Śrīmad-Bhāgavatam
A City in the Middle of the Sea10.50.15-29
4712 / 5136
LinuxTurn pages
Śrīmad-Bhāgavatam · 10.50.15-29
Devanāgarī

एवं सम्मन्त्र्य दाशार्हौ दंशितौ रथिनौ पुरात्
निर्जग्मतुः स्वायुधाढ्यौ बलेनाल्पीयसा वृतौ
शङ्खं दध्मौ विनिर्गत्य हरिर् दारुक-सारथिः
ततो ऽभूत् पर-सैन्यानां हृदि वित्रास-वेपथुः
ताव् आह मागधो वीक्ष्य हे कृष्ण पुरुषाधम
न त्वया योद्धुम् इच्छामि बालेनैकेन लज्जया
गुप्तेन हि त्वया मन्द न योत्स्ये याहि बन्धु-हन्
तव राम यदि श्रद्धा युध्यस्व धैर्यम् उद्वह
हित्वा वा मच्-छरैश् छिन्नं देहं स्वर् याहि मां जहि
न वै शूरा विकत्थन्ते दर्शयन्त्य् एव पौरुषम्
न गृह्णीमो वचो राजन्न् आतुरस्य मुमूर्षतः
जरा-सुतस् ताव् अभिसृत्य माधवौ महा-बलौघेन बलीयसावृनोत्
स-सैन्य-यान-ध्वज-वाजि-सारथी सूर्यानलौ वायुर् इवाभ्र-रेणुभिः
सुपर्ण-ताल-ध्वज-चिहित्नौ रथाव्
अलक्षयन्त्यो हरि-रामयोर् मृधे
स्त्रियः पुराट्टालक-हर्म्य-गोपुरं
समाश्रिताः सम्मुमुहुः शुचार्दितः
हरिः परानीक-पयोमुचां मुहुः शिलीमुखात्य्-उल्बण-वर्ष-पीडितम्
स्व-सैन्यम् आलोक्य सुरासुरार्चितं व्यस्फूर्जयच् छार्ङ्ग-शरासनोत्तमम्
गृह्णन् निशङ्गाद् अथ सन्दधच् छरान्
विकृष्य मुञ्चन् शित-बाण-पूगान्
निघ्नन् रथान् कुञ्जर-वाजि-पत्तीन्
निरन्तरं यद्वद् अलात-चक्रम्
निर्भिन्न-कुम्भाः करिणो निपेतुर् अनेकशो ऽश्वाः शर-वृक्ण-कन्धराः
रथा हताश्व-ध्वज-सूत-नायकाः पदायतश् छिन्न-भुजोरु-कन्धराः
सञ्छिद्यमान-द्विपदेभ-वाजिनाम् अङ्ग-प्रसूताः शतशो ऽसृग्-आपगाः
भुजाहयः पूरुष-शीर्ष-कच्छपा हत-द्विप-द्वीप-हय ग्रहाकुलाः
करोरु-मीना नर-केश-शैवला धनुस्-तरङ्गायुध-गुल्म-सङ्कुलाः
अच्छूरिकावर्त-भयानका महा- मणि-प्रवेकाभरणाश्म-शर्कराः
प्रवर्तिता भीरु-भयावहा मृधे मनस्विनां हर्ष-करीः परस्परम्
विनिघ्नतारीन् मुषलेन दुर्मदान् सङ्कर्षणेनापरीमेय-तेजसा
बलं तद् अङ्गार्णव-दुर्ग-भैरवं दुरन्त-पारं मगधेन्द्र-पालितम्
क्षयं प्रणीतं वसुदेव-पुत्रयोर् विक्रीडितं तज् जगद्-ईशयोः परम्
स्थित्य्-उद्भवान्तं भुवन-त्रयस्य यः
समीहिते ऽनन्त-गुणः स्व-लीलया
न तस्य चित्रं पर-पक्ष-निग्रहस्
तथापि मर्त्यानुविधस्य वर्ण्यते

Transliteration (IAST)

