Śrīmad-Bhāgavatam
A City in the Middle of the Sea10.50.1-14
4711 / 5136
LinuxTurn pages
Śrīmad-Bhāgavatam · 10.50.1-14

śrī-śuka uvāca

Devanāgarī

अस्तिः प्राप्तिश् च कंसस्य महिष्यौ भरतर्षभ
मृते भर्तरि दुःखार्ते ईयतुः स्म पितुर् गृहान्
पित्रे मगध-राजाय जरासन्धाय दुःखिते
वेदयां चक्रतुः सर्वम् आत्म-वैधव्य-कारणम्
स तद् अप्रियम् आकर्ण्य शोकामर्ष-युतो नृप
अयादवीं महीं कर्तुं चक्रे परमम् उद्यमम्
अक्षौहिणीभिर् विंशत्या तिसृभिश् चापि संवृतः
यदु-राजधानीं मथुरां न्यरुधत् सर्वतो दिशम्
निरीक्ष्य तद्-बलं कृष्ण उद्वेलम् इव सागरम्
स्व-पुरं तेन संरुद्धं स्व-जनं च भयाकुलम्
चिन्तयाम् आस भगवान् हरिः कारण-मानुषः
तद्-देश-कालानुगुणं स्वावतार-प्रयोजनम्
हनिष्यामि बलं ह्य् एतद् भुवि भारं समाहितम्
मागधेन समानीतं वश्यानां सर्व-भूभुजाम्
अक्षौहिणीभिः सङ्ख्यातं भटाश्व-रथ-कुञ्जरैः
मागधस् तु न हन्तव्यो भूयः कर्ता बलोद्यमम्
एतद्-अर्थो ऽवतारो ऽयं भू-भार-हरणाय मे
संरक्षणाय साधूनां कृतो ऽन्येषां वधाय च
अन्यो ऽपि धर्म-रक्षायै देहः संभ्रियते मया
विरामायाप्य् अधर्मस्य काले प्रभवतः क्वचित्
एवं ध्यायति गोविन्द आकाशात् सूर्य-वर्चसौ
रथाव् उपस्थितौ सद्यः स-सूतौ स-परिच्छदौ
आयुधानि च दिव्यानि पुराणानि यदृच्छया
दृष्ट्वा तानि हृषीकेशः सङ्कर्षणम् अथाब्रवीत्
पश्यार्य व्यसनं प्राप्तं यदूनां त्वावतां प्रभो
एष ते रथ आयातो दयितान्य् आयुधानि च
एतद्-अर्थं हि नौ जन्म साधूनाम् ईश शर्म-कृत्
त्रयो-विंशत्य्-अनीकाख्यं भूमेर् भारम् अपाकुरु

Transliteration (IAST)

astiḥ prāptiś ca kaṃsasya mahiṣyau bharatarṣabha
mṛte bhartari duḥkhārte īyatuḥ sma pitur gṛhān
pitre magadha-rājāya jarāsandhāya duḥkhite
vedayāṃ cakratuḥ sarvam ātma-vaidhavya-kāraṇam
sa tad apriyam ākarṇya śokāmarṣa-yuto nṛpa
ayādavīṃ mahīṃ kartuṃ cakre paramam udyamam
akṣauhiṇībhir viṃśatyā tisṛbhiś cāpi saṃvṛtaḥ
yadu-rājadhānīṃ mathurāṃ nyarudhat sarvato diśam
nirīkṣya tad-balaṃ kṛṣṇa udvelam iva sāgaram
sva-puraṃ tena saṃruddhaṃ sva-janaṃ ca bhayākulam
cintayām āsa bhagavān hariḥ kāraṇa-mānuṣaḥ
tad-deśa-kālānuguṇaṃ svāvatāra-prayojanam
haniṣyāmi balaṃ hy etad bhuvi bhāraṃ samāhitam
māgadhena samānītaṃ vaśyānāṃ sarva-bhūbhujām
akṣauhiṇībhiḥ saṅkhyātaṃ bhaṭāśva-ratha-kuñjaraiḥ
māgadhas tu na hantavyo bhūyaḥ kartā balodyamam
etad-artho 'vatāro 'yaṃ bhū-bhāra-haraṇāya me
saṃrakṣaṇāya sādhūnāṃ kṛto 'nyeṣāṃ vadhāya ca
anyo 'pi dharma-rakṣāyai dehaḥ saṃbhriyate mayā
virāmāyāpy adharmasya kāle prabhavataḥ kvacit
evaṃ dhyāyati govinda ākāśāt sūrya-varcasau
rathāv upasthitau sadyaḥ sa-sūtau sa-paricchadau
āyudhāni ca divyāni purāṇāni yadṛcchayā
dṛṣṭvā tāni hṛṣīkeśaḥ saṅkarṣaṇam athābravīt
paśyārya vyasanaṃ prāptaṃ yadūnāṃ tvāvatāṃ prabho
eṣa te ratha āyāto dayitāny āyudhāni ca
etad-arthaṃ hi nau janma sādhūnām īśa śarma-kṛt
trayo-viṃśaty-anīkākhyaṃ bhūmer bhāram apākuru

