摩诃婆罗多
Vyāsa Explains Adhyātma, the Elements, and the Three Guṇas12.239.14-19
11104 / 15823
摩诃婆罗多 · 12.239.14-19
天城文

इन्द्रियाणि नरे पञ्च षष्ठं तु मन उच्यते ॥
सप्तमीं बुद्धिम् एवाहुः क्षेत्रज्ञं पुनर् अष्टमम् ॥
चक्षुर् आलोचनायैव संशयं कुरुते मनः ॥
बुद्धिर् अध्यवसानाय साक्षी क्षेत्रज्ञ उच्यते ॥
रजस् तमश् च सत्त्वं च त्रय एते स्वयोनिजाः ॥
समाः सर्वेषु भूतेषु तद्गुणेषूपलक्षयेत् ॥
यथा कूर्म इहाङ्गानि प्रसार्य विनियच्छति ॥
एवम् एवेन्द्रियग्रामं बुद्धिः सृष्ट्वा नियच्छति ॥
यद् ऊर्ध्वं पादतलयोर् अवाङ्मूर्ध्नश् च पश्यति ॥
एतस्मिन्न् एव कृत्ये वै वर्तते बुद्धिर् उत्तमा ॥
गुणान् नेनीयते बुद्धिर् बुद्धिर् एवेन्द्रियाण्य् अपि ॥
मनःषष्ठानि सर्वाणि बुद्ध्यभावे कुतो गुणाः ॥

转写 (IAST)

indriyāṇi nare pañca ṣaṣṭhaṃ tu mana ucyate ||
saptamīṃ buddhim evāhuḥ kṣetrajñaṃ punar aṣṭamam ||
cakṣur ālocanāyaiva saṃśayaṃ kurute manaḥ ||
buddhir adhyavasānāya sākṣī kṣetrajña ucyate ||
rajas tamaś ca sattvaṃ ca traya ete svayonijāḥ ||
samāḥ sarveṣu bhūteṣu tadguṇeṣūpalakṣayet ||
yathā kūrma ihāṅgāni prasārya viniyacchati ||
evam evendriyagrāmaṃ buddhiḥ sṛṣṭvā niyacchati ||
yad ūrdhvaṃ pādatalayor avāṅmūrdhnaś ca paśyati ||
etasminn eva kṛtye vai vartate buddhir uttamā ||
guṇān nenīyate buddhir buddhir evendriyāṇy api ||
manaḥṣaṣṭhāni sarvāṇi buddhyabhāve kuto guṇāḥ ||

逐字释义
梵语IAST释义
इन्द्रियाणि नरे पञ्चindriyāṇi nare pañcaу человека пять чувств; органов
षष्ठम् तु मनः उच्यतेṣaṣṭham tu manaḥ ucyateшестым же называется ум; манас
सप्तमीम् बुद्धिम् एव आहुःsaptamīm buddhim eva āhuḥседьмой именно называют буддхи; разум
क्षेत्रज्ञम् पुनः अष्टमम्kṣetrajñam punaḥ aṣṭamamкшетраджню же восьмым; знающего поле
चक्षुः आलोचनाय एवcakṣuḥ ālocanāya evaглаз именно для обозрения; видения
संशयम् कुरुते मनःsaṃśayam kurute manaḥсомнение создаёт ум; колебание
बुद्धिः अध्यवसानायbuddhiḥ adhyavasānāyaбуддхи для решения; определения
साक्षी क्षेत्रज्ञः उच्यतेsākṣī kṣetrajñaḥ ucyateсвидетель называется кшетраджней; знающим поле
रजः तमः च सत्त्वम् चrajaḥ tamaḥ ca sattvam caраджас, тамас и саттва; три гуны
त्रयः एते स्व योनिजाःtrayaḥ ete sva yonijāḥэти три имеют свои источники; саморождённые
समाः सर्वेषु भूतेषुsamāḥ sarveṣu bhūteṣuодинаковы во всех существах; присутствуют
तत् गुणेषु उपलक्षयेत्tat guṇeṣu upalakṣayetих следует распознавать по качествам; признакам
यथा कूर्मः इह अङ्गानिyathā kūrmaḥ iha aṅgāniкак черепаха здесь члены; конечности
प्रसार्य विनियच्छतिprasārya viniyacchatiраспростирает и втягивает; сдерживает
एवम् एव इन्द्रिय ग्रामम्evam eva indriya grāmamтак именно совокупность чувств; органов
बुद्धिः सृष्ट्वा नियच्छतिbuddhiḥ sṛṣṭvā niyacchatiбуддхи, создав, сдерживает; управляет
यत् ऊर्ध्वम् पाद तलयोःyat ūrdhvam pāda talayoḥчто выше подошв ног; от ступней вверх
अवाक् मूर्ध्नः च पश्यतिavāk mūrdhnaḥ ca paśyatiи ниже головы видит; вниз от макушки
एतस्मिन् एव कृत्ये वैetasmin eva kṛtye vaiименно в этом действии; деле
वर्तते बुद्धिः उत्तमाvartate buddhiḥ uttamāдействует высшая буддхи; пребывает
गुणान् नेनीयते बुद्धिःguṇān nenīyate buddhiḥбуддхи направляет гуны; ведёт качества
बुद्धिः एव इन्द्रियाणि अपिbuddhiḥ eva indriyāṇi apiи именно буддхи также чувства; органы
मनः षष्ठानि सर्वाणिmanaḥ ṣaṣṭhāni sarvāṇiвсе вместе с умом как шестым; все органы
बुद्धि अभावे कुतः गुणाःbuddhi abhāve kutaḥ guṇāḥпри отсутствии буддхи откуда гуны; как возможны качества
译文

«У человека пять чувств; шестым называется ум, седьмой называют буддхи, а восьмым — кшетраджню. Глаз служит видению, ум создаёт сомнение, буддхи — решение, а кшетраджня называется свидетелем. Раджас, тамас и саттва — три гуны, имеющие свои источники; они одинаково присутствуют во всех существах и распознаются по своим признакам. Как черепаха распростирает и втягивает члены, так буддхи, создав совокупность чувств, сдерживает её. Всё, что она видит выше подошв и ниже головы, относится к её действию. Именно буддхи направляет гуны и чувства, включая ум как шестой; если нет буддхи, откуда быть гунам?»

版本

af26263028a5 · 发布于 2026年6月21日 04:07:09 UTC

可用语言RU

用方向键翻颂