Garuḍa Purāṇa
The Aetiology of Abdominal Diseases1.161.1-9
623 / 1147
LinuxTurn pages
Garuḍa Purāṇa · 1.161.1-9

Dhanvantarir

Devanāgarī

धन्वन्तरिरुवाच । उदराणां निदानञ्च वक्ष्ये सुश्रुत तच्छृणु । रोगाः सर्वे ऽपि मन्दाग्नौ सुतरामुदराणि तु
अनीर्णामयाश्चाप्यन्ये जायन्ते मलसंचयात् । ऊर्ध्वाधो वायवो रुद्ध्वा व्याकुलाविप्रवाहिणी?
प्राणानपानान्संदूष्य कुर्युस्तान्मांससन्धिगान् । आध्माप्य कुक्षिमुदरमष्टधा ते च भेदतः
पृथग्दोषैः समस्तौश्च प्लीहवङ्क्षक्षतोदकैः । तेनार्ताः शुष्कताल्वोष्ठाः सर्वपादकरोदराः
नष्टचेष्टबलाहाराः कृतप्रध्मात् कुक्षयः । पुरुषाः स्युः प्रेतरूपा भाविनस्तस्य लक्षणम्
क्षुन्नाशो ऽरुचिवत्सर्वं सविदाहञ्च पच्यते । जीर्णान्नं यो न जानाति सो ऽपथ्यं सेवतेनरः
क्षीयते बलमङ्गस्य श्वसित्यल्पो ऽविचेष्टितः । विषयावृत्तिबुद्धिश्च शोकशोषादयो ऽपिच
रुग्बस्तिसन्धौ सततं लघ्वल्पभोजनैरपि । जराजीर्णो बलभ्रंशो भवेज्जठररोगिणः
स्वतन्त्रतन्द्रालसता मलसर्गो ऽल्पवह्निता । दाहः श्वयथुराध्मानमन्त्रे सलिलसम्भवे

Transliteration (IAST)

dhanvantariruvāca / udarāṇāṃ nidānañca vakṣye suśruta tacchṛṇu / rogāḥ sarve 'pi mandāgnau sutarāmudarāṇi tu
anīrṇāmayāścāpyanye jāyante malasaṃcayāt / ūrdhvādho vāyavo ruddhvā vyākulāvipravāhiṇī?
prāṇānapānānsaṃdūṣya kuryustānmāṃsasandhigān / ādhmāpya kukṣimudaramaṣṭadhā te ca bhedataḥ
pṛthagdoṣaiḥ samastauśca plīhavaṅkṣakṣatodakaiḥ / tenārtāḥ śuṣkatālvoṣṭhāḥ sarvapādakarodarāḥ
naṣṭaceṣṭabalāhārāḥ kṛtapradhmāt kukṣayaḥ / puruṣāḥ syuḥ pretarūpā bhāvinastasya lakṣaṇam
kṣunnāśo 'rucivatsarvaṃ savidāhañca pacyate / jīrṇānnaṃ yo na jānāti so 'pathyaṃ sevatenaraḥ
kṣīyate balamaṅgasya śvasityalpo 'viceṣṭitaḥ / viṣayāvṛttibuddhiśca śokaśoṣādayo 'pica
rugbastisandhau satataṃ laghvalpabhojanairapi / jarājīrṇo balabhraṃśo bhavejjaṭhararogiṇaḥ
svatantratandrālasatā malasargo 'lpavahnitā / dāhaḥ śvayathurādhmānamantre salilasambhave