evaṃ sammantrya dāśārhau daṃśitau rathinau purāt
nirjagmatuḥ svāyudhāḍhyau balenālpīyasā vṛtau
śaṅkhaṃ dadhmau vinirgatya harir dāruka-sārathiḥ
tato 'bhūt para-sainyānāṃ hṛdi vitrāsa-vepathuḥ
tāv āha māgadho vīkṣya he kṛṣṇa puruṣādhama
na tvayā yoddhum icchāmi bālenaikena lajjayā
guptena hi tvayā manda na yotsye yāhi bandhu-han
tava rāma yadi śraddhā yudhyasva dhairyam udvaha
hitvā vā mac-charaiś chinnaṃ dehaṃ svar yāhi māṃ jahi
na vai śūrā vikatthante darśayanty eva pauruṣam
na gṛhṇīmo vaco rājann āturasya mumūrṣataḥ
jarā-sutas tāv abhisṛtya mādhavau mahā-balaughena balīyasāvṛnot
sa-sainya-yāna-dhvaja-vāji-sārathī sūryānalau vāyur ivābhra-reṇubhiḥ
suparṇa-tāla-dhvaja-cihitnau rathāv
alakṣayantyo hari-rāmayor mṛdhe
striyaḥ purāṭṭālaka-harmya-gopuraṃ
samāśritāḥ sammumuhuḥ śucārditaḥ
hariḥ parānīka-payomucāṃ muhuḥ śilīmukhāty-ulbaṇa-varṣa-pīḍitam
sva-sainyam ālokya surāsurārcitaṃ vyasphūrjayac chārṅga-śarāsanottamam
gṛhṇan niśaṅgād atha sandadhac charān
vikṛṣya muñcan śita-bāṇa-pūgān
nighnan rathān kuñjara-vāji-pattīn
nirantaraṃ yadvad alāta-cakram
nirbhinna-kumbhāḥ kariṇo nipetur anekaśo 'śvāḥ śara-vṛkṇa-kandharāḥ
rathā hatāśva-dhvaja-sūta-nāyakāḥ padāyataś chinna-bhujoru-kandharāḥ
sañchidyamāna-dvipadebha-vājinām aṅga-prasūtāḥ śataśo 'sṛg-āpagāḥ
bhujāhayaḥ pūruṣa-śīrṣa-kacchapā hata-dvipa-dvīpa-haya grahākulāḥ
karoru-mīnā nara-keśa-śaivalā dhanus-taraṅgāyudha-gulma-saṅkulāḥ
acchūrikāvarta-bhayānakā mahā- maṇi-pravekābharaṇāśma-śarkarāḥ
pravartitā bhīru-bhayāvahā mṛdhe manasvināṃ harṣa-karīḥ parasparam
vinighnatārīn muṣalena durmadān saṅkarṣaṇenāparīmeya-tejasā
balaṃ tad aṅgārṇava-durga-bhairavaṃ duranta-pāraṃ magadhendra-pālitam
kṣayaṃ praṇītaṃ vasudeva-putrayor vikrīḍitaṃ taj jagad-īśayoḥ param
sthity-udbhavāntaṃ bhuvana-trayasya yaḥ
samīhite 'nanta-guṇaḥ sva-līlayā
na tasya citraṃ para-pakṣa-nigrahas
tathāpi martyānuvidhasya varṇyate

