नागोदयं प्रवक्ष्यामि ईशानेन तु भाषितम् । ब्रह्मणा तु पुरा सृष्टा ग्रहा नागास्त्वनेकशः
अनन्तं भास्करं विद्यात्सोमं विद्यात्तु वासुकिम् । तक्षकं भूमिपुत्रं तु कर्कोटं च बुधं विदुः
पद्मं बृहस्पतिं विद्यान्महापद्मं च भार्गवम् । कुलिकः शंखपालश्च द्वावेतौ तु शनैश्चरः
पूर्वपादः शंखपालो द्वितीयः कुलिकस्तथा । नित्यं भागे यथोद्दिष्टे दिनरात्री तथैव च
शुक्रसोमौ च मध्याह्ने उदये तु क्षमासुतः । शनिः प्रागष्टमे भागे दिवारात्रे त्विहोच्यते
ग्रहाश्च भुञ्जते चैव शेषं भागस्य लक्षणम् । रविवारे सदा ज्ञेयौ पादौ दश चतुर्दश
अष्ट द्वादश वै चन्द्रे दश षष्ठे कुजे तथा । बुधस्य नवमे पादे राहौ च दिवसस्य च
गुरोर्द्वितीयः षष्ठश्च षोडशस्य तु वर्जयेत् । भास्करस्य दिने प्रोक्ते चतुर्थे दशमेष्टमे
शनैश्चरदिने पादं त्यजेच्चैव सुदारुणम् । द्वितीयं द्वादशं चैव षोडशस्य तु वर्जयेत्
मुहूर्तघटिकादूर्द्ध्वं घटिका चतुर्थं भागं विंशतिश्च । कुहूसुतं बुद्बुदं निमेषमेतत्कालस्य लक्षणम्
nāgodayaṃ pravakṣyāmi īśānena tu bhāṣitam | brahmaṇā tu purā sṛṣṭā grahā nāgāstvanekaśaḥ
anantaṃ bhāskaraṃ vidyātsomaṃ vidyāttu vāsukim | takṣakaṃ bhūmiputraṃ tu karkoṭaṃ ca budhaṃ viduḥ
padmaṃ bṛhaspatiṃ vidyānmahāpadmaṃ ca bhārgavam | kulikaḥ śaṃkhapālaśca dvāvetau tu śanaiścaraḥ
pūrvapādaḥ śaṃkhapālo dvitīyaḥ kulikastathā | nityaṃ bhāge yathoddiṣṭe dinarātrī tathaiva ca
śukrasomau ca madhyāhne udaye tu kṣamāsutaḥ | śaniḥ prāgaṣṭame bhāge divārātre tvihocyate
grahāśca bhuñjate caiva śeṣaṃ bhāgasya lakṣaṇam | ravivāre sadā jñeyau pādau daśa caturdaśa
aṣṭa dvādaśa vai candre daśa ṣaṣṭhe kuje tathā | budhasya navame pāde rāhau ca divasasya ca
gurordvitīyaḥ ṣaṣṭhaśca ṣoḍaśasya tu varjayet | bhāskarasya dine prokte caturthe daśameṣṭame
śanaiścaradine pādaṃ tyajeccaiva sudāruṇam | dvitīyaṃ dvādaśaṃ caiva ṣoḍaśasya tu varjayet
muhūrtaghaṭikādūrddhvaṃ ghaṭikā caturthaṃ bhāgaṃ viṃśatiśca | kuhūsutaṃ budbudaṃ nimeṣametatkālasya lakṣaṇam
«„Поведаю восхождение змей, сказанное Ишаною. Брахмою в древности сотворены планеты и змеи во множестве. Ананту да знают Солнцем, Васуки да знают Луною, Такшаку — Сыном земли, а Каркоту знают Меркурием. Падму да знают Брихаспати, а Махападму — Бхаргавой; Кулика и Шанкхапала — эти двое суть Медленноходящий. Первая четверть — Шанкхапала, вторая — Кулика; всегда в указанной доле, и в день, и в ночь так же. Шукра и Сома — в полдень, а на восходе — Сын земли; Шани — в восьмой доле впереди, о дне и ночи здесь говорится. И планеты вкушают остаток — примета доли. В день Солнца всегда да будут признаны четверти десятая и четырнадцатая; в день Луны — восьмая и двенадцатая, в день Куджи — десятая и шестая; в день Меркурия — девятая четверть, и в Раху — дневная. У Гуру — вторая и шестая, а шестнадцатую да отвергнет. В день Солнца возглашены четвёртая, десятая и восьмая. В день Медленноходящего да оставит четверть, весьма грозную; вторую и двенадцатую, а шестнадцатую да отвергнет. Мухурта, гхатика и выше, гхатика — четвёртая доля, и двадцать; …пузырёк, мгновение ока — такова примета времени“».
इति श्री भविष्ये महापुराणे शतार्द्धसाहस्र्यां संहितायां ब्राह्मे पर्वणि पञ्चमीकल्पे दंशदष्टकदूतलक्षणं नाम चतुस्त्रिंशोऽध्यायः
3073b3444ad8 · published Aug 19, 2026, 7:00:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Брахмана ту пура сришта граха нагас — «Брахмою сотворены планеты и змеи». Планеты и змеи названы сотворёнными вместе, и дальше просто отождествлены. Небо и подземное сведены в один список. Светила и змеи объявлены одним разрядом существ.
Анантам бхаскарам видьят — «Ананту да знают Солнцем». Восемь великих змей розданы семи планетам, причём на Сатурн приходится двое. Соответствие устроено ради счёта, а не ради смысла. Список подогнан так, чтобы сошлось число.
Такшакам бхумипутрам — «Такшаку — Сыном земли». Такшака, убийца Парикшита, отдан Марсу — самой злой из планет. Здесь подбор хотя бы объясним. Самому грозному змею назначена самая грозная планета.
Пурва-падах шанкхапало — «первая четверть — Шанкхапала». Сутки поделены на доли, и каждой доле приставлен свой змей. Так получается расписание опасных часов. День расчерчен на часы дежурства.
Рави-варе... паду даша чатурдаша — «в день Солнца... четверти десятая и четырнадцатая». Дальше идёт таблица: какие доли суток дурны в какой день недели. Всё это нужно, чтобы знать, когда не ходить в траву. Таблица составлена ради того, чтобы знать опасное время.
Будбудам нимешам этат каласья лакшанам — «пузырёк, мгновение ока — такова примета времени». Глава о смертном часе кончается перечнем самых малых мер времени. От суток спустились к мгновению ока. Разговор о смерти закончен счётом мельчайших долей времени.