणेदम् उदकं दूषितं यथा ॥ मुखवर्णाः प्रसन्ना मे भ्रातॄणाम् इत्य् अचिन्तयत् ॥ एकैकशश् चौघबलान् इमान् पुरुषसत्तमान् ॥ को ऽन्यः प्रतिसमासेत कालान्तकयमाद् ऋते ॥ एतेनाध्यवसायेन तत् तोयम् अवगाढवान् ॥ गाहमानश् च तत् तोयम् अन्तरिक्षात् स शुश्रुवे ॥ यक्ष उवाच अहं बकः शैवलमत्स्यभक्षो; मया नीताः प्रेतवशं तवानुजाः ॥ त्वं पञ्चमो भविता राजपुत्र; न चेत् प्रश्नान् पृच्छतो व्याकरोषि ॥ मा तात साहसं कार्षीर् मम पूर्वपरिग्रहः ॥ प्रश्नान् उक्त्वा तु कौन्तेय ततः पिब हरस्व च ॥ युधिष्ठिर उवाच रुद्राणां वा वसूनां वा मरुतां वा प्रधानभाक् ॥ पृच्छामि को भवान् देवो नैतच् छकुनिना कृतम् ॥ हिमवान् पारियात्रश् च विन्ध्यो मलय एव च ॥ चत्वारः पर्वताः केन पातिता भुवि तेजसा ॥ अतीव ते महत् कर्म कृतं बलवतां वर ॥ यन् न देवा न गन्धर्वा नासुरा न च राक्षसाः ॥ विषहेरन् महायुद्धे कृतं ते तन् महाद्भुतम् ॥ न ते जानामि यत् कार्यं नाभिजानामि काङ्क्षितम् ॥ कौतूहलं महज् जातं साध्वसं चागतं मम ॥ येनास्म्य् उद्विग्नहृदयः समुत्पन्नशिरोज्वरः ॥ पृच्छामि भगवंस् तस्मात् को भवान् इह तिष्ठति ॥ यक्ष उवाच यक्षो ऽहम् अस्मि भद्रं ते नास्मि पक्षी जलेचरः ॥ मयैते निहताः सर्वे भ्रातरस् ते महौजसः ॥ वैशंपायन उवाच ततस् ताम् अशिवां श्रुत्वा वाचं स परुषाक्षराम् ॥ यक्षस्य ब्रुवतो राजन्न् उपक्रम्य तदा स्थितः ॥ विरूपाक्षं महाकायं यक्षं तालसमुच्छ्रयम् ॥ ज्वलनार्कप्रतीकाशम् अधृष्यं पर्वतोपमम् ॥ सेतुम् आश्रित्य तिष्ठन्तं ददर्श भरतर्षभः ॥ मेघगम्भीरया वाचा तर्जयन्तं महाबलम् ॥ यक्ष उवाच इमे ते भ्रातरो राजन् वार्यमाणा मयासकृत् ॥ बलात् तोयं जिहीर्षन्तस् ततो वै सूदिता मया ॥ न पेयम् उदकं राजन् प्राणान् इह परीप्सता ॥ पार्थ मा साहसं कार्षीर् मम पूर्वपरिग्रहः ॥ प्रश्नान् उक्त्वा तु कौन्तेय ततः पिब हरस्व च ॥ युधिष्ठिर उवाच नैवाहं कामये यक्ष तव पूर्वपरिग्रहम् ॥ कामं नैतत् प्रशंसन्ति सन्तो हि पुरुषाः सदा ॥ यदात्मना स्वम् आत्मानं प्रशंसेत् पुरुषः प्रभो ॥ यथाप्रज्ञं तु ते प्रश्नान् प्रतिवक्ष्यामि पृच्छ माम् ॥vaiśaṃpāyana uvāca sa dadarśa hatān bhrātṝṃl lokapālān iva cyutān || yugānte samanuprāpte śakrapratimagauravān || viprakīrṇadhanurbāṇaṃ dṛṣṭvā nihatam arjunam || bhīmasenaṃ yamau cobhau nirviceṣṭān gatāyuṣaḥ || sa dīrgham uṣṇaṃ niḥśvasya śokabāṣpapariplutaḥ || buddhyā vicintayām āsa vīrāḥ kena nipātitāḥ || naiṣāṃ śastraprahāro 'sti padaṃ nehāsti kasya cit || bhūtaṃ mahad idaṃ manye bhrātaro yena me hatāḥ || ekāgraṃ cintayiṣyāmi pītvā vetsyāmi vā jalam || syāt tu duryodhanenedam upāṃśuvihitaṃ kṛtam || gāndhārarājaracitaṃ satataṃ jihmabuddhinā || yasya kāryam akāryaṃ vā samam eva bhavaty uta || kas tasya viśvased vīro durmater akṛtātmanaḥ || atha vā puruṣair gūḍhaiḥ prayogo 'yaṃ durātmanaḥ || bhaved iti mahābāhur bahudhā samacintayat || tasyāsīn na viṣeṇedam udakaṃ dūṣitaṃ yathā || mukhavarṇāḥ prasannā me bhrātṝṇām ity acintayat || ekaikaśaś caughabalān imān puruṣasattamān || ko 'nyaḥ pratisamāseta kālāntakayamād ṛte || etenādhyavasāyena tat toyam avagāḍhavān || gāhamānaś ca tat toyam antarikṣāt sa śuśruve || yakṣa uvāca ahaṃ bakaḥ śaivalamatsyabhakṣo; mayā nītāḥ pretavaśaṃ tavānujāḥ || tvaṃ pañcamo bhavitā rājaputra; na cet praśnān pṛcchato vyākaroṣi || mā tāta sāhasaṃ kārṣīr mama pūrvaparigrahaḥ || praśnān uktvā tu kaunteya tataḥ piba harasva ca || yudhiṣṭhira uvāca rudrāṇāṃ vā vasūnāṃ vā marutāṃ vā pradhānabhāk || pṛcchāmi ko bhavān devo naitac chakuninā kṛtam || himavān pāriyātraś ca vindhyo malaya eva ca || catvāraḥ parvatāḥ kena pātitā bhuvi tejasā || atīva te mahat karma kṛtaṃ balavatāṃ vara || yan na devā na gandharvā nāsurā na ca rākṣasāḥ || viṣaheran mahāyuddhe kṛtaṃ te tan mahādbhutam || na te jānāmi yat kāryaṃ nābhijānāmi kāṅkṣitam || kautūhalaṃ mahaj jātaṃ sādhvasaṃ cāgataṃ mama || yenāsmy udvignahṛdayaḥ samutpannaśirojvaraḥ || pṛcchāmi bhagavaṃs tasmāt ko bhavān iha tiṣṭhati || yakṣa uvāca yakṣo 'ham asmi bhadraṃ te nāsmi pakṣī jalecaraḥ || mayaite nihatāḥ sarve bhrātaras te mahaujasaḥ || vaiśaṃpāyana uvāca tatas tām aśivāṃ śrutvā vācaṃ sa paruṣākṣarām || yakṣasya bruvato rājann upakramya tadā sthitaḥ || virūpākṣaṃ mahākāyaṃ yakṣaṃ tālasamucchrayam || jvalanārkapratīkāśam adhṛṣyaṃ parvatopamam || setum āśritya tiṣṭhantaṃ dadarśa bharatarṣabhaḥ || meghagambhīrayā vācā tarjayantaṃ mahābalam || yakṣa uvāca ime te bhrātaro rājan vāryamāṇā mayāsakṛt || balāt toyaṃ jihīrṣantas tato vai sūditā mayā || na peyam udakaṃ rājan prāṇān iha parīpsatā || pārtha mā sāhasaṃ kārṣīr mama pūrvaparigrahaḥ || praśnān uktvā tu kaunteya tataḥ piba harasva ca || yudhiṣṭhira uvāca naivāhaṃ kāmaye yakṣa tava pūrvaparigraham || kāmaṃ naitat praśaṃsanti santo hi puruṣāḥ sadā || yadātmanā svam ātmānaṃ praśaṃset puruṣaḥ prabho || yathāprajñaṃ tu te praśnān prativakṣyāmi pṛccha mām ||Yudhishthira sees his slain brothers, fallen like the cast-down Lokapalas, their bows and arrows scattered, motionless and lifeless; he sighs heavily and wonders who could have struck down such heroes, since there is no mark of weapons or of any stranger's footsteps; perhaps it is some great being, or the secret design of Duryodhana and the king of Gandhara, but the water does not seem poisoned, since his brothers' faces are calm; no one but Kala, Antaka, or Yama could have overcome them one after another; as Yudhishthira enters the water, he hears the voice of a Yaksha, who says he is a crane feeding on moss and fish, and that the brothers have been led by him into the realm of the dead; Yudhishthira will become the fifth if he does not answer the questions; Yudhishthira asks who he is - a Rudra, a Vasu, a Marut, or some god - since this is no deed of a bird; he sees a huge Yaksha by the dam, like a mountain, the sun, and fire, with a voice like a thundercloud; the Yaksha explains that the brothers, despite his warning, tried to take the water by force and were killed; Yudhishthira answers that he does not wish to claim the Yaksha's long-held domain, since good men do not praise self-praise, and that he is ready to answer the questions to the best of his understanding.

