ततः सव्यं दक्षिणं च मण्डलानि परिभ्रमन् पद्भ्याम् उभाभ्यां स हयः क्रोधेनारुजते द्रुमान् ॥
मुखे लम्बसटे चास्य स्कन्धदेशे घनावृते वलयो ऽभ्रतरंगाभाः सुस्रुवुः क्रोधजं जलम् ॥
स फेनं वक्त्रजं चैव ववर्ष रजसावृतम् हिमकाले यथा व्योम्नि नीहारम् इव चन्द्रमाः ॥
गोविन्दम् अरविन्दाक्षं हेषितोगारशीकरैः स फेनैर् गात्रनिर्गीर्णैः प्रोक्षयामास सर्वतः ॥
खुरोद्धरणमुक्तेन मधुरक्षोदपाण्डुना रजसा स हयः कृष्णं चकारारुणमूर्धजम् ॥
प्लुतवल्गितपादस् तु तक्षमाणो धरां खुरैः दन्तान् निर्दशमानस् तु केशी कृष्णम् उपाद्रवत् ॥
स संसक्तस् तु कृष्णेन केशी तुरगसत्तमः पुर्वाभ्यां चरणाभ्यां वै कृष्णं वक्षस्य् अताडयत् ॥
पुनः पुनश् च स बली प्राहिणोत् पार्श्वतः खुरान् वक्त्रेण चास्य घोरेण तीक्ष्णदंष्ट्रायुधेन वै अदशद् बाहुविवरं कृष्णस्य रुषितो हयः ॥
स लम्बकेसरसटः कृष्णेन सह संगतः रराज केशी मेघेन संसक्तः ख इवांशुमान् ॥
उरश् चास्योरसा हन्तुम् इयेष बलवान् हयः वेगेन वासुदेवस्य क्रोधाद् द्विगुणविक्रमः ॥
तस्योत्सिक्तस्य बलवान् कृष्णो ऽप्य् अमितविक्रमः बाहुम् आभोगिनं कृत्वा मुखे क्रुद्धः समादधत् ॥
स तं बाहुम् अशक्तो वै खादितुं भोक्तुम् एव वा दशनैर् मूलनिर्मुक्तैः सफेनं रुधिरं वमन् ॥
विपाटिताभ्याम् ओष्ठाभ्याम् कटाभ्यां विदलीकृतः अक्षिणी विकृते चक्रे विसृते मुक्तबन्धने ॥
निरस्तहनुर् आविष्टः शोणितास्राविलेक्षणः उत्कर्णो नष्टचेतास् तु स केशी बह्वचेष्टत ॥
उत्पत्य चासकृत् पादैः सकृन्मूत्रं समुत्सृजन् स्विन्नार्द्रलोमा श्रान्तस् तु निर्यत्नचरणो ऽभवत् ॥
केशिवक्त्रविलग्नस् तु कृष्णबाहुर् अशोभत व्याभुग्न इव घर्मान्ते चन्द्रार्धकिरणैर् घनः ॥
केशी च कृष्णसंसक्तः श्रान्तगात्रो व्यरोचत प्रभातावनतश् चन्द्रः श्रान्तो मेरुम् इवाश्रितः ॥
तस्य कृष्णभुजोद्धूताः केशिनो दशना मुखात् पेतुः शरदि निस्तोयाः सिताभ्रावयवा इव ॥
बाहुना कृत्तदेहस्य केशिनो रूपम् आबभौ पशोर् इव महाघोरं निहतस्य पिनाकिना ॥
द्विपादपृष्ठपुच्छार्धे स्रवणैकाक्षिनासिके केशिनस् ते द्विधा भूते द्वे अर्धे रेजतुः क्षितौ ॥
केशिदन्तक्षतश् चापि कृष्णस्य शुशुभे भुजः वृद्धस् ताल इवारण्ये गजेन्द्रदशनाङ्कितः ॥
तं हत्वा केशिनं युद्धे कल्पयित्वा च भागशः कृष्णः पद्मपलाशाक्षो हसंस् तत्रैव तस्थिवान् ॥
tataḥ savyaṃ dakṣiṇaṃ ca maṇḍalāni paribhraman padbhyām ubhābhyāṃ sa hayaḥ krodhenārujate drumān ||
mukhe lambasaṭe cāsya skandhadeśe ghanāvṛte valayo 'bhrataraṃgābhāḥ susruvuḥ krodhajaṃ jalam ||
sa phenaṃ vaktrajaṃ caiva vavarṣa rajasāvṛtam himakāle yathā vyomni nīhāram iva candramāḥ ||
govindam aravindākṣaṃ heṣitogāraśīkaraiḥ sa phenair gātranirgīrṇaiḥ prokṣayāmāsa sarvataḥ ||
khuroddharaṇamuktena madhurakṣodapāṇḍunā rajasā sa hayaḥ kṛṣṇaṃ cakārāruṇamūrdhajam ||
plutavalgitapādas tu takṣamāṇo dharāṃ khuraiḥ dantān nirdaśamānas tu keśī kṛṣṇam upādravat ||
sa saṃsaktas tu kṛṣṇena keśī turagasattamaḥ purvābhyāṃ caraṇābhyāṃ vai kṛṣṇaṃ vakṣasy atāḍayat ||
punaḥ punaś ca sa balī prāhiṇot pārśvataḥ khurān vaktreṇa cāsya ghoreṇa tīkṣṇadaṃṣṭrāyudhena vai adaśad bāhuvivaraṃ kṛṣṇasya ruṣito hayaḥ ||
sa lambakesarasaṭaḥ kṛṣṇena saha saṃgataḥ rarāja keśī meghena saṃsaktaḥ kha ivāṃśumān ||
uraś cāsyorasā hantum iyeṣa balavān hayaḥ vegena vāsudevasya krodhād dviguṇavikramaḥ ||
tasyotsiktasya balavān kṛṣṇo 'py amitavikramaḥ bāhum ābhoginaṃ kṛtvā mukhe kruddhaḥ samādadhat ||
sa taṃ bāhum aśakto vai khādituṃ bhoktum eva vā daśanair mūlanirmuktaiḥ saphenaṃ rudhiraṃ vaman ||
vipāṭitābhyām oṣṭhābhyām kaṭābhyāṃ vidalīkṛtaḥ akṣiṇī vikṛte cakre visṛte muktabandhane ||
nirastahanur āviṣṭaḥ śoṇitāsrāvilekṣaṇaḥ utkarṇo naṣṭacetās tu sa keśī bahvaceṣṭata ||
