Harivamsa
Начало осады МатхурыHV 81.65-80
422 / 607
Harivamsa · HV 81.65-80
Devanāgarī

तौ सप्रहरणौ वीरौ साक्षाद् विष्णोस् तनूपमौ समरे रामगोविन्दौ रिपूंस् तान् प्रत्ययुध्यताम् ॥
सायुधप्रग्रहौ वीरौ ताव् अन्योन्यमयाव् उभौ पूर्वजानुजसंज्ञौ तौ रामगोविन्दलक्षणौ द्विषत्सु प्रतिकुर्वाणौ पराक्रान्तौ यथेश्वरौ ॥
हलम् उद्यम्य रामस् तु सर्पेन्द्रम् इव कोपितः चचार समरे वीरो द्विषताम् अन्तको यथा ॥
विकर्षन् रथयूथानि क्षत्रियाणां महात्मनाम् चकार रोषं सफलं नागेषु च हयेषु च ॥
कुञ्जरांल् लाङ्गलक्षिप्तान् मुसलाक्षेपताडितान् रामो विराजन् समरे निर्ममन्थ यथाचलान् ॥
ते विध्यमाना रामेण समरे क्षत्रियर्षभाः जरासंधान्तिकं वीराः समरार्ताः प्रजग्मिरे ॥
तान् उवाच जरासंधः क्षत्रधर्मे व्यवस्थितः धिग् एतां क्षत्रवृत्तिं वः समरे कातरात्मनाम् ॥
परावृत्तस्य समरे विरथस्य पलायतः भ्रूणहत्याम् इवासह्यां प्रवदन्ति मनीषिणः ॥
भीताः कस्मान् निवर्तध्वं धिग् एतां क्षत्रवृत्तिताम् क्षिप्रं समभिवर्तध्वं मम वाक्येन चोदिताः यावद् एतौ रणे गोपौ प्रेषयामि यमक्षयम् ॥
ततस् ते क्षत्रियाः सर्वे जरासंधेन चोदिताः सृजन्तः शरजालानि हृष्टा योद्धुं व्यवस्थिताः ॥
ते हयैः काञ्चनापीडै रथैश् चाम्बुदनादिभिः नागैश् चाम्भोदसंकाशैर् महामात्रप्रचोदितैः ॥
सतनुत्राः सनिस्त्रिंशाः सपताकायुधध्वजाह्. स्वारोपितधनुष्मन्तः सुतूणीराः सतोमराः ॥
सच्छत्रोत्सेधिनः सर्वे चारुचामरवीजिताः रणे ते ऽभिगता रेजुः स्यन्दनस्था महीक्षितः ॥
ते युद्धरागा रथिनो व्यगाहन्त युधां वराः गदाभिश् चैव गुर्वीभिः क्षेपणीयैश् च मुद्गरैः ॥
सुपर्णधजम् आस्थाय कृष्णस् तु रथम् उत्तमम् तदाभ्ययाज् जरासंधं शरैर् विव्याध चाष्टभिः ॥
सारथिं चास्य विव्याध पञ्चभिर् निशितैः शरैः जघान तुरगांश् चाजौ यतमानस्य वीर्यवान् ॥

Transliteration (IAST)

