Garuḍa Purāṇa
The Dharma and Adharma That Bring Man Happiness and Sorrow2.48.1-11
1132 / 1147
LinuxTurn pages
Garuḍa Purāṇa · 2.48.1-11

Tārkṣya

Devanāgarī

तार्क्ष्य उवाच । ये मर्त्यलोके निवसन्ति मानवास्ते सर्वजातौ निधनं प्रयान्ति । काले स्वकीये निजपुण्यसंख्यया वदन्ति लाक कथस्व तन्मे
गच्छन्ति मार्गेण सुदुस्तरेण विधातृनिष्पादितवर्त्मनि स्थिताः । केनैव पुण्येन मुदं प्रयान्ति तिष्ठन्ति केनैव कुलं बलं वयः
सूत उवाच । श्रुत्वाथ देवो गरुडं त्ववोचत् स्मृत्वा वपुः कर्मभयञ्च रूपम् । सृष्टा धरा येन चराचरं जगत्स येन शस्ता विहितो यमो विभुः
श्रीभगवानुवाच । धर्मार्थकामं चिरमोक्षसञ्चयमन्यं द्वितीयं यममार्गगामिनाम् । प्रविश्यचाङ्गुष्ठसमे स तत्र वै तं प्राप्य देहं स्वमन्दिरम्?
गृहीतपाशो रुदते पुनः पुनर्देशे सुपुण्ये द्विज देहसंस्थितः । देवेन्द्रपूजा पितृदेवतृप्तिदं मोहान्न चेष्टं न च पुत्त्रसन्ततिः
न मे ऽस्ति बन्धुर्यममार्गगामिनो मया न कृत्यं द्विजदेहलिप्सया । सम्प्राप्य विप्रत्वमतीव दुर्लभं नाधीतवान्वेदपुराणसंहिताः । प्राप्तं सुरत्नं करसंस्थितं गतं देहन्क्वचिन्निस्तर यत्त्वया कृतम्
यः क्षत्त्रियो बाहुबलेन संयुगे ललाटदेशाद्रुधिरं मुखे पपौ । तत्सोमपानं हि कृतं महामखे जीवन्मृतः सो ऽपि हि याति मुक्तिक्
स्थानान्यनेकानि कृतानि तानि पीतान्यनेकान्यपि गर्हितानि । शस्त्रं गृहीत्वा समरे रिपूणां यः संमुखं याति स मुक्तपापः
क्षत्त्रान्वयो वापि विशोन्वयो वा शूद्रान्वयो वापि हि नीचवर्णः । संग्रामदेवद्विजबालघाती स्त्रीवृद्धहा दीनतपस्विहन्ता
उपद्रुतेष्वेषु पराङ्मुखो यः स्युस्तस्य देवाः सकलाः पराङ्मुखाः । तिलोदकं नैव पिबन्ति पूर्वे हुतं न गृह्णाति हुताशनोपि तत्
द्वेषाद्भयाद्वा समरे समागते शस्त्रं गृहीत्वा परसैन्यसंमुखः । न याति पक्षीन्द्र मृश्च पश्चात्क्षात्त्रं बलं तस्य गतं तथैव । द्विजाय दत्त्वा कनकं महीमिमां भूयः स पश्चाद्भवतीह लोके

Transliteration (IAST)