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
धन्वन्तरिर्dhanvantarirДханвантари
उवाचuvācaсказал
उदराणांudarāṇāṃнедугов живота
निदानञ्nidānañпричины
वक्ष्येvakṣyeизреку
सुश्रुतsuśrutaСушрута
तच्tacто
छृणुchṛṇuслушай
रोगाःrogāḥнедуги
सर्वेsarveвсе
मन्दाग्नौmandāgnauпри слабом огне
सुतराम्sutarāmособенно
उदराणिudarāṇiнедуги живота
अनीर्णामयाश्anīrṇāmayāśнедуги от несварения
अन्येanyeиные
जायन्तेjāyanteрождаются
मलसंचयात्malasaṃcayātот скопления нечистот
ऊर्ध्वाधोūrdhvādhoвверх и вниз
वायवोvāyavoветры
रुद्ध्वाruddhvāзаперев
व्याकुलाvyākulāсмятенная
विप्रवाहिनीvipravāhinīуносящая
प्राणान्prāṇānпраны
अपानान्apānānапаны
संदूष्यsaṃdūṣyaиспортив
कुर्युस्kuryusтворят
तान्tānте
मांससन्धिगान्māṃsasandhigānв мясо и суставы вошедшие
आध्माप्यādhmāpyaраздув
कुक्षिम्kukṣimбок
उदरम्udaramживот
अष्टधाaṣṭadhāвосьмерично
तेteони
भेदतःbhedataḥпо различию
पृथग्pṛthagпорознь
दोषैःdoṣaiḥдошами
समस्तौश्samastauśсоединёнными
प्लीहplīhaселезёнкой
वङ्क्षvaṅkṣaпахом
क्षतkṣataраной
उदकैःudakaiḥводою
तेनार्ताःtenārtāḥтем мучимые
शुष्कśuṣkaсухие
ताल्व्tālvнёбо
ओष्ठाःoṣṭhāḥгубы
सर्वपादकरोदराःsarvapādakarodarāḥсо стопами, руками и животом
नष्टnaṣṭaутраченные
चेष्टceṣṭaдвижение
बलाbalāсила
हाराःhārāḥпища
कृतप्रध्मात्kṛtapradhmātот произведённого раздутия
कुक्षयःkukṣayaḥбока
पुरुषाःpuruṣāḥлюди
स्युःsyuḥбывают
प्रेतरूपाpretarūpāвида умерших
भाविनस्bhāvinasгрядущего
तस्यtasyaего
लक्षणम्lakṣaṇamпризнак
क्षुन्नाशोkṣunnāśoпотеря голода
रुचिruciвкус
सविदाहञ्savidāhañсо жжением
पच्यतेpacyateпереваривается
जीर्णान्नंjīrṇānnaṃпереваренную пищу
योyoкто
naне
जानातिjānātiзнает
सोsoтот
पथ्यंpathyaṃнеподобающее
सेवतेsevateвкушает
नरःnaraḥчеловек
क्षीयतेkṣīyateубывает
बलम्balamсила
अङ्गस्यaṅgasyaтела
श्वसित्य्śvasityдышит
अल्पोalpoслабо
विचेष्टितःviceṣṭitaḥбез движения
विषयviṣayaк предметам
वृत्तिvṛttiобращённый
बुद्धिश्buddhiśразум
शोकśokaгоре
शोषादयोśoṣādayoиссушение и прочее
रुग्rugболь
बस्तिसन्धौbastisandhauв сочленении пузыря
सततंsatataṃпостоянно
लघ्व्laghvлёгкой
अल्पalpaмалой
भोजनैर्bhojanairпищей
अपिapiдаже
जराjarāстаростью
जीर्णोjīrṇoизношенный
बलभ्रंशोbalabhraṃśoутрата силы
भवेज्bhavejбывает
जठररोगिणःjaṭhararogiṇaḥу страдающего утробным недугом
स्वतन्त्रsvatantraсамовольная
तन्द्राtandrāоцепенение
लसताlasatāвялость
मलसर्गोmalasargoисхождение нечистот
ल्पवह्निताlpavahnitāслабость огня
दाहःdāhaḥжжение
श्वयथुर्śvayathurопухоль
आध्मानम्ādhmānamвздутие
अन्त्रेantreв кишке
सलिलसम्भवेsalilasambhaveпри рождении воды
Translation

Дханвантари сказал: причины недугов живота изреку — слушай их, Сушрута. Все недуги бывают при слабом огне, а недуги живота — особенно. И иные недуги от несварения рождаются от скопления нечистот. Ветры, заперев верх и низ, смятенные и уносящие, испортив праны и апаны, творят те недуги, вошедшие в мясо и суставы; и, раздув бок, творят живот — восьмеричный по различию: дошами порознь и соединёнными, селезёнкой, пахом, раной и водою. Мучимые тем — с сухим нёбом и губами, со стопами, руками и животом отёкшими, с утраченными движением, силою и пищею, с боками, раздутыми произведённым вздутием, люди бывают видом как умершие: таков признак грядущего. Потеря голода, отвращение к пище, и всё переваривается со жжением; кто не знает переваренной пищи, тот вкушает неподобающее. Убывает сила тела, дышит он слабо и без движения, разум обращён лишь к предметам, и приходят горе, иссушение и прочее. Боль в сочленении пузыря постоянна даже при лёгкой и малой пище; изношенный старостью, с утратой силы, — таков страдающий утробным недугом. Самовольные оцепенение и вялость, исхождение нечистот, слабость огня, жжение, опухоль и вздутие в кишке — при рождении воды.

Version

e58d964163f0 · published Sep 2, 2026, 4:35:45 PM UTC

Available inRU

Page between verses with