Mahabharata
Астика-парва: восхваление Астики · Verse 1.50.1–8
344 / 3756
Mahabharata · 1.50.1–8
Devanāgarī

आस्तीक उवाच
सोमस्य यज्ञो वरुणस्य यज्ञः ।
प्रजापतेर् यज्ञ आसीत् प्रयागे ॥
तथा यज्ञो ऽयं तव भारताग्र्य ।
पारिक्षित स्वस्ति नो ऽस्तु प्रियेभ्यः ॥
शक्रस्य यज्ञः शतसंख्य उक्तस् ।
तथापरस् तुल्यसंख्यः शतं वै ॥
तथा यज्ञो ऽयं तव भारताग्र्य ।
पारिक्षित स्वस्ति नो ऽस्तु प्रियेभ्यः ॥
यमस्य यज्ञो हरिमेधसश् च ।
यथा यज्ञो रन्तिदेवस्य राज्ञः ॥
तथा यज्ञो ऽयं तव भारताग्र्य ।
पारिक्षित स्वस्ति नो ऽस्तु प्रियेभ्यः ॥
गयस्य यज्ञः शशबिन्दोश् च राज्ञो ।
यज्ञस् तथा वैश्रवणस्य राज्ञः ॥
तथा यज्ञो ऽयं तव भारताग्र्य ।
पारिक्षित स्वस्ति नो ऽस्तु प्रियेभ्यः ॥
नृगस्य यज्ञस् त्व् अजमीढस्य चासीद् ।
यथा यज्ञो दाशरथेश् च राज्ञः ॥
तथा यज्ञो ऽयं तव भारताग्र्य ।
पारिक्षित स्वस्ति नो ऽस्तु प्रियेभ्यः ॥
यज्ञः श्रुतो नो दिवि देवसूनोर् ।
युधिष्ठिरस्याजमीढस्य राज्ञः ॥
तथा यज्ञो ऽयं तव भारताग्र्य ।
पारिक्षित स्वस्ति नो ऽस्तु प्रियेभ्यः ॥
कृष्णस्य यज्ञः सत्यवत्याः सुतस्य ।
स्वयं च कर्म प्रचकार यत्र ॥
तथा यज्ञो ऽयं तव भारताग्र्य ।
पारिक्षित स्वस्ति नो ऽस्तु प्रियेभ्यः ॥
इमे हि ते सूर्यहुताशवर्चसः ।
समासते वृत्रहणः क्रतुं यथा ॥
नैषां ज्ञानं विद्यते ज्ञातुम् अद्य ।
दत्तं येभ्यो न प्रणश्येत् कथं चित् ॥

Transliteration (IAST)