tārkṣya uvāca / ye martyaloke nivasanti mānavāste sarvajātau nidhanaṃ prayānti / kāle svakīye nijapuṇyasaṃkhyayā vadanti lāka kathasva tanme
gacchanti mārgeṇa sudustareṇa vidhātṛniṣpāditavartmani sthitāḥ / kenaiva puṇyena mudaṃ prayānti tiṣṭhanti kenaiva kulaṃ balaṃ vayaḥ
sūta uvāca / śrutvātha devo garuḍaṃ tvavocat smṛtvā vapuḥ karmabhayañca rūpam / sṛṣṭā dharā yena carācaraṃ jagatsa yena śastā vihito yamo vibhuḥ
śrībhagavānuvāca / dharmārthakāmaṃ ciramokṣasañcayamanyaṃ dvitīyaṃ yamamārgagāminām / praviśyacāṅguṣṭhasame sa tatra vai taṃ prāpya dehaṃ svamandiram?
gṛhītapāśo rudate punaḥ punardeśe supuṇye dvija dehasaṃsthitaḥ / devendrapūjā pitṛdevatṛptidaṃ mohānna ceṣṭaṃ na ca puttrasantatiḥ
na me 'sti bandhuryamamārgagāmino mayā na kṛtyaṃ dvijadehalipsayā / samprāpya vipratvamatīva durlabhaṃ nādhītavānvedapurāṇasaṃhitāḥ / prāptaṃ suratnaṃ karasaṃsthitaṃ gataṃ dehankvacinnistara yattvayā kṛtam
yaḥ kṣattriyo bāhubalena saṃyuge lalāṭadeśādrudhiraṃ mukhe papau / tatsomapānaṃ hi kṛtaṃ mahāmakhe jīvanmṛtaḥ so 'pi hi yāti muktik
sthānānyanekāni kṛtāni tāni pītānyanekānyapi garhitāni / śastraṃ gṛhītvā samare ripūṇāṃ yaḥ saṃmukhaṃ yāti sa muktapāpaḥ
kṣattrānvayo vāpi viśonvayo vā śūdrānvayo vāpi hi nīcavarṇaḥ / saṃgrāmadevadvijabālaghātī strīvṛddhahā dīnatapasvihantā
upadruteṣveṣu parāṅmukho yaḥ syustasya devāḥ sakalāḥ parāṅmukhāḥ / tilodakaṃ naiva pibanti pūrve hutaṃ na gṛhṇāti hutāśanopi tat
dveṣādbhayādvā samare samāgate śastraṃ gṛhītvā parasainyasaṃmukhaḥ / na yāti pakṣīndra mṛśca paścātkṣāttraṃ balaṃ tasya gataṃ tathaiva / dvijāya dattvā kanakaṃ mahīmimāṃ bhūyaḥ sa paścādbhavatīha loke