tau sapraharaṇau vīrau sākṣād viṣṇos tanūpamau samare rāmagovindau ripūṃs tān pratyayudhyatām ||
sāyudhapragrahau vīrau tāv anyonyamayāv ubhau pūrvajānujasaṃjñau tau rāmagovindalakṣaṇau dviṣatsu pratikurvāṇau parākrāntau yatheśvarau ||
halam udyamya rāmas tu sarpendram iva kopitaḥ cacāra samare vīro dviṣatām antako yathā ||
vikarṣan rathayūthāni kṣatriyāṇāṃ mahātmanām cakāra roṣaṃ saphalaṃ nāgeṣu ca hayeṣu ca ||
kuñjarāṃl lāṅgalakṣiptān musalākṣepatāḍitān rāmo virājan samare nirmamantha yathācalān ||
te vidhyamānā rāmeṇa samare kṣatriyarṣabhāḥ jarāsaṃdhāntikaṃ vīrāḥ samarārtāḥ prajagmire ||
tān uvāca jarāsaṃdhaḥ kṣatradharme vyavasthitaḥ dhig etāṃ kṣatravṛttiṃ vaḥ samare kātarātmanām ||
parāvṛttasya samare virathasya palāyataḥ bhrūṇahatyām ivāsahyāṃ pravadanti manīṣiṇaḥ ||
bhītāḥ kasmān nivartadhvaṃ dhig etāṃ kṣatravṛttitām kṣipraṃ samabhivartadhvaṃ mama vākyena coditāḥ yāvad etau raṇe gopau preṣayāmi yamakṣayam ||
tatas te kṣatriyāḥ sarve jarāsaṃdhena coditāḥ sṛjantaḥ śarajālāni hṛṣṭā yoddhuṃ vyavasthitāḥ ||
te hayaiḥ kāñcanāpīḍai rathaiś cāmbudanādibhiḥ nāgaiś cāmbhodasaṃkāśair mahāmātrapracoditaiḥ ||
satanutrāḥ sanistriṃśāḥ sapatākāyudhadhvajāh. svāropitadhanuṣmantaḥ sutūṇīrāḥ satomarāḥ ||
sacchatrotsedhinaḥ sarve cārucāmaravījitāḥ raṇe te 'bhigatā rejuḥ syandanasthā mahīkṣitaḥ ||
te yuddharāgā rathino vyagāhanta yudhāṃ varāḥ gadābhiś caiva gurvībhiḥ kṣepaṇīyaiś ca mudgaraiḥ ||
suparṇadhajam āsthāya kṛṣṇas tu ratham uttamam tadābhyayāj jarāsaṃdhaṃ śarair vivyādha cāṣṭabhiḥ ||
sārathiṃ cāsya vivyādha pañcabhir niśitaiḥ śaraiḥ jaghāna turagāṃś cājau yatamānasya vīryavān ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
तौ सप्रहरणौ वीरौtau sapraharaṇau vīrauте два героя с оружием; оба вооружённые героя
साक्षाद् विष्णोस् तनूपमौsākṣād viṣṇos tanūpamauпрямо подобные телу Вишну; словно сами тела Вишну
समरे रामगोविन्दौsamare rāmagovindauв битве Рама и Говинда; Рама и Говинда в сражении
रिपूंस् तान् प्रत्ययुध्यताम्ripūṃs tān pratyayudhyatāmсражались против тех врагов; бились с этими недругами
सायुधप्रग्रहौ वीरौsāyudhapragrahau vīrauдва героя, взявшие оружие; вооружённые герои
ताव् अन्योन्यमयाव् उभौtāv anyonyamayāv ubhauони оба, единые друг с другом; оба взаимно единые
पूर्वजानुजसंज्ञौ तौpūrvajānujasaṃjñau tauизвестные как старший и младший; именуемые старшим и младшим братом
रामगोविन्दलक्षणौrāmagovindalakṣaṇauимеющие признаки Рамы и Говинды; узнаваемые как Рама и Говинда
द्विषत्सु प्रतिकुर्वाणौdviṣatsu pratikurvāṇauотвечающие врагам; противодействуя недругам
पराक्रान्तौ यथेश्वरौparākrāntau yatheśvarauмогучие как владыки; доблестные словно господа
हलम् उद्यम्य रामस् तुhalam udyamya rāmas tuРама же, подняв плуг; Баларама, взметнув плуг
सर्पेन्द्रम् इव कोपितःsarpendram iva kopitaḥкак разгневанный царь змей; словно разъярённый владыка змеев
चचार समरे वीरोcacāra samare vīroгерой двигался в бою; воин ходил по сражению
द्विषताम् अन्तको यथाdviṣatām antako yathāкак конец врагов; словно смерть недругов
विकर्षन् रथयूथानिvikarṣan rathayūthāniрастаскивая группы колесниц; увлекая скопления колесниц
क्षत्रियाणां महात्मनाम्kṣatriyāṇāṃ mahātmanāmвеликих кшатриев; благородных воинов
चकार रोषं सफलंcakāra roṣaṃ saphalaṃсделал гнев плодотворным; осуществил свой гнев
नागेषु च हयेषु चnāgeṣu ca hayeṣu caна слонах и на конях; против слонов и лошадей
कुञ्जरांल् लाङ्गलक्षिप्तान्kuñjarāṃl lāṅgalakṣiptānслонов, брошенных плугом; слонов, отброшенных лангалой
मुसलाक्षेपताडितान्musalākṣepatāḍitānпоражённых броском песта; ударенных взмахом мусала
रामो विराजन् समरेrāmo virājan samareРама, сияя в бою; Баларама, блистая в сражении
निर्ममन्थ यथाचलान्nirmamantha yathācalānперемалывал как горы; сокрушал словно скалы
ते विध्यमाना रामेणte vidhyamānā rāmeṇaони, поражаемые Рамой; те, пронзаемые Баларамой
समरे क्षत्रियर्षभाःsamare kṣatriyarṣabhāḥв бою, быки среди кшатриев; лучшие кшатрии в сражении
जरासंधान्तिकं वीराःjarāsaṃdhāntikaṃ vīrāḥгерои к Джарасандхе; воины к стороне Джарасандхи
समरार्ताः प्रजग्मिरेsamarārtāḥ prajagmireизмученные битвой, пошли; страдая от боя, направились