译文

Yudhishthira saw his slain brothers, fallen like the Lokapalas cast down, their bows and arrows scattered, motionless and lifeless. He sighed long and heavily, drenched in tears of grief, and pondered: 'Who could have struck down these heroes? There is no mark of any weapon upon them, no footprint of anyone here. I think this must be some great being. Or perhaps this is the secret design of Duryodhana, ever crooked in mind, contrived by the king of Gandhara. But the water does not appear to be poisoned, for my brothers' faces are still calm and clear. Who but Kala, Antaka, or Yama could have overcome these finest of men one after another?' Resolved thus, he stepped into the water and heard a voice from the sky: 'I am a crane that feeds on moss and fish. Your younger brothers have been sent by me into the realm of the dead. You, O prince, shall be the fifth, if you do not answer my questions. Do not act rashly; this is my long-held domain. Answer the questions, son of Kunti, and only then drink and draw the water.' Yudhishthira asked: 'Are you the foremost among the Rudras, the Vasus, or the Maruts? What god are you? This is no deed of a bird. Who could have cast down the four mountains - Himavan, Pariyatra, Vindhya, and Malaya? I do not know your purpose or your wish; great curiosity and fear have arisen in me. Tell me, who are you?' The Yaksha answered: 'I am a Yaksha, blessings upon you, not a water-bird. All your mighty brothers have been slain by me.' Yudhishthira then saw a huge Yaksha standing by the dam, like a mountain, like the sun, like fire, unassailable, his voice deep as a thundercloud. The Yaksha said: 'These brothers of yours, O king, were forbidden by me again and again, yet they sought to take the water by force, and so were destroyed. Do not drink, if you wish to live. Answer my questions, and only then drink and draw the water.' Yudhishthira said: 'I do not wish to claim your long-held domain, O Yaksha. Good men do not praise one who praises himself. Ask, and I shall answer your questions to the best of my understanding.'

注释

Yudhishthira differs from his brothers from the very first step: he does not argue with the prohibition or rush to the water. His strength here is a humble readiness to listen.

版本

0b5b5637547a · 发布于 2026年7月16日 17:37:35 UTC

可用语言RUEN