Harivamsa
Начало осады МатхурыHV 81.25-32
419 / 607
Harivamsa · HV 81.25-32
Devanāgarī

सबलास् ते महीपाला जरासंधपुरोगमाः परिवार्य पुरीं सर्वे निवेशायोपचक्रिरे ॥
बभौ तस्य निविष्टस्य बलश्रीः शिबिरस्य वै शुक्लपर्यन्तपूर्णस्य यथा रूपं महोदधेः ॥
वीतरात्रे ततः काले समुत्तस्थुर् महीक्षितः आरोहणार्थं पुर्यास् ते समीयुर् युद्धलालसाः ॥
समवायीकृताः सर्वे यमुनाम् अनु ते नृपाः निविष्टा मन्त्रयामासुर् युद्धकालकुतूहलाः ॥
तेषां सुतुमुलः शब्दः शुश्रुवे पृथिवीक्षिताम् युगान्ते भिद्यमानानां सागराणां यथा स्वनः ॥
तेषां सकञ्चुकोष्णीषाः स्थविरा वेत्रपाणयः चेरुर् मा शब्द इत्य् एवं ब्रुवन्तो राजशसनात् ॥
तस्य रूपं बलस्यासीन् निःशब्दस्तिमितस्य वै लीनमीनग्रहस्येव निःशब्दस्य महोदधेः ॥
निःशब्दस्तिमिते तस्मिन् योगाद् इव महार्णवे जरासंधो बृहद् वाक्यं बृहस्पतिर् इवाददे ॥

Transliteration (IAST)