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
एवम् सम्मन्त्र्य दाशार्हौ दंशितौ रथिनौ पुरात्evam sammantrya dāśārhau daṃśitau rathinau purātтак посовещавшись, два Дашархи, в доспехах, на колесницах, из города; так посовещавшись Дашархи вдоспешные колесничные из города
निर्जग्मतुः स्व-आयुध-आढ्यौ बलेन अल्पीयसा वृतौnirjagmatuḥ sva-āyudha-āḍhyau balena alpīyasā vṛtauвышли, богатые своими оружиями, окружённые весьма малым войском; вышли своимиоружиямибогатые весьмамалым войском окружённые
शङ्खम् दध्मौ विनिर्गत्य हरिः दारुक-सारथिःśaṅkham dadhmau vinirgatya hariḥ dāruka-sārathiḥвыйдя, Хари, у которого возничий Дарука, протрубил в раковину; раковину протрубил выйдя Хари Дарука-возничий
ततः अभूत् पर-सैन्यानाम् हृदि वित्रास-वेपथुःtataḥ abhūt para-sainyānām hṛdi vitrāsa-vepathuḥот того в сердцах вражьих войск возникла дрожь ужаса; затем был вражьих войск в сердце ужаса дрожь
तौ आह मागधः वीक्ष्य हे कृष्ण पुरुष-अधमtau āha māgadhaḥ vīkṣya he kṛṣṇa puruṣa-adhamaувидев их, Магадха сказал: «эй, Кришна, худший из мужей!; им сказал Магадха увидев эй, Кришна, мужей худший
न त्वया योद्धुम् इच्छामि बालेन एकेन लज्जयाna tvayā yoddhum icchāmi bālena ekena lajjayāя не желаю биться с тобою — одним мальчишкою — из стыда;; не с тобою биться желаю мальчиком одним из стыда
गुप्तेन हि त्वया मन्द न योत्स्ये याहि बन्धु-हन्guptena hi tvayā manda na yotsye yāhi bandhu-hanс тобою, скрывавшимся, о тупица, не буду биться; ступай, убийца родича; скрывшимся ведь с тобою, тупой, не буду биться, ступай, родичеубийца
तव राम यदि श्रद्धा युध्यस्व धैर्यम् उद्वहtava rāma yadi śraddhā yudhyasva dhairyam udvaha«а если, Рама, у тебя есть вера [в себя], — бейся, яви стойкость;; твоя, Рама, если вера, бейся, стойкость неси
हित्वा वा मत्-शरैः छिन्नम् देहम् स्वः याहि माम् जहिhitvā vā mat-śaraiḥ chinnam deham svaḥ yāhi mām jahiили, оставив тело, рассечённое моими стрелами, ступай на небо — либо убей меня»; оставив или моими стрелами рассечённое тело на небо ступай, меня убей
न वै शूराः विकत्थन्ते दर्शयन्ति एव पौरुषम्na vai śūrāḥ vikatthante darśayanti eva pauruṣam«воистину, храбрые не похваляются: они являют мужество;; не ведь храбрые похваляются, являют же мужество
न गृह्णीमः वचः राजन् आतुरस्य मुमूर्षतःna gṛhṇīmaḥ vacaḥ rājan āturasya mumūrṣataḥне принимаем мы, о царь, речей больного, готового умереть»; не принимаем речь, о царь, больного умеретьжелающего
जरा-सुतः तौ अभिसृत्य माधवौ महा-बल-ओघेन बलीयसा अवृणोत्jarā-sutaḥ tau abhisṛtya mādhavau mahā-bala-oghena balīyasā avṛṇotсын Джары, устремившись к обоим Мадхавам, окружил [их] могучим потоком великого войска; Джары сын их устремившись Мадхавов великовойскапотоком могучим окружил
स-सैन्य-यान-ध्वज-वाजि-सारथी सूर्य-अनलौ वायुः इव अभ्र-रेणुभिःsa-sainya-yāna-dhvaja-vāji-sārathī sūrya-analau vāyuḥ iva abhra-reṇubhiḥс войском, повозками, стягами, конями и возничими — как ветер тучами и пылью солнце и огонь; свойскоповозкостягоконевозничные солнце-огонь ветер словно тучами-пылью
सुपर्ण-ताल-ध्वज-चिह्नितौ रथौ अ-लक्षयन्त्यः हरि-रामयोः मृधेsuparṇa-tāla-dhvaja-cihnitau rathau a-lakṣayantyaḥ hari-rāmayoḥ mṛdheне видя в битве колесниц Хари и Рамы, отмеченных знаками Супарны и пальмы; Супарна-пальмастягоотмеченные колесницы невидящие Хари-Рамы в битве
स्त्रियः पुर-अट्टालक-हर्म्य-गोपुरम् समाश्रिताः सम्मुमुहुः शुचा अर्दिताःstriyaḥ pura-aṭṭālaka-harmya-gopuram samāśritāḥ sammumuhuḥ śucā arditāḥженщины, взошедшие на башни, палаты и надвратные [строения] города, обмирали, измученные горем; женщины города башни-палаты-надвратное взошедшие обмирали горем измученные
हरिः पर-अनीक-पयः-मुचाम् मुहुः शिलीमुख-अति-उल्बण-वर्ष-पीडितम्hariḥ para-anīka-payaḥ-mucām muhuḥ śilīmukha-ati-ulbaṇa-varṣa-pīḍitamХари, [видя] своё войско, теснимое непрестанным жестоким ливнем стрел из вражьих ратей-туч; Хари вражьихратейтуч многократно стрелвесьмажестокимливнемтеснимое
स्व-सैन्यम् आलोक्य सुर-असुर-अर्चितम् व्यस्फूर्जयत् शार्ङ्ग-शर-आसन-उत्तमम्sva-sainyam ālokya sura-asura-arcitam vyasphūrjayat śārṅga-śara-āsana-uttamamчтимый богами и асурами, заставил загреметь наилучший лук Шарнгу; своё войско увидев богами-асурами чтимый заставил греметь Шарнгу лучший лук
गृह्णन् निषङ्गात् अथ सन्दधत् शरान् विकृष्य मुञ्चन् शित-बाण-पूगान्gṛhṇan niṣaṅgāt atha sandadhat śarān vikṛṣya muñcan śita-bāṇa-pūgānберя из колчана, затем накладывая стрелы, натягивая и выпуская связки острых стрел; берущий из колчана затем накладывающий стрелы натягивая выпускающий острыхстрел связки
निघ्नन् रथान् कुञ्जर-वाजि-पत्तीन् निरन्तरम् यद्वत् अलात-चक्रम्nighnan rathān kuñjara-vāji-pattīn nirantaram yadvat alāta-cakramразя колесницы, слонов, коней и пеших без перерыва — как круг от вращаемой головни; разящий колесницы слонов-коней-пеших беспрерывно как головни круг
निर्भिन्न-कुम्भाः करिणः निपेतुः अनेकशः अश्वाः शर-वृक्ण-कन्धराःnirbhinna-kumbhāḥ kariṇaḥ nipetuḥ anekaśaḥ aśvāḥ śara-vṛkṇa-kandharāḥслоны с рассечёнными лбами падали во множестве, кони с шеями, срезанными стрелами; рассечённолобые слоны падали многократно, кони стрелойсрезанношеие
रथाः हत-अश्व-ध्वज-सूत-नायकाः पदायतः छिन्न-भुज-ऊरु-कन्धराःrathāḥ hata-aśva-dhvaja-sūta-nāyakāḥ padāyataḥ chinna-bhuja-ūru-kandharāḥколесницы с убитыми конями, стягами, возничими и вождями, пешие с отсечёнными руками, бёдрами и шеями; колесницы убитоконестягвозничевождные, пешие отсечённорукобедрошеие
बलम् तत् अङ्ग अर्णव-दुर्ग-भैरवम् दुरन्त-पारम् मगध-इन्द्र-पालितम्balam tat aṅga arṇava-durga-bhairavam duranta-pāram magadha-indra-pālitamто войско, милый, страшное, как неприступный океан, чей предел недостижим, хранимое владыкою Магадхи; войско то, милый, океанонеприступнострашное недостижимопредельное Магадхи владыкою хранимое
क्षयम् प्रणीतम् वसुदेव-पुत्रयोः विक्रीडितम् तत् जगत्-ईशयोः परम्kṣayam praṇītam vasudeva-putrayoḥ vikrīḍitam tat jagat-īśayoḥ paramприведено к гибели: то была высшая забава двух сыновей Васудевы, владык мира; к гибели приведённое Васудевы сыновей забава та миравладык высшая
स्थिति-उद्भव-अन्तम् भुवन-त्रयस्य यः समीहते अनन्त-गुणः स्व-लीलयाsthiti-udbhava-antam bhuvana-trayasya yaḥ samīhate ananta-guṇaḥ sva-līlayā«для того, кто своею игрою устрояет пребывание, возникновение и конец трёх миров, чьи достоинства бесконечны,; пребывание-возникновение-конец трёхмирья который устрояет бесконечнодостойный своею игрою
न तस्य चित्रम् पर-पक्ष-निग्रहः तथा अपि मर्त्य-अनुविधस्य वर्ण्यतेna tasya citram para-pakṣa-nigrahaḥ tathā api martya-anuvidhasya varṇyateне диво для него обуздание вражьей стороны; и всё же оно описывается — [ибо он] подражает смертному; не его диво вражьей стороны обуздание, однако смертномуподражающего описывается
Translation

