यौवनाश्वो ऽथ मान्धाता चक्रवर्त्यवनीं प्रभुः
सप्तद्वीपवतीमेकः शशासाच्युततेजसा
ईजे च यज्ञं क्रतुभिरात्मविद्भूरिदक्षिणैः
सर्वदेवमयं देवं सर्वात्मकमतीन्द्रियम्
द्रव्यं मन्त्रो विधिर्यज्ञो यजमानस्तथर्त्विजः
धर्मो देशश्च कालश्च सर्वमेतद्यदात्मकम्
यावत् सूर्य उदेति स्म यावच् च प्रतितिष्ठति
तत् सर्वं यौवनाश्वस्य मान्धातुः क्षेत्रमुच्यते
शशबिन्दोर्दुहितरि बिन्दुमत्यामधान् नृपः
पुरुकुत्समम्बरीषं मुचुकुन्दं च योगिनम्
तेषां स्वसारः पञ्चाशत् सौभरिं वव्रिरे पतिम्
yauvanāśvo 'tha māndhātā cakravartyavanīṃ prabhuḥ
saptadvīpavatīmekaḥ śaśāsācyutatejasā
īje ca yajñaṃ kratubhirātmavidbhūridakṣiṇaiḥ
sarvadevamayaṃ devaṃ sarvātmakamatīndriyam
dravyaṃ mantro vidhiryajño yajamānastathartvijaḥ
dharmo deśaśca kālaśca sarvametadyadātmakam
yāvat sūrya udeti sma yāvac ca pratitiṣṭhati
tat sarvaṃ yauvanāśvasya māndhātuḥ kṣetramucyate
śaśabindorduhitari bindumatyāmadhān nṛpaḥ
purukutsamambarīṣaṃ mucukundaṃ ca yoginam
teṣāṃ svasāraḥ pañcāśat saubhariṃ vavrire patim
«Яуванашва, то есть Мандхата, чакравартин, владыка, один правил землёй с семью островами — силою Ачьюты. И приносил жертву обрядами с обильными дакшинами, знающий самость, — богу, состоящему из всех богов, всесущему, запредельному чувствам: вещество, мантра, устав, жертва, жертвователь, а также жрецы, дхарма, место и время — всё это имеет его своею сутью. Насколько восходит солнце и насколько оно заходит — всё то называется полем Мандхаты, сына Юванашвы. У дочери Шашабинду, Биндумати, царь [породил] Пурукутсу, Амбаришу и Мучукунду, йогина; их пятьдесят сестёр избрали мужем Саубхари».
4ef2eb8e8c67 · published Aug 15, 2026, 2:00:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Ачьюта-теджаса — «силою Ачьюты». Единовластие над семью островами приписано не ему: он правит чужою силою, и это сказано в той же строке, где назван его титул.
Дравьям мантрах видхих... сарвам этат ят-атмакам — «вещество, мантра, устав... всё это имеет его своею сутью». Разобрана вся утварь обряда — от материала до времени — и всё сведено к одному: жертвуют Ему тем, что и есть Он.
Яват сурьях удети... кшетрам учьяте — «насколько восходит солнце... называется полем». Границы державы очерчены солнцем, а слово выбрано земледельческое: не «царство», а «поле» — участок, который обрабатывают.
Панчашат саубхарим ваврире патим — «пятьдесят [сестёр] избрали мужем Саубхари». Строка кончается без всякого пояснения, и следующая глава начнётся с того, что вышло из этого выбора: пятьдесят невест на одного отшельника.