āstīka uvāca
somasya yajño varuṇasya yajñaḥ |
prajāpater yajña āsīt prayāge ||
tathā yajño 'yaṃ tava bhāratāgrya |
pārikṣita svasti no 'stu priyebhyaḥ ||
śakrasya yajñaḥ śatasaṃkhya uktas |
tathāparas tulyasaṃkhyaḥ śataṃ vai ||
tathā yajño 'yaṃ tava bhāratāgrya |
pārikṣita svasti no 'stu priyebhyaḥ ||
yamasya yajño harimedhasaś ca |
yathā yajño rantidevasya rājñaḥ ||
tathā yajño 'yaṃ tava bhāratāgrya |
pārikṣita svasti no 'stu priyebhyaḥ ||
gayasya yajñaḥ śaśabindoś ca rājño |
yajñas tathā vaiśravaṇasya rājñaḥ ||
tathā yajño 'yaṃ tava bhāratāgrya |
pārikṣita svasti no 'stu priyebhyaḥ ||
nṛgasya yajñas tv ajamīḍhasya cāsīd |
yathā yajño dāśaratheś ca rājñaḥ ||
tathā yajño 'yaṃ tava bhāratāgrya |
pārikṣita svasti no 'stu priyebhyaḥ ||
yajñaḥ śruto no divi devasūnor |
yudhiṣṭhirasyājamīḍhasya rājñaḥ ||
tathā yajño 'yaṃ tava bhāratāgrya |
pārikṣita svasti no 'stu priyebhyaḥ ||
kṛṣṇasya yajñaḥ satyavatyāḥ sutasya |
svayaṃ ca karma pracakāra yatra ||
tathā yajño 'yaṃ tava bhāratāgrya |
pārikṣita svasti no 'stu priyebhyaḥ ||
ime hi te sūryahutāśavarcasaḥ |
samāsate vṛtrahaṇaḥ kratuṃ yathā ||
naiṣāṃ jñānaṃ vidyate jñātum adya |
dattaṃ yebhyo na praṇaśyet kathaṃ cit ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
सोमस्य यज्ञः वरुणस्य यज्ञः प्रजापतेः यज्ञः प्रयागे आसीत्somasya yajñaḥ varuṇasya yajñaḥ prajāpateḥ yajñaḥ prayāge āsīt[было] жертвоприношение Сомы, жертвоприношение Варуны, жертвоприношение Праджапати в Праяге
तथा अयं तव यज्ञः भारताग्र्य पारिक्षित स्वस्ति नः प्रियेभ्यः अस्तुtathā ayaṃ tava yajñaḥ bhāratāgrya pārikṣita svasti naḥ priyebhyaḥ astuтаково и это твоё жертвоприношение, о первый из Бхаратов, сын Парикшита; да будет благо нам и [нашим] близким
शक्रस्य यज्ञः शतसंख्यः उक्तः तथा अपरः तुल्यसंख्यःśakrasya yajñaḥ śatasaṃkhyaḥ uktaḥ tathā aparaḥ tulyasaṃkhyaḥсказано: у Шакры (Индры) сто жертвоприношений, и иное [столько же] равным числом
यमस्य हरिमेधसः रन्तिदेवस्य राज्ञः यज्ञः यथाyamasya harimedhasaḥ rantidevasya rājñaḥ yajñaḥ yathāкак жертвоприношения Ямы, Харимедхаса, царя Рантидевы
गयस्य शशबिन्दोः वैश्रवणस्य राज्ञः यज्ञः तथाgayasya śaśabindoḥ vaiśravaṇasya rājñaḥ yajñaḥ tathāтак же [как] жертвоприношения Гаи, Шашабинду, царя Вайшраваны (Куверы)
नृगस्य अजमीढस्य दाशरथेर् राज्ञः यज्ञः यथाnṛgasya ajamīḍhasya dāśarather rājñaḥ yajñaḥ yathāкак жертвоприношения Нриги, Аджамидхи, царя — потомка Дашаратхи (Рамы)
दिवि युधिष्ठिरस्य अजमीढस्य राज्ञः यज्ञः श्रुतःdivi yudhiṣṭhirasya ajamīḍhasya rājñaḥ yajñaḥ śrutaḥна небе слышимо [славится] жертвоприношение Юдхиштхиры, царя [из рода] Аджамидхи
कृष्णस्य सत्यवत्याः सुतस्य यज्ञः यत्र स्वयं कर्म प्रचकारkṛṣṇasya satyavatyāḥ sutasya yajñaḥ yatra svayaṃ karma pracakāra[как] жертвоприношение Кришны (Двайпаяны), сына Сатьявати, где он сам совершал обряд
Translation

Астика сказал: «[Было некогда] жертвоприношение Сомы, жертвоприношение Варуны, жертвоприношение Праджапати в Праяге; таково и это твоё жертвоприношение, о первый из Бхаратов, сын Парикшита, — да будет благо нам и [нашим] близким. Сказано: у Шакры — сто жертвоприношений, и иное [столько же], равным числом, сто; таково и это твоё жертвоприношение, о первый из Бхаратов, — да будет благо нам и близким. Как жертвоприношение Ямы, и Харимедхаса, как жертвоприношение царя Рантидевы; таково и это твоё, сын Парикшита, — да будет нам благо. Как жертвоприношение Гаи, и царя Шашабинду, и царя Вайшраваны (Куверы); таково и это твоё — да будет нам благо. Как было жертвоприношение Нриги и Аджамидхи, как жертвоприношение царя, потомка Дашаратхи (Рамы); таково и это твоё — да будет нам благо. Слышимо на небесах жертвоприношение Юдхиштхиры, царя [из рода] Аджамидхи, сына бога [Дхармы]; таково и это твоё — да будет нам благо. [Как] жертвоприношение Кришны Двайпаяны, сына Сатьявати, где он сам совершал обряд; таково и это твоё, сын Парикшита, — да будет благо нам и [нашим] близким.»

Commentary

Здесь Астика начинает своё восхваление (стути), уподобляя жертвоприношение Джанамеджаи славнейшим жертвоприношениям древности — богов (Сомы, Варуны, Ямы, Индры) и царственных мудрецов (Рантидевы, Гаи, Рамы, Юдхиштхиры). Знаменательно искусство кроткого: Астика, пришедший остановить обряд, начинает не с укора, но с хвалы — он возвышает царя в его собственных глазах, располагая сердце к благосклонности. Здесь — мудрость праведной речи: прежде чем просить, должно почтить; прежде чем отвратить от зла, должно явить уважение. Заметим скрытую в рефрене молитву: «да будет благо нам и нашим близким» (svasti naḥ priyebhyaḥ) — под «близкими» Астика разумеет нагов, которых пришёл спасти; так в самой хвале сокрыто и прошение. Упоминание же Вьясы (Кришны Двайпаяны) среди совершителей и присутствие его на этом обряде связует рассказ с самим составителем эпоса.

Version

b9c0f74b6c01 · published Jun 16, 2026, 5:00:00 AM UTC

Page between verses with