«Так посовещавшись, два Дашархи, в доспехах, на колесницах, из города вышли, богатые своими оружиями, окружённые весьма малым войском. Выйдя, Хари, у которого возничий Дарука, протрубил в раковину; от того в сердцах вражьих войск возникла дрожь ужаса. Увидев их, Магадха сказал: „Эй, Кришна, худший из мужей! Я не желаю биться с тобою — одним мальчишкою — из стыда; с тобою, скрывавшимся, о тупица, не буду биться; ступай, убийца родича. А если, Рама, у тебя есть вера [в себя], — бейся, яви стойкость; или, оставив тело, рассечённое моими стрелами, ступай на небо — либо убей меня“. [Кришна сказал:] „Воистину, храбрые не похваляются: они являют мужество; не принимаем мы, о царь, речей больного, готового умереть“. Сын Джары, устремившись к обоим Мадхавам, окружил [их] могучим потоком великого войска с войском, повозками, стягами, конями и возничими — как ветер тучами и пылью солнце и огонь. Не видя в битве колесниц Хари и Рамы, отмеченных знаками Супарны и пальмы, женщины, взошедшие на башни, палаты и надвратные [строения] города, обмирали, измученные горем. Хари, [видя] своё войско, теснимое непрестанным жестоким ливнем стрел из вражьих ратей-туч, чтимый богами и асурами, заставил загреметь наилучший лук Шарнгу — беря из колчана, затем накладывая стрелы, натягивая и выпуская связки острых стрел, разя колесницы, слонов, коней и пеших без перерыва — как круг от вращаемой головни. Слоны с рассечёнными лбами падали во множестве, кони с шеями, срезанными стрелами, колесницы с убитыми конями, стягами, возничими и вождями, пешие с отсечёнными руками, бёдрами и шеями. То войско, милый, страшное, как неприступный океан, чей предел недостижим, хранимое владыкою Магадхи, приведено к гибели: то была высшая забава двух сыновей Васудевы, владык мира. Для того, кто своею игрою устрояет пребывание, возникновение и конец трёх миров, чьи достоинства бесконечны, не диво для него обуздание вражьей стороны; и всё же оно описывается — [ибо он] подражает смертному».

Version

38481b80d1c6 · published Aug 15, 2026, 9:00:00 PM UTC

Available inRU

Page between verses with