Śrīmad-Bhāgavatam
The Unfolding and Withdrawal of the World11.24.1-5
4999 / 5136
LinuxTurn pages
Śrīmad-Bhāgavatam · 11.24.1-5

śrī-bhagavān uvāca

Devanāgarī

अथ ते सम्प्रवक्ष्यामि साङ्ख्यं पूर्वैर् विनिश्चितम्
यद् विज्ञाय पुमान् सद्यो जह्याद् वैकल्पिकं भ्रमम्
आसीज् ज्ञानम् अथो अर्थ एकम् एवाविकल्पितम्
यदा विवेक-निपुणा आदौ कृत-युगे ऽयुगे
तन् माया-फल-रूपेण केवलं निर्विकल्पितम्
वाङ्-मनो-ऽगोचरं सत्यं द्विधा समभवद् बृहत्
तयोर् एकतरो ह्य् अर्थः प्रकृतिः सोभयात्मिका
ज्ञानं त्व् अन्यतमो भावः पुरुषः सो ऽभिधीयते
तमो रजः सत्त्वम् इति प्रकृतेर् अभवन् गुणाः
मया प्रक्षोभ्यमाणायाः पुरुषानुमतेन च

Transliteration (IAST)

atha te sampravakṣyāmi sāṅkhyaṃ pūrvair viniścitam
yad vijñāya pumān sadyo jahyād vaikalpikaṃ bhramam
āsīj jñānam atho artha ekam evāvikalpitam
yadā viveka-nipuṇā ādau kṛta-yuge 'yuge
tan māyā-phala-rūpeṇa kevalaṃ nirvikalpitam
vāṅ-mano-'gocaraṃ satyaṃ dvidhā samabhavad bṛhat
tayor ekataro hy arthaḥ prakṛtiḥ sobhayātmikā
jñānaṃ tv anyatamo bhāvaḥ puruṣaḥ so 'bhidhīyate
tamo rajaḥ sattvam iti prakṛter abhavan guṇāḥ
mayā prakṣobhyamāṇāyāḥ puruṣānumatena ca

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
अथ ते सम्प्रवक्ष्यामि साङ्ख्यम् पूर्वैः विनिश्चितम्atha te sampravakṣyāmi sāṅkhyam pūrvaiḥ viniścitam«теперь я изложу тебе санкхью, решённую древними,; теперь тебе изложу санкхью древними решённую
यत् विज्ञाय पुमान् सद्यः जह्यात् वैकल्पिकम् भ्रमम्yat vijñāya pumān sadyaḥ jahyāt vaikalpikam bhramamпознав которую, человек тотчас оставит различающее заблуждение; которую познав человек тотчас оставил бы различительное заблуждение
आसीत् ज्ञानम् अथ उत अर्थः एकम् एव अ-विकल्पितम्āsīt jñānam atha uta arthaḥ ekam eva a-vikalpitam«было знание, а также предмет — одно лишь, неразличённое,; было знание затем также предмет одно же неразличённое
यदा विवेक-निपुणाः आदौ कृत-युगे अ-युगेyadā viveka-nipuṇāḥ ādau kṛta-yuge a-yugeкогда в начале, в Крита-югу, [ещё] не бывшую югою, [были люди], искусные в различении; когда различениеискусные вначале Критаюге неюге
तत् माया-फल-रूपेण केवलम् निर्विकल्पितम्tat māyā-phala-rūpeṇa kevalam nirvikalpitam«то [великое], в облике плода майи, единое, неразличённое,; то майяплодообликом единое неразличённое
वाक्-मनः-अगोचरम् सत्यम् द्विधा समभवत् बृहत्vāk-manaḥ-agocaram satyam dvidhā samabhavat bṛhatнедоступное речи и уму, истинное, — стало двояким; речьумнедоступное истинное двояко стало великое
तयोः एकतरः हि अर्थः प्रकृतिः सा उभय-आत्मिकाtayoḥ ekataraḥ hi arthaḥ prakṛtiḥ sā ubhaya-ātmikā«из них двоих один предмет — пракрити, состоящая из обоих;; их один ведь предмет пракрити она обоихсоставная
ज्ञानम् तु अन्यतमः भावः पुरुषः सः अभिधीयतेjñānam tu anyatamaḥ bhāvaḥ puruṣaḥ saḥ abhidhīyateиное же начало — знание; оно зовётся пурушей; знание же иное начало пуруша он зовётся
तमः रजः सत्त्वम् इति प्रकृतेः अभवन् गुणाःtamaḥ rajaḥ sattvam iti prakṛteḥ abhavan guṇāḥ«тамас, раджас и саттва — таковы возникли гуны пракрити,; тамас раджас саттва так пракрити возникли гуны
मया प्रक्षोभ्यमाणायाः पुरुष-अनुमतेन चmayā prakṣobhyamāṇāyāḥ puruṣa-anumatena caвозмущаемой мною и с соизволения пуруши; мною возмущаемой пурушасоизволением же
Translation

«Теперь я изложу тебе санкхью, решённую древними, познав которую человек тотчас оставит различающее заблуждение. Было знание, а также предмет — одно лишь, неразличённое, — когда в начале, в Крита-югу, ещё не бывшую югою, были люди, искусные в различении. То великое, в облике плода майи, единое, неразличённое, недоступное речи и уму, истинное, — стало двояким. Из них двоих один предмет — пракрити, состоящая из обоих; иное же начало — знание; оно зовётся пурушей. Тамас, раджас и саттва — таковы возникли гуны пракрити, возмущаемой мною и с соизволения пуруши».

Version

f0d2c6213e72 · published Aug 16, 2026, 8:00:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with