Harivamsa
Баларама убивает ПралламбуHV 58.35-49
299 / 607
Harivamsa · HV 58.35-49
Devanāgarī

अहो ऽयं मानुषो भावो व्यक्तम् एवानुगृह्यते यस् त्वं जगन्मयं गुह्यं गुह्याद् गुह्यतरं गतः ॥
स्मरार्य तनुम् आत्मानम् लोकानां त्वं विपर्यये अवगच्छात्मनात्मानम् समुद्राणां समागमे ॥
पुरातनानां देवानां ब्रह्मणः सलिलस्य च आत्मवृत्तप्रवृत्तानि संस्मराद्यं च वै वपुः ॥
शिरः खं ते जलं मूर्तिः क्षमा भूर् दहनो मुखम् वायुर् लोकायुर् उच्छ्वासो मनःस्रष्टा मनुस् तव ॥
सहस्रास्यः सहस्राङ्गः सहस्रचरणेक्षणः सहस्रपत्रनाभस् त्वं सहस्रांशुधरो ऽरिहा ॥
यत् त्वया दर्शितं लोके तत् पश्यन्ति दिवौकसः यत् त्वया नोक्तपूर्वं हि कस् तद् अन्वेष्टुम् अर्हति ॥
यद् वेदितव्यं लोके ऽस्मिंस् तत् त्वया समुदाहृतम् विदितं यत् तवैकस्य देवा अपि न तद् विदुः ॥
आत्मजं ते वपुर् व्योम्नि न पश्यन्त्य् आत्मसंभवम् यत् तु ते कृत्रिमं रूपं तद् अर्चन्ति दिवौकसः ॥
दवैर् न दृष्टश् चान्तस् ते तेनानन्त इति स्मृत त्वं हि सूक्ष्मो महान् एकः सूक्ष्मैर् अपि दुरासदः ॥
त्वय्य् एव पर्वतस्तम्भा शाश्वती जगती स्थिता अचला प्राणिनां योनिर् धारयत्य् अखिलं जगत् ॥
चतुःसागरभोगस् त्वं चातुर्वर्ण्यविभागवित् चतुर्युगेशो लोकानां चातुर्होत्रफलाशनः ॥
यथा त्वम् असि लोकानां तथाहं तच् च मे मतम् उभाव् एकशरीरौ स्वो जगदर्थे द्विधा कृतौ ॥
लोकानां शाश्वतो देवस् त्वं हि शेषः सनातनः आवयोर् देहमात्रेण द्विधेदं धार्यते जगत् ॥
अहं यः स भवान् एव यस् त्वं सो ऽहं सनातनः द्वाव् एव विहितौ ह्य् आवाम् एकदेहौ महाबलौ ॥
तदास्से मूढवत् किं त्वं प्राग् एनं जहि दानवम् मूर्ध्नि देवरिपुं देव वज्रकल्पेन मुष्टिना ॥

Transliteration (IAST)