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
तार्क्ष्यtārkṣyaТаркшья
उवाचuvācaсказал
येyeкоторые
मर्त्यलोकेmartyalokeв мире смертных
निवसन्तिnivasantiобитают
मानवास्mānavāsлюди
तेteони
सर्वजातौsarvajātauво всяком рождении
निधनंnidhanaṃкончины
प्रयान्तिprayāntiдостигают
कालेkāleво время
स्वकीयेsvakīyeсвоё
निजपुण्यसंख्ययाnijapuṇyasaṃkhyayāпо счёту своих заслуг
वदन्तिvadantiговорят
कथस्वkathasvaповедай
तन्tanто
मेmeмне
गच्छन्तिgacchantiидут
मार्गेणmārgeṇaдорогою
सुदुस्तरेणsudustareṇaвесьма труднопроходимою
विधातृनिष्पादितवर्त्मनिvidhātṛniṣpāditavartmaniна пути, проложенном Творцом
स्थिताःsthitāḥпребывающие
केनैवkenaivaкаким именно
पुण्येनpuṇyenaблагочестием
मुदंmudaṃрадость
तिष्ठन्तिtiṣṭhantiпребывают
कुलंkulaṃрод
बलंbalaṃсила
वयःvayaḥвозраст
सूतsūtaСута
श्रुत्वाśrutvāуслышав
अथathaзатем
देवोdevoбог
गरुडंgaruḍaṃГаруде
अवोचत्avocatсказал
स्मृत्वाsmṛtvāпомянув
वपुःvapuḥтело
कर्मभयञ्karmabhayañстрах деяний
रूपम्rūpamоблик
सृष्टाsṛṣṭāсотворена
धराdharāземля
येनyenaкем
चराचरंcarācaraṃдвижущийся и неподвижный
जगत्jagatмир
saон
येनyenaкем
विहितोvihitoустроен
यमोyamoЯма
विभुःvibhuḥвсемогущий
श्रीभगवान्śrībhagavānШри Бхагаван
धर्मार्थकामंdharmārthakāmaṃдолг, выгоду и желание
चिरमोक्षसञ्चयम्ciramokṣasañcayamдолгое накопление к освобождению
द्वितीयंdvitīyaṃвторое
यममार्गगामिनाम्yamamārgagāmināmу идущих путём Ямы
प्रविश्यpraviśyaвойдя
अङ्गुष्ठसमेaṅguṣṭhasameразмером с большой палец
तत्रtatraтам
वैvaiже
तंtaṃто
प्राप्यprāpyaобретя
देहंdehaṃтело
स्वमन्दिरम्svamandiramсвоё жилище
गृहीतपाशोgṛhītapāśoсхваченный петлёю
रुदतेrudateплачет
पुनःpunaḥснова
देशेdeśeв месте
सुपुण्येsupuṇyeвесьма святом
द्विजdvijaо дваждырождённый
देहसंस्थितःdehasaṃsthitaḥпребывающий в теле
देवेन्द्रपूजाdevendrapūjāпочитание владыки богов
पितृदेवतृप्तिदंpitṛdevatṛptidaṃдающее насыщение отцам и богам
मोहान्mohānпо омрачению
naне
चेष्टंceṣṭaṃсовершено
पुत्रसन्ततिःputrasantatiḥпотомства сыновей
अस्तिastiесть
बन्धुर्bandhurродича
मयाmayāмною
कृत्यंkṛtyaṃдолжное
द्विजदेहलिप्सयाdvijadehalipsayāс жаждою тела брахмана
सम्प्राप्यsamprāpyaобретя
विप्रत्वम्vipratvamбрахманство
अतीवatīvaвесьма
दुर्लभंdurlabhaṃтруднодостижимое
नाधीतवान्nādhītavānне изучил
वेदपुराणसंहिताःvedapurāṇasaṃhitāḥведы, пураны и самхиты
प्राप्तंprāptaṃобретённый
सुरत्नंsuratnaṃдобрый самоцвет
करसंस्थितंkarasaṃsthitaṃбывший в руке
गतंgataṃушёл
देहिन्dehinо воплощённый
क्वचिन्kvacinгде-нибудь
निस्तरnistaraпереправься
यत्yatчто
त्वयाtvayāтобою
कृतम्kṛtamсодеяно
यःyaḥкоторый
क्षत्त्रियोkṣattriyoкшатрий
बाहुबलेनbāhubalenaсилою рук
संयुगेsaṃyugeв битве
ललाटदेशाद्lalāṭadeśādс области лба
रुधिरंrudhiraṃкровь
मुखेmukheв рот
पपौpapauвыпил
तत्tatто
सोमपानंsomapānaṃпитьё сомы
हिhiведь
कृतंkṛtaṃсовершено
महामखेmahāmakheв великой жертве
जीवन्मृतःjīvanmṛtaḥживой или мёртвый
यातिyātiидёт
मुक्तिम्muktimосвобождением
स्थानान्य्sthānānyместа
अनेकानिanekāniмногие
कृतानिkṛtāniсовершённые
तानिtāniте
पीतान्य्pītānyвыпитые
गर्हितानिgarhitāniпорицаемые
शस्त्रंśastraṃоружие
गृहीत्वाgṛhītvāвзяв
समरेsamareв бою
रिपूणांripūṇāṃврагов
संमुखंsaṃmukhaṃлицом к лицу
मुक्तपापःmuktapāpaḥосвобождён от греха
क्षत्त्रान्वयोkṣattrānvayoрода кшатриев
विशोन्वयोviśonvayoрода вайшьев
शूद्रान्वयोśūdrānvayoрода шудр
नीचवर्णःnīcavarṇaḥнизкого сословия
संग्रामदेवद्विजबालघातीsaṃgrāmadevadvijabālaghātīубивающий в битве богов, брахманов и детей
स्त्रीवृद्धहाstrīvṛddhahāубийца женщин и стариков
दीनतपस्विहन्ताdīnatapasvihantāгубитель бедных и подвижников
उपद्रुतेष्व्upadruteṣvу притесняемых
एषुeṣuу этих
पराङ्मुखोparāṅmukhoотвернувшийся
स्युस्syusбудут
तस्यtasyaу него
देवाःdevāḥбоги
सकलाःsakalāḥвсе
पराङ्मुखाःparāṅmukhāḥотвернувшимися
तिलोदकंtilodakaṃводу с сезамом
नैवnaivaвовсе не
पिबन्तिpibantiпьют
पूर्वेpūrveпредки
हुतंhutaṃвозлитое
गृह्णातिgṛhṇātiпринимает
हुताशनोhutāśanoогонь
द्वेषाद्dveṣādот ненависти
भयाद्bhayādот страха
समागतेsamāgateнаступившей
परसैन्यसंमुखःparasainyasaṃmukhaḥлицом к вражьему войску
पक्षीन्द्रpakṣīndraо владыка птиц
मृतश्mṛtaśумерший
पश्चात्paścātзатем
क्षात्त्रंkṣāttraṃкшатрийская
तस्यtasyaу него
गतंgataṃушла
तथैवtathaivaточно так же
द्विजायdvijāyaбрахману
दत्त्वाdattvāдав
कनकंkanakaṃзолото
महीम्mahīmземлю
इमांimāṃэту
भूयःbhūyaḥснова
भवतीहbhavatīhaбывает здесь
लोकेlokeв мире
caи
caи
caи
caи
caи
caи
caи
caи
caи
caи
naне
naне
naне
naне
naне
naне
तुtuже
तुtuже
तुtuже
तुtuже
वाили
वाили
वाили
वाили
वाили
वाили
अपिapiтакже
अपिapiтакже
अपिapiтакже
अपिapiтакже
अपिapiтакже
हिhiведь
हिhiведь
हिhiведь
saон
saон
saон
एवevaименно
एवevaименно
तथाtathāтакже
तथाtathāтакже
योyoкто
योyoкто
Translation