तान् उवाच जरासंधःtān uvāca jarāsaṃdhaḥим сказал Джарасандха; к ним обратился Джарасандха
क्षत्रधर्मे व्यवस्थितःkṣatradharme vyavasthitaḥутверждённый в дхарме кшатрия; стоящий в воинском долге
धिग् एतां क्षत्रवृत्तिं वःdhig etāṃ kṣatravṛttiṃ vaḥпозор этому вашему поведению кшатриев; стыд вашей воинской манере
समरे कातरात्मनाम्samare kātarātmanāmв бою малодушных; робких сердцем в сражении
परावृत्तस्य समरेparāvṛttasya samareтого, кто повернул назад в бою; отступившего в сражении
विरथस्य पलायतःvirathasya palāyataḥбез колесницы бегущего; лишённого колесницы и бегущего
भ्रूणहत्याम् इवासह्यांbhrūṇahatyām ivāsahyāṃкак невыносимое убийство зародыша; словно тяжкий грех детоубийства
प्रवदन्ति मनीषिणःpravadanti manīṣiṇaḥтак говорят мудрые; мудрецы называют
भीताः कस्मान् निवर्तध्वंbhītāḥ kasmān nivartadhvaṃиспуганные, почему отступаете; зачем вы, боясь, возвращаетесь
धिग् एतां क्षत्रवृत्तिताम्dhig etāṃ kṣatravṛttitāmпозор этой кшатрийской манере; стыд такому воинскому поведению
क्षिप्रं समभिवर्तध्वंkṣipraṃ samabhivartadhvaṃбыстро поворачивайтесь обратно; немедленно возвращайтесь в бой
मम वाक्येन चोदिताःmama vākyena coditāḥпобуждённые моим словом; движимые моим приказом
यावद् एतौ रणे गोपौyāvad etau raṇe gopauпока этих двух пастухов в бою; пока этих гопов в сражении
प्रेषयामि यमक्षयम्preṣayāmi yamakṣayamя отправлю в обитель Ямы; пошлю к дому Ямы
ततस् ते क्षत्रियाः सर्वेtatas te kṣatriyāḥ sarveзатем все те кшатрии; после этого все воины
जरासंधेन चोदिताःjarāsaṃdhena coditāḥпобуждённые Джарасандхой; поднятые Джарасандхой
सृजन्तः शरजालानिsṛjantaḥ śarajālāniвыпуская сети стрел; пуская сплетения стрел
हृष्टा योद्धुं व्यवस्थिताःhṛṣṭā yoddhuṃ vyavasthitāḥрадостные, готовые сражаться; с воодушевлением встали к бою
ते हयैः काञ्चनापीडैte hayaiḥ kāñcanāpīḍaiони с конями в золотых украшениях; с лошадьми, украшенными золотом
रथैश् चाम्बुदनादिभिःrathaiś cāmbudanādibhiḥи колесницами с грохотом туч; и колесницами, звучащими как облака
नागैश् चाम्भोदसंकाशैर्nāgaiś cāmbhodasaṃkāśairи слонами, похожими на тучи; и слонами облачного вида
महामात्रप्रचोदितैःmahāmātrapracoditaiḥпогоняемыми великими погонщиками; движимыми лучшими махаутами
सतनुत्राः सनिस्त्रिंशाःsatanutrāḥ sanistriṃśāḥс панцирями и мечами; в броне и с саблями
सपताकायुधध्वजाःsapatākāyudhadhvajāḥсо знамёнами, оружием и флагами; с флагами, оружием, штандартами
स्वारोपितधनुष्मन्तःsvāropitadhanuṣmantaḥс хорошо натянутыми луками; с поднятыми луками
सुतूणीराः सतोमराःsutūṇīrāḥ satomarāḥс хорошими колчанами и томарами; с колчанами и дротиками
सच्छत्रोत्सेधिनः सर्वेsacchatrotsedhinaḥ sarveвсе с поднятыми зонтами; все под возвышенными зонтами
चारुचामरवीजिताःcārucāmaravījitāḥобмахиваемые прекрасными чамарами; овеваемые красивыми опахалами
रणे ते ऽभिगता रेजुःraṇe te 'bhigatā rejuḥв бою они, подойдя, сияли; они блистали, вступив в битву
स्यन्दनस्था महीक्षितःsyandanasthā mahīkṣitaḥцари, стоящие на колесницах; владыки земли на колесницах
ते युद्धरागा रथिनोte yuddharāgā rathinoте колесничие, страстные к бою; воины на колесницах, жаждущие битвы
व्यगाहन्त युधां वराःvyagāhanta yudhāṃ varāḥпогрузились, лучшие бойцы; лучшие воины вошли в схватку
गदाभिश् चैव गुर्वीभिःgadābhiś caiva gurvībhiḥи тяжёлыми булавами; тяжкими палицами
क्षेपणीयैश् च मुद्गरैःkṣepaṇīyaiś ca mudgaraiḥи метательными молотами; и бросаемыми дубинами
सुपर्णधजम् आस्थायsuparṇadhajam āsthāyaвзойдя на колесницу со знаменем Гаруды; заняв стяг с Супарной
कृष्णस् तु रथम् उत्तमम्kṛṣṇas tu ratham uttamamКришна же лучшую колесницу; Кришна на превосходную колесницу
तदाभ्ययाज् जरासंधंtadābhyayāj jarāsaṃdhaṃтогда напал на Джарасандху; в тот миг двинулся на Джарасандху
शरैर् विव्याध चाष्टभिःśarair vivyādha cāṣṭabhiḥи пронзил восемью стрелами; и поразил восемью стрелами
सारथिं चास्य विव्याधsārathiṃ cāsya vivyādhaи его возницу пронзил; и сразил его колесничего
पञ्चभिर् निशितैः शरैःpañcabhir niśitaiḥ śaraiḥпятью острыми стрелами; пятью заострёнными стрелами
जघान तुरगांश् चाजौjaghāna turagāṃś cājauи убил коней в битве; и поразил лошадей в бою
यतमानस्य वीर्यवान्yatamānasya vīryavānстарающегося, могучий; у сопротивлявшегося, доблестный
Translation

