Bhaviṣya Purāṇa
The Law of Marriage Described1.7.60-68
100 / 3103
LinuxTurn pages
Bhaviṣya Purāṇa · 1.7.60-68
Devanāgarī

सरस्वतीदृषद्वत्योर्देवनद्योर्यदन्तरम् । तदेव निर्मितं देशं ब्रह्मावर्तं प्रचक्षते
यस्मिन् देशे य आचारः पारम्पर्यक्रमागतः । वर्णानां सान्तरालानां स सदाचार उच्यते
कुरुक्षेत्रं च मत्स्याश्च पञ्चालाः शूरसेनयः । एष ब्रह्मर्षिदेशो वै ब्रह्मावर्तादनन्तरम्
एतद्देशप्रसूतस्य सकाशादग्रजन्मनः । स्वं स्वं चरित्रं शिक्षन्ति पृथिव्यां सर्वमानवाः
हिमवद्विन्ध्ययोर्मध्ये यत्प्राग्विनशनादपि । प्रत्यगेव प्रयागाच्च मध्यदेशः प्रकीर्तितः
आ समुद्रात्तु वै पूर्वादासमुद्रात्तु पश्चिमात् । तयोरेवान्तरं गिर्योरार्यावर्त्तं विदुर्बुधाः
अटते यत्र कृष्णा गौर्मृगो नित्यं स्वभावतः । स ज्ञेयो याज्ञिको देशो म्लेच्छदेशस्त्वतः परः
एतान्नित्यं शुभान्देशान्संश्रयेत द्विजोत्तमः । यस्मिन्कस्मिंश्च निवसेत्पादजो२ वृत्तिकर्शितः
प्रकीर्तितेयं धर्मस्य बुधैर्योनिर्द्विजोत्तमाः । सम्भवश्चास्य सर्वस्य समासान्न तु विस्तरात्

Transliteration (IAST)

sarasvatīdṛṣadvatyordevanadyoryadantaram | tadeva nirmitaṃ deśaṃ brahmāvartaṃ pracakṣate
yasmin deśe ya ācāraḥ pāramparyakramāgataḥ | varṇānāṃ sāntarālānāṃ sa sadācāra ucyate
kurukṣetraṃ ca matsyāśca pañcālāḥ śūrasenayaḥ | eṣa brahmarṣideśo vai brahmāvartādanantaram
etaddeśaprasūtasya sakāśādagrajanmanaḥ | svaṃ svaṃ caritraṃ śikṣanti pṛthivyāṃ sarvamānavāḥ
himavadvindhyayormadhye yatprāgvinaśanādapi | pratyageva prayāgācca madhyadeśaḥ prakīrtitaḥ
ā samudrāttu vai pūrvādāsamudrāttu paścimāt | tayorevāntaraṃ giryorāryāvarttaṃ vidurbudhāḥ
aṭate yatra kṛṣṇā gaurmṛgo nityaṃ svabhāvataḥ | sa jñeyo yājñiko deśo mlecchadeśastvataḥ paraḥ
etānnityaṃ śubhāndeśānsaṃśrayeta dvijottamaḥ | yasminkasmiṃśca nivasetpādajo2 vṛttikarśitaḥ
prakīrtiteyaṃ dharmasya budhairyonirdvijottamāḥ | sambhavaścāsya sarvasya samāsānna tu vistarāt

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
सरस्वतीदृषद्वत्योर्देवनद्योर्यदन्तरम्sarasvatīdṛṣadvatyordevanadyoryadantaram«„что между Сарасвати и Дришадвати, двумя божественными реками, —; СарасватиДришадвати божественныхрек которое между
तदेव निर्मितं देशं ब्रह्मावर्तं प्रचक्षतेtadeva nirmitaṃ deśaṃ brahmāvartaṃ pracakṣateту самую сотворённую страну и называют Брахмавартой; ту именно сотворённую страну Брахмавартой называют
यस्मिन् देशे य आचारः पारम्पर्यक्रमागतःyasmin deśe ya ācāraḥ pāramparyakramāgataḥ«„какой обиход в какой стране пришёл по череду преемства; вкакойстране который обиход преемствочередойпришедший
वर्णानां सान्तरालानां स सदाचार उच्यतेvarṇānāṃ sāntarālānāṃ sa sadācāra ucyateу сословий и промежуточных, тот и зовётся добрым обиходом; сословий спромежуточными тот добрыйобиход зовётся
कुरुक्षेत्रं च मत्स्याश्च पञ्चालाः शूरसेनयःkurukṣetraṃ ca matsyāśca pañcālāḥ śūrasenayaḥ«„Курукшетра, матсьи, панчалы и шурасены —; Курукшетра матсьи панчалы шурасены
एष ब्रह्मर्षिदेशो वै ब्रह्मावर्तादनन्तरम्eṣa brahmarṣideśo vai brahmāvartādanantaramвот страна брахма-провидцев, вслед за Брахмавартой; эта брахмапровидцевстрана ведь Брахмавартыпосле
एतद्देशप्रसूतस्य सकाशादग्रजन्मनःetaddeśaprasūtasya sakāśādagrajanmanaḥ«„от рождённого в этой стране, от старшерождённого,; этойстранерождённого отблизости старшерождённого
स्वं स्वं चरित्रं शिक्षन्ति पृथिव्यां सर्वमानवाःsvaṃ svaṃ caritraṃ śikṣanti pṛthivyāṃ sarvamānavāḥвсе люди на земле учатся каждый своему поведению; своёсвоё поведение учатся наземле вселюди
अटते यत्र कृष्णा गौर्मृगो नित्यं स्वभावतःaṭate yatra kṛṣṇā gaurmṛgo nityaṃ svabhāvataḥ«„где сама собою всегда бродит чёрная антилопа,; бродит где чёрная антилопа всегда посвоейприроде
स ज्ञेयो याज्ञिको देशो म्लेच्छदेशस्त्वतः परःsa jñeyo yājñiko deśo mlecchadeśastvataḥ paraḥту должно знать страною жертвы, а за нею — страна млеччхов“; та знаемая жертвенная страна млеччховстрана же затем далее
Translation

«„Что между Сарасвати и Дришадвати, двумя божественными реками, — ту самую сотворённую страну и называют Брахмавартой. Какой обиход в какой стране пришёл по череду преемства у сословий и промежуточных, тот и зовётся добрым обиходом. Курукшетра, матсьи, панчалы и шурасены — вот страна брахма-провидцев, вслед за Брахмавартой. От рождённого в этой стране, от старшерождённого, все люди на земле учатся каждый своему поведению. Что между Гималаем и Виндхьей, к востоку от Винашаны и к западу от Праяги, — то возглашается Срединною страною. От восточного моря и до западного моря, промежуток между теми двумя горами, разумные знают Арьявартой. Где сама собою всегда бродит чёрная антилопа, ту должно знать страною жертвы, а за нею — страна млеччхов. Этих благих стран да держится всегда лучший из дваждырождённых; а рождённый от стоп, изнурённый пропитанием, пусть живёт где придётся. Это возглашено разумными, о лучшие из дваждырождённых, лоно дхармы и происхождение всего этого — вкратце, а не в подробности“».

Chapter colophon

इति श्रीभविष्ये महापुराणे शतार्धसाहस्र्यां संहितायां ब्राह्मे पर्वणि विवाहधर्मवर्णनं नाम सप्तमोऽध्यायः

Version

477d1446ac19 · published Aug 19, 2026, 5:00:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with