utpatya cāsakṛt pādaiḥ sakṛnmūtraṃ samutsṛjan svinnārdralomā śrāntas tu niryatnacaraṇo 'bhavat ||
keśivaktravilagnas tu kṛṣṇabāhur aśobhata vyābhugna iva gharmānte candrārdhakiraṇair ghanaḥ ||
keśī ca kṛṣṇasaṃsaktaḥ śrāntagātro vyarocata prabhātāvanataś candraḥ śrānto merum ivāśritaḥ ||
tasya kṛṣṇabhujoddhūtāḥ keśino daśanā mukhāt petuḥ śaradi nistoyāḥ sitābhrāvayavā iva ||
bāhunā kṛttadehasya keśino rūpam ābabhau paśor iva mahāghoraṃ nihatasya pinākinā ||
dvipādapṛṣṭhapucchārdhe sravaṇaikākṣināsike keśinas te dvidhā bhūte dve ardhe rejatuḥ kṣitau ||
keśidantakṣataś cāpi kṛṣṇasya śuśubhe bhujaḥ vṛddhas tāla ivāraṇye gajendradaśanāṅkitaḥ ||
taṃ hatvā keśinaṃ yuddhe kalpayitvā ca bhāgaśaḥ kṛṣṇaḥ padmapalāśākṣo hasaṃs tatraiva tasthivān ||
Затем конь в гневе кружил влево и вправо и обеими ногами ломал деревья. С его морды, свисающей гривы и плеч, покрытых словно тучей, стекала вода ярости кольцами, похожими на облачные волны. Он изливал из пасти пену, покрытую пылью, как луна зимой проливает в небе туман. Ржанием, брызгами и пеной, извергнутой из тела, он со всех сторон окроплял лотосоокого Говинду. Пылью, поднятой копытами и бледной как пыль Матхуры, конь сделал волосы Кришны красноватыми. Прыгая, гарцуя, скребя землю копытами и скрежеща зубами, Кеши напал на Кришну. Схваченный Кришной, лучший из коней Кеши ударил его в грудь двумя передними ногами. Снова и снова этот сильный демон наносил сбоку удары копытами, а затем разгневанный конь страшной пастью, вооружённой острыми клыками, укусил Кришну в руку. С длинной гривой, сцепившись с Кришной, Кеши сиял, словно солнце в небе, охваченное облаком. Могучий конь с удвоенной от гнева силой хотел ударить грудью грудь Васудевича. Тогда могущественный Кришна, безмерный в доблести, разгневался, сделал свою руку расширяющейся и вложил её ему в пасть. Кеши не мог ни перекусить, ни проглотить эту руку; зубы его вырывались с корнем, и он извергал кровь с пеной. Его губы разорвались, щёки рассеклись, глаза исказились и вышли из связей. С выбитой челюстью, с глазами, залитыми кровью и слезами, с поднятыми ушами и потерянным сознанием, Кеши беспомощно метался. Он снова и снова прыгал ногами, испускал кал и мочу; потный, с мокрой шерстью и усталым телом, он лишился силы ног. Рука Кришны, застрявшая в пасти Кеши, сияла, словно облако в конце жары, согнутое лучами полумесяца. Кеши, сцепленный с Кришной, с уставшим телом сиял, как луна на рассвете, утомлённая и опирающаяся на Меру. Его зубы, выбитые рукой Кришны, падали из пасти, словно осенью части белых безводных облаков. Вид Кеши с телом, разрезанным рукой, был страшен, как у животного, убитого Пинакином. Две половины Кеши, с ногами, спиной, хвостом, ушами, одним глазом и ноздрёй, сияли на земле. Рука Кришны, раненная зубами Кеши, сияла как старый пальмовый ствол в лесу, отмеченный бивнями царя слонов. Убив Кеши в бою и разделив его на части, лотосоокий Кришна улыбался и стоял там же.
70d88958b0c1 · published Jun 22, 2026, 3:44:14 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Кришна побеждает Кеши не оружием, а собственной рукой. То, что демон хотел проглотить, становится его гибелью: божественная сила входит внутрь гордости и разрывает её изнутри.