Таркшья сказал: люди, обитающие в мире смертных, во всяком рождении достигают кончины — в своё время, по счёту своих заслуг; так говорят. Поведай мне о том. Они идут весьма труднопроходимою дорогой, пребывая на пути, проложенном Творцом: каким именно благочестием обретают они радость и чем пребывают у них род, сила и возраст? Сута сказал: услышав это, бог сказал Гаруде, помянув тело, страх деяний и облик, — Тот, кем сотворена земля и движущийся и неподвижный мир, кем устроен и всемогущий Яма. Шри Бхагаван сказал: долг, выгода и желание — и второе, долгое накопление к освобождению — у идущих путём Ямы. Войдя в то тело, размером с большой палец, и обретя его, он словно в своём жилище. Схваченный петлёю, плачет он снова и снова, о дваждырождённый, — тот, кто пребывал в теле в весьма святом месте: «Почитание владыки богов, дающее насыщение отцам и богам, по омрачению не совершено мною, и нет у меня потомства сыновей. Нет мне родича на пути Ямы; не сделано мною должного с жаждою обрести тело брахмана. Обретя брахманство, весьма труднодостижимое, я не изучил ни вед, ни пуран, ни самхит. Обретённый добрый самоцвет был в руке — и ушёл. О воплощённый, переправься же где-нибудь через то, что тобою содеяно». А тот кшатрий, что силою рук в битве выпил кровь с области лба врага, — то у него как питьё сомы в великой жертве: живой ли, мёртвый ли, он идёт освобождением. Многие места им пройдены и многое выпито, даже порицаемое; но кто, взяв оружие, идёт в бою лицом к лицу с врагами, тот освобождён от греха. А кто из рода кшатриев, из рода вайшьев, из рода шудр или низкого сословия убивает в битве богов, брахманов и детей, кто убийца женщин и стариков, губитель бедных и подвижников; и кто отвернулся от этих притесняемых, — от того отворачиваются все боги, предки его не пьют воды с сезамом, и огонь не принимает возлитого. И кто от ненависти или от страха, когда наступила битва, взяв оружие, не идёт лицом к вражьему войску, о владыка птиц, и умирает потом, — у того кшатрийская сила ушла точно так же. Дав же брахману золото и эту землю, он снова бывает здесь, в мире.

Version

0ed2663d4ff9 · published Sep 3, 2026, 2:47:39 AM UTC

Available inRU

Page between verses with