Bhaviṣya Purāṇa
The Marks of a Man1.27.22-29
217 / 3103
LinuxTurn pages
Bhaviṣya Purāṇa · 1.27.22-29
Devanāgarī

शुभावहं मनुष्याणां वदनं स्याद्यथा शृणु । अदीनमाननं स्निग्धं सस्मितं च विशेषतः
साश्रुदीनं तथा रूक्षमस्निग्धं निन्दितं४ गुह । असम्भाव्यं मुखं ज्ञेयं नराणां नगदारण
अकम्पं गुभदं ज्ञेयं नराणां हसितं गुह । निमीलिताक्षं पापस्य हसितं चार्भवोत्तम
आमण्डलं शिरो यस्य स गवाढ्यो नरो भवेत् । छत्राकृति शिरो यस्य स भवेन्नृपतिर्नरः
चिपिटाकारितशिरा हन्याद्वै पितरौ नरः । घण्टाकृति शिरोध्वानमसकृत्सेवते नरः ॥ निम्नं शिरोनर्थदं स्यान्नराणामर्भवोत्तम
गुडैः स्निग्धैस्तथा कृष्णैरभिन्नाग्रैस्तथैव हि । केशैर्न चातिबहुलैर्मृदुभिः पार्थिवो भवेत्
बहुलाः कपिलाः स्थूला विषमाः स्फुटितास्तथा । परुषा ह्रस्वातिकुटिला दरिद्राणां कचाः घनाः
इत्युक्तं लक्षणं नॄणां शुभं वाशुभमेव च । योषितां तदिदानीं ते लक्षणं वच्मि भीमज

Transliteration (IAST)

śubhāvahaṃ manuṣyāṇāṃ vadanaṃ syādyathā śṛṇu | adīnamānanaṃ snigdhaṃ sasmitaṃ ca viśeṣataḥ
sāśrudīnaṃ tathā rūkṣamasnigdhaṃ ninditaṃ4 guha | asambhāvyaṃ mukhaṃ jñeyaṃ narāṇāṃ nagadāraṇa
akampaṃ gubhadaṃ jñeyaṃ narāṇāṃ hasitaṃ guha | nimīlitākṣaṃ pāpasya hasitaṃ cārbhavottama
āmaṇḍalaṃ śiro yasya sa gavāḍhyo naro bhavet | chatrākṛti śiro yasya sa bhavennṛpatirnaraḥ
cipiṭākāritaśirā hanyādvai pitarau naraḥ | ghaṇṭākṛti śirodhvānamasakṛtsevate naraḥ || nimnaṃ śironarthadaṃ syānnarāṇāmarbhavottama
guḍaiḥ snigdhaistathā kṛṣṇairabhinnāgraistathaiva hi | keśairna cātibahulairmṛdubhiḥ pārthivo bhavet
bahulāḥ kapilāḥ sthūlā viṣamāḥ sphuṭitāstathā | paruṣā hrasvātikuṭilā daridrāṇāṃ kacāḥ ghanāḥ
ityuktaṃ lakṣaṇaṃ nṝṇāṃ śubhaṃ vāśubhameva ca | yoṣitāṃ tadidānīṃ te lakṣaṇaṃ vacmi bhīmaja

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
अदीनमाननं स्निग्धं सस्मितं च विशेषतःadīnamānanaṃ snigdhaṃ sasmitaṃ ca viśeṣataḥ«лицо неунылое, лоснящееся и особенно с улыбкою; неунылое лицо лоснящееся сулыбкой особенно
साश्रुदीनं तथा रूक्षमस्निग्धं निन्दितं गुहsāśrudīnaṃ tathā rūkṣamasnigdhaṃ ninditaṃ guha«слёзное и унылое, а также шершавое и нелоснящееся — порицаемо, о Гуха; слёзноунылое также шершавое нелоснящееся порицаемое Гуха
अकम्पं गुभदं ज्ञेयं नराणां हसितं गुहakampaṃ gubhadaṃ jñeyaṃ narāṇāṃ hasitaṃ guha«недрожащий смех у людей да будет признан дающим благо, о Гуха,; недрожащий благодающий признаваемый людей смех Гуха
निमीलिताक्षं पापस्य हसितं चार्भवोत्तमnimīlitākṣaṃ pāpasya hasitaṃ cārbhavottamaа с зажмуренными глазами смех — у грешника, о лучший из отроков; зажмуренноглазый грешника смех отроколучший
छत्राकृति शिरो यस्य स भवेन्नृपतिर्नरःchatrākṛti śiro yasya sa bhavennṛpatirnaraḥ«у кого темя очертанием как зонт, тот человек бывает царём; зонтовидное темя укого тот былбы царь человек
चिपिटाकारितशिरा हन्याद्वै पितरौ नरःcipiṭākāritaśirā hanyādvai pitarau naraḥ«с приплюснутым теменем человек губит родителей; приплюснутоочертанноголовый пустьгубит родителей человек
इत्युक्तं लक्षणं नॄणां शुभं वाशुभमेव चityuktaṃ lakṣaṇaṃ nṝṇāṃ śubhaṃ vāśubhameva ca«так сказана примета людей, благая и неблагая;; так сказанная примета людей благая неблагая же
योषितां तदिदानीं ते लक्षणं वच्मि भीमजyoṣitāṃ tadidānīṃ te lakṣaṇaṃ vacmi bhīmajaтеперь же поведаю тебе примету женщин, о сын Грозного»; женщин то ныне тебе примету говорю Грозногосын
Translation

«„Слушай, каково бывает лицо, приносящее людям благо: лицо неунылое, лоснящееся и особенно с улыбкою. Слёзное и унылое, а также шершавое и нелоснящееся — порицаемо, о Гуха; такое лицо да будет признано у людей несбыточным, о рассекающий горы. Недрожащий смех у людей да будет признан дающим благо, о Гуха, а с зажмуренными глазами смех — у грешника, о лучший из отроков. У кого темя округло, тот человек бывает обилен коровами; у кого темя очертанием как зонт, тот человек бывает царём. С приплюснутым теменем человек губит родителей; с теменем очертанием как колокол человек не раз ходит за звуком; впалое темя бывает у людей не к добру, о лучший из отроков. С волосами как патока, лоснящимися и чёрными, с нерасщеплёнными концами, и не слишком густыми, мягкими, — бывает царём. Густые, рыжеватые, толстые, неровные, а также растрескавшиеся, жёсткие, короткие и слишком витые, плотные — таковы кудри у нищих. Так сказана примета людей, благая и неблагая; теперь же поведаю тебе примету женщин, о сын Грозного“».

Chapter colophon

इति श्रीभविष्ये महापुराणे शतार्द्धसाहस्र्यां संहितायां ब्राह्मे पर्वणि चतुर्थीकल्पे पुरुषलक्षणवर्णनं नाम सप्तविंशोऽध्यायः

Version

ddf56daa9d7a · published Aug 19, 2026, 7:00:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with