Вооружённые герои, Рама и Говинда, в битве подобные самому телу Вишну, сразились с врагами. Оба, единые друг с другом, известные как старший и младший, узнаваемые как Рама и Говинда, противодействовали врагам и проявили доблесть как владыки. Рама поднял плуг, словно разгневанного царя змей, и ходил по битве как смерть врагов. Растаскивая группы колесниц великих кшатриев, он сделал свой гнев плодотворным на слонах и конях; слонов, брошенных плугом и поражённых мусалом, он сияя сокрушал в бою, как горы. Лучшие кшатрии, поражаемые Рамой, измученные битвой, пошли к Джарасандхе. Тот, стоя в кшатрийской дхарме, сказал им: «Позор вашему кшатрийскому поведению, малодушные в бою! Мудрые говорят, что бегство того, кто повернул назад, лишён колесницы и бежит с поля боя, нестерпимо как убийство зародыша. Почему вы, испугавшись, отступаете? Позор такой кшатрийской манере. Немедленно возвращайтесь, побуждённые моим словом, пока я не отправил этих двух пастухов в обитель Ямы». Тогда все кшатрии, побуждённые Джарасандхой, радостно встали к бою, выпуская сети стрел. Они приблизились на конях с золотыми украшениями, на грохочущих колесницах, со слонами, похожими на тучи, в броне, с мечами, знамёнами, оружием, луками, колчанами и дротиками; под поднятыми зонтами, обмахиваемые прекрасными чамарами, цари сияли на колесницах. Лучшие бойцы погрузились в сражение с тяжёлыми булавами и метательными молотами. Кришна, взойдя на лучшую колесницу со знаменем Гаруды, напал на Джарасандху и пронзил его восемью стрелами; его возницу он поразил пятью острыми стрелами, а коней доблестно убил в бою.

Version

6a55803fbc8b · published Jun 22, 2026, 4:22:32 AM UTC

Available inRU

Page between verses with