aho 'yaṃ mānuṣo bhāvo vyaktam evānugṛhyate yas tvaṃ jaganmayaṃ guhyaṃ guhyād guhyataraṃ gataḥ ||
smarārya tanum ātmānam lokānāṃ tvaṃ viparyaye avagacchātmanātmānam samudrāṇāṃ samāgame ||
purātanānāṃ devānāṃ brahmaṇaḥ salilasya ca ātmavṛttapravṛttāni saṃsmarādyaṃ ca vai vapuḥ ||
śiraḥ khaṃ te jalaṃ mūrtiḥ kṣamā bhūr dahano mukham vāyur lokāyur ucchvāso manaḥsraṣṭā manus tava ||
sahasrāsyaḥ sahasrāṅgaḥ sahasracaraṇekṣaṇaḥ sahasrapatranābhas tvaṃ sahasrāṃśudharo 'rihā ||
yat tvayā darśitaṃ loke tat paśyanti divaukasaḥ yat tvayā noktapūrvaṃ hi kas tad anveṣṭum arhati ||
yad veditavyaṃ loke 'smiṃs tat tvayā samudāhṛtam viditaṃ yat tavaikasya devā api na tad viduḥ ||
ātmajaṃ te vapur vyomni na paśyanty ātmasaṃbhavam yat tu te kṛtrimaṃ rūpaṃ tad arcanti divaukasaḥ ||
davair na dṛṣṭaś cāntas te tenānanta iti smṛta tvaṃ hi sūkṣmo mahān ekaḥ sūkṣmair api durāsadaḥ ||
tvayy eva parvatastambhā śāśvatī jagatī sthitā acalā prāṇināṃ yonir dhārayaty akhilaṃ jagat ||
catuḥsāgarabhogas tvaṃ cāturvarṇyavibhāgavit caturyugeśo lokānāṃ cāturhotraphalāśanaḥ ||
yathā tvam asi lokānāṃ tathāhaṃ tac ca me matam ubhāv ekaśarīrau svo jagadarthe dvidhā kṛtau ||
lokānāṃ śāśvato devas tvaṃ hi śeṣaḥ sanātanaḥ āvayor dehamātreṇa dvidhedaṃ dhāryate jagat ||
ahaṃ yaḥ sa bhavān eva yas tvaṃ so 'haṃ sanātanaḥ dvāv eva vihitau hy āvām ekadehau mahābalau ||
tadāsse mūḍhavat kiṃ tvaṃ prāg enaṃ jahi dānavam mūrdhni devaripuṃ deva vajrakalpena muṣṭinā ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
अहो ऽयं मानुषो भावोaho 'yaṃ mānuṣo bhāvoо, это человеческое состояние
व्यक्तम् एवानुगृह्यतेvyaktam evānugṛhyateявно принимается
यस् त्वं जगन्मयं गुह्यंyas tvaṃ jaganmayaṃ guhyaṃибо ты, вселенский, тайный
गुह्याद् गुह्यतरं गतःguhyād guhyataraṃ gataḥушёл в более тайное, чем тайна
स्मरार्य तनुम् आत्मानम्smarārya tanum ātmānamвспомни, благородный, тело, себя
लोकानां त्वं विपर्ययेlokānāṃ tvaṃ viparyayeты при перевороте миров
अवगच्छात्मनात्मानम्avagacchātmanātmānamпознай собой себя
समुद्राणां समागमेsamudrāṇāṃ samāgameпри слиянии океанов
पुरातनानां देवानांpurātanānāṃ devānāṃдревних богов
ब्रह्मणः सलिलस्य चbrahmaṇaḥ salilasya caБрахмы и воды
आत्मवृत्तप्रवृत्तानिātmavṛttapravṛttāniсобытия собственной природы
संस्मराद्यं च वै वपुःsaṃsmarādyaṃ ca vai vapuḥи вспомни изначальное тело
शिरः खं ते जलं मूर्तिःśiraḥ khaṃ te jalaṃ mūrtiḥголова твоя небо, вода образ
क्षमा भूर् दहनो मुखम्kṣamā bhūr dahano mukhamтерпение земля, огонь рот
वायुर् लोकायुर् उच्छ्वासोvāyur lokāyur ucchvāsoветер жизненное дыхание миров, выдох
मनःस्रष्टा मनुस् तवmanaḥsraṣṭā manus tavaтвой ум творец Ману
सहस्रास्यः सहस्राङ्गःsahasrāsyaḥ sahasrāṅgaḥтысячеликий, тысячечленный
सहस्रचरणेक्षणःsahasracaraṇekṣaṇaḥс тысячью ног и глаз
सहस्रपत्रनाभस् त्वंsahasrapatranābhas tvaṃты с тысячелепестковым пупом
सहस्रांशुधरो ऽरिहाsahasrāṃśudharo 'rihāносящий тысячу лучей, губитель врагов
यत् त्वया दर्शितं लोकेyat tvayā darśitaṃ lokeчто тобой показано в мире
तत् पश्यन्ति दिवौकसःtat paśyanti divaukasaḥто видят небожители
यत् त्वया नोक्तपूर्वं हिyat tvayā noktapūrvaṃ hiчто тобой прежде не сказано
कस् तद् अन्वेष्टुम् अर्हतिkas tad anveṣṭum arhatiкто может это исследовать
यद् वेदितव्यं लोके ऽस्मिंस्yad veditavyaṃ loke 'smiṃsчто должно быть познано в этом мире
तत् त्वया समुदाहृतम्tat tvayā samudāhṛtamто тобой возвещено
विदितं यत् तवैकस्यviditaṃ yat tavaikasyaчто известно тебе одному
देवा अपि न तद् विदुःdevā api na tad viduḥдаже боги того не знают
आत्मजं ते वपुर् व्योम्निātmajaṃ te vapur vyomniтвоё саморождённое тело в небе
न पश्यन्त्य् आत्मसंभवम्na paśyanty ātmasaṃbhavamне видят саморождённое
यत् तु ते कृत्रिमं रूपंyat tu te kṛtrimaṃ rūpaṃа твою сотворённую форму
तद् अर्चन्ति दिवौकसःtad arcanti divaukasaḥеё почитают небожители
दवैर् न दृष्टश् चान्तस् तेdavair na dṛṣṭaś cāntas teбогами не увиден твой конец
तेनानन्त इति स्मृतtenānanta iti smṛtaпоэтому Анантой ты назван
त्वं हि सूक्ष्मो महान् एकःtvaṃ hi sūkṣmo mahān ekaḥты ведь тонкий, великий, единый
सूक्ष्मैर् अपि दुरासदःsūkṣmair api durāsadaḥдаже тонкими труднодостижимый
त्वय्य् एव पर्वतस्तम्भाtvayy eva parvatastambhāв тебе самом, с горами как опорами
शाश्वती जगती स्थिताśāśvatī jagatī sthitāвечная земля стоит
अचला प्राणिनां योनिर्acalā prāṇināṃ yonirнеподвижная, источник существ
धारयत्य् अखिलं जगत्dhārayaty akhilaṃ jagatдержит весь мир
चतुःसागरभोगस् त्वंcatuḥsāgarabhogas tvaṃты имеющий четыре океана как кольца
चातुर्वर्ण्यविभागवित्cāturvarṇyavibhāgavitзнающий разделение четырёх варн
चतुर्युगेशो लोकानांcaturyugeśo lokānāṃвладыка четырёх юг миров
चातुर्होत्रफलाशनःcāturhotraphalāśanaḥвкушающий плод четырёх жертвенных жрецов
यथा त्वम् असि लोकानांyathā tvam asi lokānāṃкаков ты для миров
तथाहं तच् च मे मतम्tathāhaṃ tac ca me matamтаков и я, и это моё мнение
उभाव् एकशरीरौ स्वोubhāv ekaśarīrau svoмы оба одно тело, свои
जगदर्थे द्विधा कृतौjagadarthe dvidhā kṛtauради мира сделаны двоякими
लोकानां शाश्वतो देवस्lokānāṃ śāśvato devasвечный бог миров
त्वं हि शेषः सनातनःtvaṃ hi śeṣaḥ sanātanaḥты ведь Шеша вечный
आवयोर् देहमात्रेणāvayor dehamātreṇaмежду нами лишь телом
द्विधेदं धार्यते जगत्dvidhedaṃ dhāryate jagatдвояко держится этот мир
अहं यः स भवान् एवahaṃ yaḥ sa bhavān evaкто я, тот именно ты
यस् त्वं सो ऽहं सनातनःyas tvaṃ so 'haṃ sanātanaḥкто ты, тот я вечный
द्वाव् एव विहितौ ह्य् आवाम्dvāv eva vihitau hy āvāmмы двое ведь установлены
एकदेहौ महाबलौekadehau mahābalauс одним телом, великосильные
तदास्से मूढवत् किं त्वंtadāsse mūḍhavat kiṃ tvaṃпочему же ты сидишь как смущённый
प्राग् एनं जहि दानवम्prāg enaṃ jahi dānavamсначала убей этого данава
मूर्ध्नि देवरिपुं देवmūrdhni devaripuṃ devaв голову врага богов, о бог
वज्रकल्पेन मुष्टिनाvajrakalpena muṣṭināкулаком, подобным молнии
Translation