sabalās te mahīpālā jarāsaṃdhapurogamāḥ parivārya purīṃ sarve niveśāyopacakrire ||
babhau tasya niviṣṭasya balaśrīḥ śibirasya vai śuklaparyantapūrṇasya yathā rūpaṃ mahodadheḥ ||
vītarātre tataḥ kāle samuttasthur mahīkṣitaḥ ārohaṇārthaṃ puryās te samīyur yuddhalālasāḥ ||
samavāyīkṛtāḥ sarve yamunām anu te nṛpāḥ niviṣṭā mantrayāmāsur yuddhakālakutūhalāḥ ||
teṣāṃ sutumulaḥ śabdaḥ śuśruve pṛthivīkṣitām yugānte bhidyamānānāṃ sāgarāṇāṃ yathā svanaḥ ||
teṣāṃ sakañcukoṣṇīṣāḥ sthavirā vetrapāṇayaḥ cerur mā śabda ity evaṃ bruvanto rājaśasanāt ||
tasya rūpaṃ balasyāsīn niḥśabdastimitasya vai līnamīnagrahasyeva niḥśabdasya mahodadheḥ ||
niḥśabdastimite tasmin yogād iva mahārṇave jarāsaṃdho bṛhad vākyaṃ bṛhaspatir ivādade ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
सबलास् ते महीपालाsabalās te mahīpālāте цари с войсками; эти земные владыки с армиями
जरासंधपुरोगमाःjarāsaṃdhapurogamāḥс Джарасандхой во главе; предводимые Джарасандхой
परिवार्य पुरीं सर्वेparivārya purīṃ sarveокружив город, все; все, обступив столицу
निवेशायोपचक्रिरेniveśāyopacakrireприступили к размещению; начали становиться лагерем
बभौ तस्य निविष्टस्यbabhau tasya niviṣṭasyaсияла его расположившегося; заблистала у него, вставшего лагерем
बलश्रीः शिबिरस्य वैbalaśrīḥ śibirasya vaiкраса войска и лагеря; великолепие армии и стана
शुक्लपर्यन्तपूर्णस्यśuklaparyantapūrṇasyaнаполненного белыми краями; полного белых окраин
यथा रूपं महोदधेःyathā rūpaṃ mahodadheḥкак облик великого океана; словно вид огромного моря
वीतरात्रे ततः कालेvītarātre tataḥ kāleкогда ночь прошла, затем; после прошедшей ночи
समुत्तस्थुर् महीक्षितःsamuttasthur mahīkṣitaḥцари земли поднялись; земные владыки встали
आरोहणार्थं पुर्यास् तेārohaṇārthaṃ puryās teдля восхождения на город они; чтобы штурмовать город
समीयुर् युद्धलालसाःsamīyur yuddhalālasāḥсошлись, жаждущие битвы; собрались, желая боя
समवायीकृताः सर्वेsamavāyīkṛtāḥ sarveсобранные вместе все; все сведённые в совет
यमुनाम् अनु ते नृपाःyamunām anu te nṛpāḥте цари вдоль Ямуны; владыки у Ямуны
निविष्टा मन्त्रयामासुर्niviṣṭā mantrayāmāsurрасположившись, совещались; став лагерем, держали совет
युद्धकालकुतूहलाःyuddhakālakutūhalāḥлюбопытствующие о времени битвы; нетерпеливые к сроку боя
तेषां सुतुमुलः शब्दःteṣāṃ sutumulaḥ śabdaḥих чрезвычайно бурный звук; их оглушительный шум
शुश्रुवे पृथिवीक्षिताम्śuśruve pṛthivīkṣitāmслышался у царей земли; был слышен от владык
युगान्ते भिद्यमानानांyugānte bhidyamānānāṃв конце юги разрывающихся; как в конце века распадающихся
सागराणां यथा स्वनःsāgarāṇāṃ yathā svanaḥкак гул океанов; словно рёв морей
तेषां सकञ्चुकोष्णीषाःteṣāṃ sakañcukoṣṇīṣāḥих, в панцирях и тюрбанах; у них, с бронёй и повязками
स्थविरा वेत्रपाणयःsthavirā vetrapāṇayaḥстарейшины с жезлами в руках; старцы, держащие посохи
चेरुर् मा शब्द इत्य् एवंcerur mā śabda ity evaṃходили, говоря: не шуметь; прохаживались: тише
ब्रुवन्तो राजशसनात्bruvanto rājaśasanātговорящие по царскому приказу; по велению царя
तस्य रूपं बलस्यासीन्tasya rūpaṃ balasyāsīnтаков вид войска был; облик той армии стал
निःशब्दस्तिमितस्य वैniḥśabdastimitasya vaiбезмолвного и неподвижного; молчащего и застывшего
लीनमीनग्रहस्येवlīnamīnagrahasyevaкак с укрывшимися рыбами и чудищами; словно с затаившимися рыбами
निःशब्दस्य महोदधेःniḥśabdasya mahodadheḥбезмолвного великого океана; у молчащего океана
निःशब्दस्तिमिते तस्मिन्niḥśabdastimite tasminкогда оно безмолвно застыло; в этом молчаливом покое
योगाद् इव महार्णवेyogād iva mahārṇaveсловно великий океан от йоги; как океан в йогическом покое
जरासंधो बृहद् वाक्यंjarāsaṃdho bṛhad vākyaṃДжарасандха большую речь; Джарасандха величавое слово
बृहस्पतिर् इवाददेbṛhaspatir ivādadeкак Брихаспати, взял; произнёс словно Брихаспати
Translation

Цари со своими войсками во главе с Джарасандхой окружили город и начали располагаться лагерем. Великолепие их войска и стана сияло, как облик великого океана с белыми берегами. Когда прошла ночь, земные владыки поднялись и, жаждая битвы, собрались для штурма города. Расположившись вдоль Ямуны, они держали совет, нетерпеливо ожидая времени боя. Их оглушительный шум был слышен как рёв океанов, распадающихся в конце юги. По царскому приказу старейшины в панцирях и тюрбанах, с жезлами в руках, ходили и говорили: «Тише, не шуметь». Тогда войско стало безмолвным и неподвижным, словно великий океан, где затаились рыбы и морские чудища. В этой тишине, как в йогическом покое великого моря, Джарасандха произнёс большую речь, словно Брихаспати.

Version

c6e13a8c252d · published Jun 22, 2026, 4:22:32 AM UTC

Available inRU

Page between verses with