Saṃdhyāvalī
एवमुक्त्वा परिष्वज्य मूर्द्धन्याघ्राय चासकृत् ॥ व्यसर्जयत्ततः पुत्रं राज्यतंत्रावलोकने
विसर्जितस्तदा मात्रा मातॄरन्याः प्रणम्य च ॥ राज्यतंत्रं तदखिलं चक्रे पितृवचः स्थितः
दुष्टनिग्रहणं चक्रे शिष्टानां परिपालनम् ॥ अटनं सर्वदेशेषु वीक्षणं सर्वकर्मणाम्
चक्रे सर्वत्र कार्याणां मासि मासि निरीक्षणम् ॥ हस्त्यश्वपोषणं चक्रे चारचक्रेक्षणं तथा
वादसंवीक्षणं चक्रे तुलामानं दिने देने ॥ गृहे गृहे नराणां च चक्रे संरक्षणं नृपः
स्तनंधयी क्वचिद्बालः स्तनहीनो न रोदिति ॥ श्वश्रूर्वध्वा न कुत्रापि प्ररोदित्यवमानिता
क्वचित्समर्थस्तनयः पितरं नहि याचते ॥ न वर्णसंकरो राज्ये केषांचिदभवत्पुनः
न गूढविभवो लोको धर्मे वदति दूषणम् ॥ न कंचुकविहीना तु भवेन्नारी सभर्तृका
गृहान्निष्क्रमणं स्त्रीणां मास्तु राज्ये मदीयके ॥ मा सकेशा हि विधवा मास्त्वकेशा मभर्तृका
evamuktvā pariṣvajya mūrddhanyāghrāya cāsakṛt || vyasarjayattataḥ putraṃ rājyataṃtrāvalokane
visarjitastadā mātrā mātṝranyāḥ praṇamya ca || rājyataṃtraṃ tadakhilaṃ cakre pitṛvacaḥ sthitaḥ
duṣṭanigrahaṇaṃ cakre śiṣṭānāṃ paripālanam || aṭanaṃ sarvadeśeṣu vīkṣaṇaṃ sarvakarmaṇām
cakre sarvatra kāryāṇāṃ māsi māsi nirīkṣaṇam || hastyaśvapoṣaṇaṃ cakre cāracakrekṣaṇaṃ tathā
vādasaṃvīkṣaṇaṃ cakre tulāmānaṃ dine dene || gṛhe gṛhe narāṇāṃ ca cakre saṃrakṣaṇaṃ nṛpaḥ
stanaṃdhayī kvacidbālaḥ stanahīno na roditi || śvaśrūrvadhvā na kutrāpi prarodityavamānitā
kvacitsamarthastanayaḥ pitaraṃ nahi yācate || na varṇasaṃkaro rājye keṣāṃcidabhavatpunaḥ
na gūḍhavibhavo loko dharme vadati dūṣaṇam || na kaṃcukavihīnā tu bhavennārī sabhartṛkā
gṛhānniṣkramaṇaṃ strīṇāṃ māstu rājye madīyake || mā sakeśā hi vidhavā māstvakeśā mabhartṛkā
Так сказав, обняв и не раз обоняв в голову, отпустила она затем сына на обзор устройства царства. Отпущенный тогда матерью, поклонившись и иным матерям, он творил всё то устройство царства, пребывающий в слове отца: творил обуздание злодеев и охранение добрых, объезд по всем странам, осмотр всех дел; творил повсюду проверку дел месяц за месяцем; творил кормление слонов и коней и надзор за кругом лазутчиков; творил разбор тяжб, весы и меры день за днём, дом за домом; и творил царь охранение людей. Нигде грудной младенец не плачет, лишённый груди; нигде свекровь не плачет, униженная невесткою; нигде способный сын не просит у отца; и ни у кого в царстве не было снова смешения сословий. Народ, не скрывающий достатка, не говорит хулы о дхарме. Да не будет женщина, имеющая мужа, лишена кофты; да не будет в моём царстве выхода женщин из дома; да не будет вдова с волосами и да не будет безволосою имеющая мужа.
5031c553613d · 发布于 2026年9月6日 01:03:01 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Дела правителя перечислены поимённо и все — надзорные: объезды, ежемесячные проверки, весы и меры, тяжбы, лазутчики, корм для слонов. Хорошее правление здесь не подвиг, а не прекращающаяся ревизия.
Благополучие снова описано отрицаниями, и в этом ряду — не только сытость: нигде не плачет свекровь, униженная невесткой, и нигде способный сын не просит у отца. Названо то, что обычно и составляет домашнее горе.
Последние строки — старые сословные и женские установления той эпохи: женщине не выходить из дому, вдове остричь волосы, замужней носить их. Они переданы как есть, как часть той описи; сегодняшнему читателю они говорят о своём времени, а не о нашем.