ब्रह्मोवाच । विंशादीन्पालयामास ह्यवतीर्णो हरिः प्रभुः । दैत्यधर्मस्य नाशार्थं वेदधर्मादिगुप्तये
मत्स्यादिकस्वरूपेण त्ववतारं करोत्यजः । मत्स्यो भूत्वा हयग्रीवं दैत्यं हत्वाजिकण्टकम्
वेदानानीय मन्वादीन्पालयामास केशवः । मन्दरं धारयामास कूर्मो भूत्वा हिताय च
क्षीरोदमथने वै द्यो देवो धन्वन्तरिर्ह्यर्भूत् । बिभ्रत्कमण्डलुं पूर्णममृतेन समुत्थितः
आयुर्वेदमथाष्टाङ्गं सुश्रुताय स उक्तवान् । अमृतं पाययामास स्त्रीरूपी च सुरान्हरिः
अवतीर्णो वराहो ऽथ हिरण्याक्षं जघान ह । पृथिवीं धारयामास पालयामास देवताः
नरसिंहो ऽवर्तोर्णो ऽथ हिरण्यकशिपुंरिपुम् । दैत्यान्निहतवान्वेदधर्मादीनभ्यपालयत्
ततः परशुरामो ऽभूज्जमदग्नेर्जगत्प्रभुः । त्रिः सप्तकृत्वः पृथिवीं चक्रे निः क्षत्त्रियां हरिः
कार्तवीर्यं जघानाजौ कश्यपाय महीं ददौ । यागं कृत्वा महाबाहुर्महेन्द्रे पर्वते स्थितः
brahmovāca / viṃśādīnpālayāmāsa hyavatīrṇo hariḥ prabhuḥ / daityadharmasya nāśārthaṃ vedadharmādiguptaye
matsyādikasvarūpeṇa tvavatāraṃ karotyajaḥ / matsyo bhūtvā hayagrīvaṃ daityaṃ hatvājikaṇṭakam
vedānānīya manvādīnpālayāmāsa keśavaḥ / mandaraṃ dhārayāmāsa kūrmo bhūtvā hitāya ca
kṣīrodamathane vai dyo devo dhanvantarirhyarbhūt / bibhratkamaṇḍaluṃ pūrṇamamṛtena samutthitaḥ
āyurvedamathāṣṭāṅgaṃ suśrutāya sa uktavān / amṛtaṃ pāyayāmāsa strīrūpī ca surānhariḥ
avatīrṇo varāho 'tha hiraṇyākṣaṃ jaghāna ha / pṛthivīṃ dhārayāmāsa pālayāmāsa devatāḥ
narasiṃho 'vartorṇo 'tha hiraṇyakaśipuṃripum / daityānnihatavānvedadharmādīnabhyapālayat
tataḥ paraśurāmo 'bhūjjamadagnerjagatprabhuḥ / triḥ saptakṛtvaḥ pṛthivīṃ cakre niḥ kṣattriyāṃ hariḥ
kārtavīryaṃ jaghānājau kaśyapāya mahīṃ dadau / yāgaṃ kṛtvā mahābāhurmahendre parvate sthitaḥ
Брахма сказал: двадцать и прочих хранил нисшедший владыка Хари — ради гибели закона дайтьев и ради охранения веды, закона и прочего. В образе рыбы и прочих творит нисхождение нерождённый. Став рыбою и убив дайтью Хаягриву, терние побед, и принеся веды, Кешава хранил Ману и прочих. Став черепахой, он держал Мандару ради блага. При пахтанье молочного океана тот бог был Дханвантари: он восстал, неся сосуд, полный амриты, и поведал Сушруте восьмичастную аюрведу; а затем Хари в образе женщины напоил богов амритой. Затем, нисшедший Вепрем, он убил Хираньякшу, держал землю и хранил богов. Затем, нисшедший Нарасимхой, он убил врага Хираньякашипу и дайтьев и охранил веду, закон и прочее. Затем владыка мира стал Парашурамой от Джамадагни: трижды семь раз сделал Хари землю без кшатриев, убил в битве Картавирью, отдал землю Кашьяпе и, совершив жертву, мощнорукий пребыл на горе Махендре.
93aeb0b7dc4b · published Sep 2, 2026, 1:35:03 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Все нисхождения объяснены одной целью, названной в первом же стихе: погубить закон дайтьев и охранить веду. Каждое из них потом излагается как исполнение этой задачи.
Дханвантари не отделён от Вишну: тот же бог восстаёт из океана с амритой и передаёт Сушруте врачебную науку. Медицина возведена к тому же источнику, что и остальные нисхождения.
Образ женщины, которым Хари напоил богов амритой, назван наравне с прочими и без пояснений. Список нисхождений не различает облики по достоинству.