Bhaviṣya Purāṇa
The Derivation of the Divine Names1.77.9-15
449 / 3103
LinuxTurn pages
Bhaviṣya Purāṇa · 1.77.9-15
Devanāgarī

सात्त्विकं पुरुषत्वे च गुणवृत्तं स्वयंभुवः । ब्रह्मत्वे सृजते लोकान्कालत्वे चापि संक्षिपेत्
पुरुषत्वे उदासीनस्तिस्रोऽवस्थाः प्रजापतेः । त्रिधा विभज्य चात्मानं त्रिकालं सम्प्रवर्तते
सृजते ग्रसते चैव वीक्षते च त्रिभिः स्वयम् । अग्रे हिरण्यगर्भस्तु प्रादुर्भूतः स्वयम्भुवः
आदित्यस्यादिदेवत्वादजातत्वादजः स्मृतः । देवेषु स महान्देवो महादेवः स्मृतस्ततः
सर्वेशत्वाच्च लोकस्य अधीशत्वाच्च ईश्वरः । बृहत्त्वाच्च स्मृतो ब्रह्मा भवत्वाद्भव उच्यते
पाति यस्मात्प्रजाः सर्वाः प्रजापतिरतः स्मृतः । पुरे शेते च वै यस्मात्तस्मात्पुरुष उच्यते
नोत्पाद्यत्वादपूर्वत्वात्स्वयंभूरिति विश्रुतः

Transliteration (IAST)

sāttvikaṃ puruṣatve ca guṇavṛttaṃ svayaṃbhuvaḥ | brahmatve sṛjate lokānkālatve cāpi saṃkṣipet
puruṣatve udāsīnastisro'vasthāḥ prajāpateḥ | tridhā vibhajya cātmānaṃ trikālaṃ sampravartate
sṛjate grasate caiva vīkṣate ca tribhiḥ svayam | agre hiraṇyagarbhastu prādurbhūtaḥ svayambhuvaḥ
ādityasyādidevatvādajātatvādajaḥ smṛtaḥ | deveṣu sa mahāndevo mahādevaḥ smṛtastataḥ
sarveśatvācca lokasya adhīśatvācca īśvaraḥ | bṛhattvācca smṛto brahmā bhavatvādbhava ucyate
pāti yasmātprajāḥ sarvāḥ prajāpatirataḥ smṛtaḥ | pure śete ca vai yasmāttasmātpuruṣa ucyate
notpādyatvādapūrvatvātsvayaṃbhūriti viśrutaḥ

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
पुरुषत्वे उदासीनस्तिस्रोऽवस्थाः प्रजापतेःpuruṣatve udāsīnastisro'vasthāḥ prajāpateḥ«в пурушестве он безучастен — три состояния владыки тварей; впурушестве безучастный три состояния тварейвладыки
सृजते ग्रसते चैव वीक्षते च त्रिभिः स्वयम्sṛjate grasate caiva vīkṣate ca tribhiḥ svayam«он творит, поглощает и озирает — тремя, сам; творит поглощает озирает тремя сам
सर्वेशत्वाच्च लोकस्य अधीशत्वाच्च ईश्वरःsarveśatvācca lokasya adhīśatvācca īśvaraḥ«от владычества над всем и от главенства над миром — «Владыка»; всевладычеством мира главенством Владыка
बृहत्त्वाच्च स्मृतो ब्रह्मा भवत्वाद्भव उच्यतेbṛhattvācca smṛto brahmā bhavatvādbhava ucyate«от величия помнится «Брахма», от бытийности зовётся «Бхава»; величием помнимый Брахма бытийностью Бхава зовётся
पाति यस्मात्प्रजाः सर्वाः प्रजापतिरतः स्मृतःpāti yasmātprajāḥ sarvāḥ prajāpatirataḥ smṛtaḥ«поскольку он хранит все существа, оттого и помнится «владыкою тварей»; хранит поскольку существа все тварейвладыка оттого помнимый
पुरे शेते च वै यस्मात्तस्मात्पुरुष उच्यतेpure śete ca vai yasmāttasmātpuruṣa ucyate«и поскольку он спит в граде, потому и зовётся «Пурушею»; вграде спит поскольку потому Пуруша зовётся
Translation

«„Сáттвика — в пурушестве; таково обращение качеств у Саморождённого. В брахманстве он творит миры, во временности же их сжимает, в пурушестве он безучастен — три состояния владыки тварей. Разделив себя натрое, он движется по трём временам: он творит, поглощает и озирает — тремя, сам. Прежде всего явился Хираньягарбха, Саморождённый. Оттого что Адитья — первое божество и что он нерождён, он помнится «нерождённым»; и оттого что он великий бог среди богов, помнится «Великим богом». От владычества над всем и от главенства над миром — «Владыка»; от величия помнится «Брахма», от бытийности зовётся «Бхава». Поскольку он хранит все существа, оттого и помнится «владыкою тварей»; и поскольку он спит в граде, потому и зовётся «Пурушею». От непроизводимости и беспредшественности прославлен как «Саморождённый»“».

Version

7d886a5ff5db · published Aug 22, 2026, 6:10:53 PM UTC

Available inRU

Page between verses with