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
अस्तिः प्राप्तिः च कंसस्य महिष्यौ भरत-ऋषभastiḥ prāptiḥ ca kaṃsasya mahiṣyau bharata-ṛṣabhaАсти и Прапти, две царицы Кансы, о бык среди Бхаратов; Асти Прапти же Кансы две царицы, Бхаратов бык
मृते भर्तरि दुःख-आर्ते ईयतुः स्म पितुः गृहान्mṛte bhartari duḥkha-ārte īyatuḥ sma pituḥ gṛhānкогда супруг умер, измученные горем, ушли в дома отца; при умершем супруге горемизмученные ушли отца в дома
पित्रे मगध-राजाय जरासन्धाय दुःखितेpitre magadha-rājāya jarāsandhāya duḥkhiteотцу, царю Магадхи, Джарасандхе, опечаленные; отцу Магадхи царю Джарасандхе опечаленные
वेदयाम् चक्रतुः सर्वम् आत्म-वैधव्य-कारणम्vedayām cakratuḥ sarvam ātma-vaidhavya-kāraṇamони поведали всю причину своего вдовства; поведали всю своего вдовства причину
सः तत् अ-प्रियम् आकर्ण्य शोक-अमर्ष-युतः नृपsaḥ tat a-priyam ākarṇya śoka-amarṣa-yutaḥ nṛpaуслышав это неприятное, он, о царь, полный скорби и негодования; он то неприятное услышав скорбьюнегодованиемполный, о царь
अ-यादवीम् महीम् कर्तुम् चक्रे परमम् उद्यमम्a-yādavīm mahīm kartum cakre paramam udyamamприложил величайшее усилие, чтобы сделать землю лишённою Ядавов; безъядавную землю сделать приложил величайшее усилие
अक्षौहिणीभिः विंशत्या तिसृभिः च अपि संवृतःakṣauhiṇībhiḥ viṃśatyā tisṛbhiḥ ca api saṃvṛtaḥокружённый двадцатью тремя акшаухини; акшаухини двадцатью тремя же также окружённый
यदु-राज-धानीम् मथुराम् न्यरुधत् सर्वतः दिशम्yadu-rāja-dhānīm mathurām nyarudhat sarvataḥ diśamон осадил Матхуру, столицу Яду, со всех сторон света; Яду столицу Матхуру осадил отовсюду сторону
निरीक्ष्य तत्-बलम् कृष्णः उद्वेलम् इव सागरम्nirīkṣya tat-balam kṛṣṇaḥ udvelam iva sāgaramувидев то войско, Кришна — как океан, вышедший из берегов,; увидев то войско Кришна вышедший из берегов словно океан
स्व-पुरम् तेन संरुद्धम् स्व-जनम् च भय-आकुलम्sva-puram tena saṃruddham sva-janam ca bhaya-ākulamи свой город, им осаждённый, и своих людей, смятенных страхом; свой город им осаждённый, своих людей же страхомсмятенных
चिन्तयाम् आस भगवान् हरिः कारण-मानुषःcintayām āsa bhagavān hariḥ kāraṇa-mānuṣaḥВладыка Хари, человек по причине, помыслил; помыслил Владыка Хари причиночеловек
तत्-देश-काल-अनुगुणम् स्व-अवतार-प्रयोजनम्tat-deśa-kāla-anuguṇam sva-avatāra-prayojanamо цели своего нисхождения, сообразной тому месту и времени:; тому месту-времени сообразную своего нисхождения цель
हनिष्यामि बलम् हि एतत् भुवि भारम् समाहितम्haniṣyāmi balam hi etat bhuvi bhāram samāhitam«я истреблю это войско — бремя, собранное на земле,; истреблю войско ведь это на земле бремя собранное
मागधेन समानीतम् वश्यानाम् सर्व-भू-भुजाम्māgadhena samānītam vaśyānām sarva-bhū-bhujāmприведённое Магадхою — [войско] всех подвластных ему царей; Магадхою приведённое подвластных всех землевкушающих
अक्षौहिणीभिः सङ्ख्यातम् भट-अश्व-रथ-कुञ्जरैःakṣauhiṇībhiḥ saṅkhyātam bhaṭa-aśva-ratha-kuñjaraiḥ«исчисляемое акшаухини — пешими, конями, колесницами и слонами;; акшаухини исчисленное пешими-конями-колесницами-слонами
मागधः तु न हन्तव्यः भूयः कर्ता बल-उद्यमम्māgadhaḥ tu na hantavyaḥ bhūyaḥ kartā bala-udyamamа Магадха да не будет убит: он снова совершит собирание войска; Магадха же не убиваем, снова совершитель войска собирания
एतत्-अर्थः अवतारः अयम् भू-भार-हरणाय मेetat-arthaḥ avatāraḥ ayam bhū-bhāra-haraṇāya me«ради этого — моё нисхождение, ради снятия бремени земли,; этоцельное нисхождение это земли бремени снятия ради моё
संरक्षणाय साधूनाम् कृतः अन्येषाम् वधाय चsaṃrakṣaṇāya sādhūnām kṛtaḥ anyeṣām vadhāya caради охраны праведных совершённое и ради убиения прочих; охраны ради праведных совершённое прочих убиения ради же
अन्यः अपि धर्म-रक्षायै देहः सम्भ्रियते मयाanyaḥ api dharma-rakṣāyai dehaḥ sambhriyate mayā«и иное тело принимается мною ради охраны дхармы,; иное также дхармы охраны ради тело принимается мною
विरामाय अपि अ-धर्मस्य काले प्रभवतः क्वचित्virāmāya api a-dharmasya kāle prabhavataḥ kvacitи ради прекращения беззакония, возникающего иногда во времени»; прекращения ради также беззакония во времени возникающего иногда
एवम् ध्यायति गोविन्दे आकाशात् सूर्य-वर्चसौevam dhyāyati govinde ākāśāt sūrya-varcasauкогда Говинда так размышлял, с неба два [колесницы], сиянием как солнце; так размышляющем Говинде с неба солнцесиятельные
रथौ उपस्थितौ सद्यः स-सूतौ स-परिच्छदौrathau upasthitau sadyaḥ sa-sūtau sa-paricchadauтотчас предстали — с возничими и со всем снаряжением; колесницы предстали тотчас свозничные соснаряжённые
आयुधानि च दिव्यानि पुराणानि यदृच्छयाāyudhāni ca divyāni purāṇāni yadṛcchayāи оружия, дивные, древние, — сами собою; оружия же дивные древние сами собою
दृष्ट्वा तानि हृषीकेशः सङ्कर्षणम् अथ अब्रवीत्dṛṣṭvā tāni hṛṣīkeśaḥ saṅkarṣaṇam atha abravītувидев их, Хришикеша сказал затем Санкаршане:; увидев их Хришикеша Санкаршане затем сказал
पश्य आर्य व्यसनम् प्राप्तम् यदूनाम् त्वा अवताम् प्रभोpaśya ārya vyasanam prāptam yadūnām tvā avatām prabho«гляди, о почтенный, беда пришла к Яду, которых ты хранишь, о владыка;; гляди, почтенный, беда пришедшая Яду тобою хранимых, владыка
एषः ते रथः आयातः दयितानि आयुधानि चeṣaḥ te rathaḥ āyātaḥ dayitāni āyudhāni caвот пришла твоя колесница и милые [тебе] оружия; эта твоя колесница пришедшая, милые оружия же
एतत्-अर्थम् हि नौ जन्म साधूनाम् ईश शर्म-कृत्etat-artham hi nau janma sādhūnām īśa śarma-kṛt«ведь ради этого — наше рождение, творящее благо праведным, о господь;; этоцелевое ведь наше рождение праведных, господь, благоделающее
त्रयः-विंशति-अनीक-आख्यम् भूमेः भारम् अपाकुरुtrayaḥ-viṃśati-anīka-ākhyam bhūmeḥ bhāram apākuruустрани бремя земли, зовущееся двадцатью тремя ратями»; двадцатьютремяратьюименуемое земли бремя устрани
Translation