Кришна сказал: «О, как явно ты принимаешь это человеческое состояние, раз ты, вселенский и тайный, ушёл в тайну, более скрытую, чем сама тайна. Вспомни, благородный, своё тело и самого себя при перевороте миров; познай себя самим собой, когда сливаются океаны. Вспомни события древних богов, Брахмы и вод, и своё изначальное тело. Твоя голова — небо, твой образ — воды, твоё терпение — земля, твой рот — огонь, ветер — жизненное дыхание миров и твой выдох, а твой ум — творец Ману. Ты тысячеликий, тысячечленный, с тысячью ног и глаз, с пупом в тысячу лепестков, несущий тысячу лучей и губитель врагов. Что ты показываешь в мире, то видят небожители; но если ты прежде чего-то не открыл, кто способен это исследовать? Что должно быть познано в этом мире, то возвещено тобой; а того, что известно тебе одному, не знают даже боги. Твоё саморождённое тело в небе они не видят; они почитают лишь твою проявленную форму. Боги не видели твоего конца, поэтому ты известен как Ананта. Ты тонкий, великий и единый, труднодостижимый даже для тонких существ. В тебе самом, где горы словно опоры, стоит вечная земля, неподвижная мать живых существ, поддерживающая весь мир. Ты носишь четыре океана как свои кольца, знаешь разделение четырёх варн, владыка четырёх юг для миров и вкушающий плод четырёх жреческих служений. Каков ты для миров, таков и я: таково моё понимание. Мы оба — одно тело, ради мира проявленное в двух формах. Ты вечный бог миров, вечный Шеша; лишь через различие наших тел этот мир поддерживается двояко. Кто я, тот именно ты; кто ты, тот я, вечный. Мы установлены как двое великосильных, но с одним телом. Почему же ты сидишь как смущённый? Убей этого данава, врага богов, о бог, кулаком, подобным молнии, ударив его в голову».

Version

569ae4844923 · published Jun 22, 2026, 3:44:10 AM UTC

Available inRU

Page between verses with