«Асти и Прапти, две царицы Кансы, о бык среди Бхаратов, когда супруг умер, измученные горем, ушли в дома отца; отцу, царю Магадхи, Джарасандхе, опечаленные, они поведали всю причину своего вдовства. Услышав это неприятное, он, о царь, полный скорби и негодования, приложил величайшее усилие, чтобы сделать землю лишённою Ядавов: окружённый двадцатью тремя акшаухини, он осадил Матхуру, столицу Яду, со всех сторон света. Увидев то войско, Кришна — как океан, вышедший из берегов, — и свой город, им осаждённый, и своих людей, смятенных страхом, Владыка Хари, человек по причине, помыслил о цели своего нисхождения, сообразной тому месту и времени: „Я истреблю это войско — бремя, собранное на земле, приведённое Магадхою — [войско] всех подвластных ему царей, исчисляемое акшаухини — пешими, конями, колесницами и слонами; а Магадха да не будет убит: он снова совершит собирание войска. Ради этого — моё нисхождение, ради снятия бремени земли, ради охраны праведных совершённое и ради убиения прочих; и иное тело принимается мною ради охраны дхармы, и ради прекращения беззакония, возникающего иногда во времени“. Когда Говинда так размышлял, с неба два [колесницы], сиянием как солнце, тотчас предстали — с возничими и со всем снаряжением, и оружия, дивные, древние, — сами собою. Увидев их, Хришикеша сказал затем Санкаршане: „Гляди, о почтенный, беда пришла к Яду, которых ты хранишь, о владыка; вот пришла твоя колесница и милые [тебе] оружия. Ведь ради этого — наше рождение, творящее благо праведным, о господь; устрани бремя земли, зовущееся двадцатью тремя ратями“».

Version

ae0de8a46eb0 · published Aug 15, 2026, 9:00:00 PM UTC

Available inRU

Page between verses with